(Manfred Klimek / φωτογραφία: Weingut Emil Bauer)
Το κρασί και η επιλογή των λέξεων (WamS, Αύγουστος 2011)
Δεν αντέχω να το ακούω άλλο. Και με εκνευρίζει εδώ και χρόνια. Όλο και κάποιοι μου λένε ότι απόψε θα πιουν ένα «όμορφο ποτήρι κρασί» στο δείπνο ή για να χαλαρώσουν. Ή – πολύ πιο τολμηρά ακόμη – ένα ολόκληρο μπουκάλι όμορφου κρασιού. Τόση ομορφιά είναι σχεδόν ανυπόφορη, κάθε φορά μου κόβεται η ανάσα. Θα ήθελα πολύ να αρπάξω τον άνθρωπο από τον λαιμό. Όμορφο κρασί; Τι ανοησία!
Πίνουν στη Γαλλία όμορφο κρασί; Όχι! Στην Ιταλία; Επίσης σπάνια. Στην Αυστρία; Αυτονόητα, σχεδόν καθόλου. Γιατί λοιπόν οι Γερμανοί πίνουν διαρκώς όμορφο κρασί; Είναι τόσο γκρίζα η ζωή τους; Πώς λέγεται άραγε το αντίθετο του όμορφου κρασιού; Άσχημο κρασί;
Οι Γερμανοί πίνουν «όμορφο κρασί», επειδή το κρασί δεν αποτελεί μέρος της καθημερινής τους κουλτούρας. Το κρασί είναι μια ανταμοιβή, κάτι ξεχωριστό, που πρέπει να απολαμβάνεται και να τελείται σε εκλεπτυσμένο περιβάλλον. Και τότε πρέπει να είναι ένα όμορφο κρασί. Έτσι πείθει κανείς τον εαυτό του ότι το νεροζούμι από το εκπτωτικό κατάστημα έχει ενδιαφέρον. Τρία ευρώ και ενενήντα λεπτά. Αλλά ένα όμορφο κρασί. Παράλογο.
Σπάνια συναντά κανείς σε μια χώρα πιο ανόητους όρους και κατηγορίες για το κρασί απ’ ό,τι στη Γερμανία. Υπάρχει, για παράδειγμα, το «κρασί της βεράντας». Αυτό πρέπει να είναι κατά το δυνατόν νεαρό, διακριτικό, αλλά φρουτώδες και δροσερό, ώστε να μπορεί κανείς να το πίνει το καλοκαίρι στη Μπαλκονία. Εγώ όμως στη Μπαλκονία απολαμβάνω να πίνω ένα Meursault ή έναν εξίσου πλούσιο Βουργουνδέζο. Ακόμη και με κρέας από τη σχάρα. Είναι καλύτερος από τα άνευρα κρασιά της βεράντας, τα οποία πωλούνται μόνο επειδή έχουν πείσει τον καταναλωτή ότι πρέπει να τηρεί τον κανόνα να πίνει σε εξωτερικό χώρο και με λιακάδα ένα συγκεκριμένο είδος άνευρου κρασιού.
Ή το «κρασί του τζακιού», άλλη μία τόσο ηλίθια κατηγοριοποίηση. Με τον όρο κρασί του τζακιού εννοούνται βαριά ερυθρά κρασιά, τα οποία δεν τα πίνει κανείς με το φαγητό, αλλά οφείλει, σύμφωνα με τις οδηγίες, να τα καταναλώνει σαν φάρμακο μπροστά σε αναμμένη φωτιά ή σε παρόμοια χαλαρή ατμόσφαιρα. Ένα τέτοιο κρασί πρέπει προηγουμένως να αναπνεύσει για αρκετές ώρες, προτού καταναλωθεί χλιαρό. Τότε οι ειδικοί του κρασιού κουνούν το κεφάλι: Ναι, ναι, πραγματικό κρασί του τζακιού. Τι εκφραστικό.
Άλλο ένα τέτοιο έκτρωμα είναι το «καθημερινό κρασί». Ολόκληρες κοινότητες οινοφίλων αναζητούν απεγνωσμένα σε ιστολόγια και διαδικτυακά φόρουμ αυτή τη χήνα με τα χρυσά αυγά. Το καθημερινό κρασί είναι συνήθως ερυθρό και υποτίθεται ότι πρέπει να έχει γεύση καλού Bordeaux, αλλά να κοστίζει μόνο το ένα δέκατο. Και επίσης δεν πρέπει να προκαλεί πονοκέφαλο. Ένα κρασί, δηλαδή, που να έχει γεύση ακριβότερου κρασιού, αλλά να μην επιβαρύνει το πορτοφόλι, όταν θέλει κανείς να το πίνει καθημερινά. Ωστόσο, οι περισσότεροι Γερμανοί δεν πίνουν κρασί καθημερινά στο σπίτι. Κι έτσι τα κιβώτια με τα καθημερινά κρασιά αδειάζουν μέσα σε 12 μήνες. Και όχι μέσα σε 12 ημέρες.
Γιατί δεν μπορεί να είναι απλώς ένα καλό κρασί; Γιατί εξακολουθεί να κυριαρχεί αυτή η οινική φλυαρία; Και γιατί πρέπει στη Γερμανία να υπάρχουν οι λεγόμενοι οινοπάνκηδες, δηλαδή άγριοι τύποι, συνήθως με τατουάζ, δερμάτινα ρούχα και σκληρό βλέμμα, που κάνουν τη δική τους και μια νεότερη γενιά να αγαπήσει το κρασί, λες και πρόκειται για αποστολή κοσμοϊστορικής σημασίας; Παρ’ όλα αυτά, θα υπερασπιστώ κάτι: Προσωπικά, προτιμώ αυτούς τους θεότρελους οινοπάνκηδες από τους μπερδεμένους οινογράφους που μας φόρτωσαν το κρασί της βεράντας και το κρασί του τζακιού. Γιατί οι οινοπάνκηδες θέλουν να εξομαλύνουν τη σχέση μας με το κρασί, θέλουν να μεταφέρουν το κρασί στην καθημερινότητα και την απλότητα. Για λόγους προβολής και βιωμένης αντισυμβατικότητας χρειάζονται γι’ αυτό το ξεπεσμένο ύφος, επειδή η φλυαρία γύρω από το κρασί εξακολουθεί να αποτελεί το προπύργιο μιας τελικά επαρχιώτικης και αφόρητα πληκτικής αστικής τάξης.
Γιατί δεν μπορεί κανείς στη Γερμανία να πίνει απλώς κρασί; Όπως το κάνουν στην Ιταλία. Χωρίς πολλή σκέψη. Γιατί προσπαθούν να χτίσουν γύρω από τα φθηνά κρασιά μια αύρα ειλικρίνειας; Και γύρω από τα ακριβά κρασιά την υποψία της απάτης; Και γιατί πρέπει σε μια οινική στήλη να υπάρχει πάντα μια πρόταση κρασιού; Εντάξει, ορίστε μία. Προτείνω ένα καθημερινό κρασί, ένα Bordeaux που κοστίζει λίγο και μπορεί κανείς να το πίνει πάντα, το 2009 Chateau du Retout. Ελαφρώς δροσερό, έχει ωραία γεύση και στη βεράντα. Και μπροστά στο τζάκι. Και ακόμη και με μια παραμάνα περασμένη μέσα από το μάγουλο. Αυτή η περιγραφή αρκεί.