(Մանֆրեդ Կլիմեկ / WELT am SONNTAG)
Վարկանիշները կառավարում են աշխարհը – և դա այդպես է ոչ միայն ընտրությունների ի հայտ գալուց կամ 1950-ականներին սկսված ռոք և փոփ երաժշտության հիթ-շքերթներից ի վեր, որոնք սկսեցին գնահատել փոփ մշակույթը։ Վարկանիշները նյարդայնացնում են, սակայն հեշտացնում են արտասովորի որոնումը։ Օրինակ՝ արտասովոր գինեգործարանների։ Եվ հենց դրա համար էլ 2020 թվականից գոյություն ունի «World’s 50 Best Vineyards»-ը՝ մի ցանկ, որը պնդում է, թե հավաքում է աշխարհի լավագույն գինեգործարանները, սակայն իրականում նախևառաջ փաստագրում է մի բան․ թե որքան մեծ է 2025 թվականին՝ 19-րդ դարում ֆիլոքսերայից ի վեր իր ամենամեծ ճգնաժամի մեջ գտնվող, գինու աշխարհի կողմնորոշման որոնումը։ Համացանցում հրապարակված ցանկին առաջին հայացքից արդեն պարզ է՝ այստեղ այն չի գտնի։
Պետք է իմանալթե ով է կանգնած այս վարկանիշի հետևում, որպեսզի հասկանանք դրա տեսանելիությունն ու կույր կետերը։ Ցանկի համար պատասխանատու են Ուիլյամ Դրյուն, Թիմ Բրուք-Վեբը և Մարկ Սանսոմը՝ անգլոսաքսոնական գաստրոմեդիայի աշխարհի երեք ներկայացուցիչներ, որոնք արդեն «World’s 50 Best Restaurants»-ը վերածել են համաշխարհային հիթային ձևաչափի․ մի հիթ-ցանկ, որը ծնունդ է տվել աստղային խոհարարների, երկրորդ պլան է մղել կամ ոչնչացրել ավանդական կարիերաները և հանկարծ ու սխալմամբ աշխարհին ստիպել է հավատալ, թե Կոպենհագենը աշխարհի խոհարարական Մեքքան է։ 50 կամ 100 լավագույնների ցանկերի ամբողջ ձեռնարկը (այժմ նաև բարերի և հյուրանոցների համար) ֆինանսավորվում ու հովանավորվում է այնպիսի հովանավորների կողմից, ինչպիսին San Pellegrino-ն է, որի մայր ընկերությունը՝ Nestlé-ն, սննդի արդյունաբերության բարոյական ողնաշարի համբավ, մեղմ ասած, չունի։ Թոփ 50-ում հայտնվելը որոշում է միջազգային մակարդակով ցրված մի հանձնաժողով, որը, ինչպես նաև 50 Best Vineyards-ի դեպքում, բաղկացած է նաև ճանապարհորդության և լայֆսթայլի ոլորտների մարդկանցից և ոլորտի մասնագետներին գնահատմանը քիչ կամ գրեթե չի հրավիրում։ Դա կարող էր նոր ու թարմացնող լինել։ Բայց այդպես չէ։
World’s 50 Best Vineyards-ի հանդեպ մեծ ոգևորությունև դա հիմնավոր պատճառներով է, ասում է Ռեյնգաուի ավանդական Schloss Johannisberg գինեգործարանի գործադիր տնօրեն Շտեֆան Դոկտորը։ Նրա ձեռնարկությունը 2025 թվականին աշխարհի երկրորդ լավագույն գինեգործարանն է ցանկում․ գերմանական գինեգործարանի համար դա հսկայական ձեռքբերում է։ Արդյո՞ք դա օգուտ է տալիս։ «Մենք նկատեցինք, որ արդեն անցյալ տարի, երբ հինգերորդ տեղում էինք, ավելի շատ բան տեղի ունեցավ, քան այն նախորդ հինգ տարիներին, երբ վարկանիշում ավելի հեռու էինք գտնվում», – ասում է Դոկտորը։ «Երկրորդ տեղը, որի մասին հայտնի դարձավ ընդամենը մի քանի օր առաջ, արդեն իսկ բազմաթիվ զանգերի ու հարցումների պատճառ է դարձել։ World’s 50 Best Vineyards-ի շնորհիվ մենք առաջին անգամ իսկապես տեսանելի դարձանք աշխարհի տարբեր մարդկանց համար»։ Երկրորդ մրցանակը Դոկտորն անձամբ վերցրեց Ավստրալիայում կայացած մրցանակաբաշխության ժամանակ։ Այժմ այս բլրի վրա տպավորիչ կերպով տեղակայված հին գինեգործարանը 2026 թվականին կարող է հավակնել նաև առաջին տեղին։
Այն, որ 50 Best Vineyards-ի հանձնաժողովը քիչ է վախենում մեծ բեմերից ու տպավորիչ տեսարաններից և առաջին պլան է մղում արտաքին փայլը, ցույց է տալիս միայն այս տարվա առաջին տեղը՝ VIK-ը Չիլիում․ գինեգործարան, որն այնպիսի տեսք ունի, կարծես սկանդինավյան ճարտարապետական բյուրոն «գինին որպես արվեստի ինստալացիա» գաղափարը վերածել է տեսարժան գրավչության․ բետոն, պողպատ, հայելիներ, համայնապատկերներ, լողավազաններ՝ ավելի քան 300 հեկտար տարածքով օենոֆիլ ամբողջական արվեստի գործ, որը ցանկանում է լինել գերհարուստների համար նախատեսված բուտիկ-ֆոտո-փոյնթ հյուրանոց, որը կարելի է ամրագրել, օրինակ, booking.com-ի միջոցով․ դեկտեմբերին մեկ գիշերվա զեղչված գինը՝ 768 եվրո։ Եվ հենց այստեղ է այս վարկանիշի հեգնանքը․ ճարտարապետությունը հաղթում է, փողը հաղթում է։ Բայց ոչ այն գինիները, որոնց մասին համացանցի վաճառողների էջերում կարող ենք կարդալ, որ, օրինակ, կրում են նորաձև պիտակներ (որոնք երբեմն իսկապես սարսափելիորեն ճոռոմ են) և «մարմնավորում են չիլիական Միլյաուե հովտի ոգին՝ կարմիր հատապտուղների աշխույժ բույրերով և ծաղկային նոտաներով»։ Սա ներդրումներով առաջնորդվող գինեգործարանների սովորական դատարկախոսությունն է, որոնք ցանկանում են հասնել գինու սիրահարներից տարբեր հաճախորդների՝ այն մարդկանց, որոնք այս աշխարհում համարվում են գոռոզ, էլիտար և կտրված իրականությունից։
Լավագույն գինեգործարանների շարքում խառնվում են նաև գինու աշխարհի ամենատպավորիչ դիզայներական կառույցներից շատերը՝ օրինակ ճապոնական 98Wines գինեգործարանը (որի զեն-մինիմալիստական շինությունների ճարտարապետությունն առաջին հայացքից այնքան էլ չի հրավիրում այցելության), ապա հին շենքում տեղակայված Château Smith Haut Lafitte-ն՝ իր գինասերների համար նախատեսված էկո-շքեղության բարձրակարգ հյուրանոցով (ցանկի այն եզակի գինեգործարաններից մեկը, որը հայտնի է նաև իր գերազանց և մատչելի գինիներով), կամ հարավաֆրիկյան Delaire Graff Estate-ը, որի արվեստի թանգարանի, ադամանդների պատկերասրահի, մաշկի խնամքի և առողջության կենտրոնի ու բարձրակարգ օթյակի համադրությունը վերջնականապես ջնջում է գինեգործության և կապիտալ ներդրման սահմանները։ Delaire-Graff-ը գտնում ենք ընդլայնված 50–100-րդ տեղերի ցանկի 79-րդ հորիզոնականում, որը նախ պետք է փնտրենք ու գտնենք։ Ափսոս է, որ այս ընդլայնված ցանկը այդքան քիչ ուշադրության է արժանանում, քանի որ հենց այստեղ ենք գտնում իսկապես հետաքրքիր գինեգործարաններ, օրինակ՝ Սիցիլիայում գտնվող Occhipinti-ն, Պորտոյի Taylors-ի տակառների մառանը, Champagne Phillipponat-ն, Բորդոյում գտնվող Château Pichon Baron-ը կամ Տոսկանայում գտնվող Castello Banfi-ն։ «Նաև մասնակցել են» ցանկում են ավստրիական երկու լավագույն գինեգործարաններ՝ Հարավային Շտիրիայում գտնվող Tement-ը և Domäne Wachau-ն։ Եթե հանձնաժողովում իսկապես եղել են նաև պրոֆեսիոնալ գինու քննադատներ, ապա այստեղ՝ ցանկի շարունակությունում, նրանց գնահատականները, ըստ երևույթին, պարզապես կայանված են։
Այս հանձնաժողովի անդամներից մեկըորը պայմանագրով պարտավոր է լռել, ասում է․ «Հանձնաժողովը, այսինքն՝ այն մարդիկ, ովքեր ներկայացնում և հիմնավորում են իրենց ֆավորիտներին, բավականին մեծ է՝ 720 հոգի, որոնցից 45 տոկոսը սոմելյեներ և գինու վաճառականներ են։ Իմ տարածաշրջանում ես բազմաթիվ մասնակիցներից ընդամենը մեկն եմ։ Հանձնաժողովին, հետևաբար, մեղադրելու բան չկա։ Բայց այն, ինչ իսկապես սխալ է արվում, արդյունքների ներկայացումն է որպես աշխարհի 50 լավագույն գինեգործարանների ցանկ, թեև տեքստերում գինիների որևէ նկարագրություն կամ գնահատական չկա, և ոչ ոք էլ դա չի պահանջել։ Սա արդեն կոպտորեն մոլորեցնող է»։
Համաշխարհային գինու աշխարհի շատ ներկայացուցիչների համար այս վարկանիշը բարի մտադրությամբ արված փորձ է՝ նորից շրջանակելու ավելի ու ավելի մասնատվող ոլորտը։ Եվ իրականում ցանկն ունի նաև իր արժանիքները․ այն ուշադրություն է դարձնում նաև այն տարածաշրջաններին, որոնք չեն կոչվում Բորդո, Բուրգունդիա կամ Ռեյնգաու։ Այն ցույց է տալիս գինեգործարաններ, որոնք գերմանական տեսանկյունից երբեք չէինք հայտնաբերի։ Այն բարձրացնում է այցելելիության թեմայի կարևորությունը՝ առանցքային գործոն, քանի որ հայտնի գինեգործարանները վաղուց արդեն դարձել են մշակութային վայրեր, նույնիսկ եթե ամբողջ աշխարհում գինու վաճառքները նվազում են։
Սակայն միևնույն ժամանակ այս ցանկը բացարձակապես կույր է այն գինեգործների հանդեպորոնք վերջին 20 տարիների ընթացքում իրականում փոխել են գինին․ բիոդինամիկ ավանգարդը, խստապահանջ և անզիջում բնական գինի արտադրողները, նոր՝ թեթև ու ժամանակակից արհեստագործության ճարտարապետները, բազմաթիվ գինեգործուհիները, որոնք նոր ոճերով տեղաշարժել են նաև գինեգործության հիմքերը։ Այս բոլոր լուռ հեղափոխականները, այս զգայական անարխիստները, որոնք ներքևից վերաիմաստավորել են գինու պատրաստումը, վարկանիշում չկան։ Որովհետև նրանք չեն կարող կամ չեն ցանկանում կառուցել տպավորիչ այցելուների կենտրոններ։
Իսկ ինչո՞ւ բացակայում է Ֆրեդ Լոյմերի խորհրդանշական մառանը Լանգենլոյսում։ Ինչո՞ւ է բացակայում Նոյմայստեր ընտանիքի տպավորիչ գինեգործարանը Հարավային Շտիրիայում, որը տարիներ շարունակ հիշատակվում է ճարտարապետական ամսագրերում՝ իր կախովի այգիներով։ Ինչո՞ւ են բացակայում Մարկուս Մոլիտորը Մոզելում և Van Volxem-ը Զաարում, որտեղ գինին վաղուց արդեն դիտարկվում է որպես ավելի մեծ փորձառական աշխարհի մաս։
50 Best Vineyards-ը կողմնորոշում է առաջարկումզվարճանք և, հնարավոր է, նաև ինչ-որ նոր բան բացահայտելու խթան։ Բայց 50 Best Vineyards-ից չի կարելի պահանջել այն լրջությունը, որով, օրինակ, վերաբերվում են Ռոբերտ Փարքերի Wine-Advocate-ին։ «World’s 50 Best Vineyards»-ը նախևառաջ մի բան է՝ մեր ժամանակի հայելին։ Մի ժամանակաշրջանի, երբ տեսանելիությունն ավելի կարևոր է, քան բովանդակությունը։ Եվ երբ ճարտարապետությունը զբաղեցնում է այն տեղը, որը նախկինում պատկանում էր ծագման վայրին ու տեռուարին։ Մնում է Instagram-ի գեղագիտությունը։ Բեմ, ոչ թե հող։ Եվ չտպագրված coffee-table book։
Սակայն գինու աշխարհին հող է պետք։ Ոտքերի տակ։ Նույնիսկ ավելի շատ, քան տեռուար։ Եվ մեկը, ով կասի, թե որտեղ է իրականում գտնվում այդ հողը։