(Գերհարդ Ցիգլեր)
Հաջողությունը երբեմն համեստ է դարձնում։ Իրակլի Չխաիձեն հաջողակ մարդ է՝ և համեստ, գրեթե չափազանց զուսպ։ Նա չի խոսում այնպես, ինչպես մեկը, ով ցանկանում է լուսաբանել իր սեփական պատմությունը, այլ՝ ինչպես մեկը, ով նախընտրում է խոսել կառուցվածքների, շուկաների, ճաշակի և շարժի մասին։ Սա նույնպես համապատասխանում է 8000 Vintages-ին՝ նրա ընկերությանը, որը վրացական գինիները ներկայացնում և վաճառում է նաև Բեռլինում։ Բրենդը պետք է տեսանելի լինի։ Իր մեծ լուսանկարը՞։ Պարտադիր չէ։
Լավ, այդ դեպքում այստեղ ավելի լավ է ցույց տանք նրա խանութը Կրոյցբերգում և խորհուրդ տանք հնարավորության դեպքում անձամբ այցելել այնտեղ։ Որովհետև այս զրույցում վրացական գինու, Եվրոպայի և ամբողջ շուկաների տեղաշարժի մասին ասվածը Բեռլինում ստանում է շատ կոնկրետ վայր։
Իրակլիի կյանքի ճանապարհը անմիջապես դեպի գինի չէր տանում։ Դեղագործական արդյունաբերությունում կարիերայից և Իտալիայում՝ Բոլոնիայի բիզնես դպրոցում, սննդի և գինու ոլորտում MBA ստանալուց հետո, այդ ճակատագրականորեն ուրախ գործը, սակայն, սկսեց զարգանալ։ «8000 Vintages» նախագիծը չափազանց կարճ ժամանակում այնքան հաջողակ դարձավ, որ այն ներդրողներն այլևս պետք չէին, որոնք սկզբում տատանվում էին կամ պատրաստ չէին միանալ։
Արդեն առաջին րոպեներին պարզ է դառնում, որ Բեռլինը Իրակլիի համար դեկորատիվ ֆորպոստ չէ։ Բեռլինը միաժամանակ գործառույթ է, գործիք և քաղաքական ուղղություն։ Նա վճռորոշ նախադասությունն ասում է գրեթե անցողիկ՝ կարծես պարզապես խոսում է մատակարարման լոգիստիկայի մասին։ Իրականում դրա մեջ մի ամբողջ ռազմավարություն է թաքնված։
«Մեր եվրոպական հանգույցն այժմ Բեռլինն է»։
Եվ անմիջապես հաջորդում է երկրորդ նախադասությունը, որն ավելի պարզ է հնչում և հենց այդ պատճառով շատ բան է բացահայտում։ Ով ցանկանում է վրացական գինին ոչ միայն պատմել, այլև իրականում հասցնել Եվրոպա, նրան անհրաժեշտ է իրական հենակետ։ 8000 Vintages-ի համար Բեռլինը հենց դա է դարձել՝ ոչ թե ցուցափեղկ, այլ կառավարման կենտրոն։ Այնտեղից են առաքումները կատարվում, այնտեղից են պատվերները կազմակերպվում, այնտեղից է գործնականում փոքրացվում Վրաստանի և եվրոպացի հաճախորդների միջև հեռավորությունը։
«Մեր ԵՄ հաճախորդներին մատակարարում ենք անմիջապես Բեռլինից»։
Այս լոգիստիկան պարզապես առևտրային ծանոթագրություն չէ։ Այն վերադասավորման նշան է։ Այստեղ վրացական գինին այլևս չի դիտարկվում որպես էկզոտիկ բացառություն, որին կարելի է հանդիպել միայն արձակուրդի ժամանակ կամ պատահաբար։ Այն դառնում է պատվիրելի, կրկնելի և հաշվարկելի։ Իրակլին խոսում է առաքման ծախսերի, հասանելիության, բազմաթիվ երկրներից, նույնիսկ Կիպրոսից ստացվող պատվերների մասին։ Այս ամենը տեխնիկական է հնչում։ Իրականում դա ժամանման մի ձև է։
8000 Vintages-ի չափերի մասին էլ նա խոսում է լիովին անհավակնոտ։ Չորս վայր Թբիլիսիում, մեկը՝ Բաթումում, մեկը՝ Բեռլինում, և դրա հետևում ոչ թե բարձրագոչ ընդլայնման ձայն, այլ շատ հստակ աշխարհագրական գաղափար։ Նա այդ ուղղությունը ձևակերպում է մի նախադասությամբ, որը այս զրույցում կարելի է հանգիստ համարել քաղաքական առանցքային նախադասություն։
«Այս պահին մեր ճանապարհը գլխավորապես դեպի Եվրոպա է տանում»։
Սա ավելին է, քան նոր շուկա հայտնաբերած վաճառականի հայտարարությունը։ Դա գրեթե դիրքորոշում է ժամանակակից վրացական որակյալ գինու համար ընդհանրապես։ Այս պատմության մեջ Եվրոպան ոչ աքսեսուար է, ոչ էլ պարզապես հեղինակություն։ Եվրոպան այն տարածքն է, որտեղ որոշվում է, թե ապագայում վրացական գինու որ տեսակն է տեսանելի լինելու՝ իսկականը, տեղական արմատներով, չորը, բնավորությամբ օժտվածը, թե այն ոճը, որն տասնամյակներ շարունակ արտադրվել է այլ ճաշակների համար։
Նախքան արտահանման, Ռուսաստանի կամ Եվրոպայի մասին խոսելը, Իրակլին նկարագրում է, թե ինչ է նշանակում վրացական գինին երկրի ներսում։ Գինին Վրաստանում ոչ ծայրամասային երևույթ է, ոչ էլ փոքր շրջանակների համար նախատեսված շքեղ ապրանք։ Այն խորապես արմատավորված է առօրյայում։ Եվրոպացիների կողմից այդքան լայնորեն ողբվող «գինու ճգնաժամը» Վրաստանին չի վերաբերում։
«Վրացիները շատ գինի են խմում։ Նրանք սիրում են գինին»։
«Շատ տնային գինի կար։ Կարծում եմ՝ գրեթե յուրաքանչյուր ընտանիք իր գինին ուներ»։
Այս տնային գինին պարզապես ըմպելիք չէ, այլ մշակութային հմտություն, ընտանեկան պրակտիկա և տնային կյանքի մի տեսակ շարունակություն։ Այստեղ մարդիկ այգիներ ունեն, այնտեղ խաղողի վազեր են աճում, և գուցե նաև քվևրիներ՝ հողի մեջ թաղված կավե ամֆորաներ։ Այդ պատճառով գինին այստեղ նույնքան ինքնին հասկանալի է, որքան ուրիշ վայրերում ձիթապտուղ թթու դնելը կամ լոլիկ պահածոյացնելը։ Հենց այդ պատճառով էլ Իրակլիի հաջորդ նշած կետը շատ կարևոր է․ ներքին շուկան փոխվում է։ Նոր սերունդն ունի այլ ռիթմեր, այլ մասնագիտություններ, ժամանակի այլ հնարավորություններ։
«Նոր սերունդն այլևս տնային գինի չի պատրաստում։ Նրանց համար շշալցված գինին պարզապես շատ ավելի հարմար է»։
Տնային տնտեսության ինքնաբավությունից աստիճանաբար ձևավորվեց շշալցված գինու պրոֆեսիոնալ շուկա։ Ընտանիքները, որոնք տասնամյակներ շարունակ արտադրում էին իրենց կամ ամենամոտ շրջապատի համար, հանկարծ տեսնում են, որ հենց այդ գինիների համար շուկա կա։
«Երբ մենք սկսեցինք 2016 թվականին, մոտ 50 գինեգործարան կար»։
«Այսօր մենք համագործակցում ենք ավելի քան 500 գինեգործարանի հետ։ Եվ դրանց մոտ 85 տոկոսը փոքր ընտանեկան գինեգործարաններ են»։
Մենք տեսնում ենք, որ վրացական գինեգործության պրոֆեսիոնալացումը սկզբում չի ընթանում խոշոր, արդյունաբերական միավորների միջոցով, այլ՝ փոքր ընտանեկան տնտեսությունների։ Սա նաև քաղաքական նշանակություն ունի։ Տնային գինի արտադրողները դառնում են ձեռնարկատերեր։ Ընտանեկան տնտեսությունները դուրս են գալիս ոչ պաշտոնական ոլորտից և սկսում են իրենց ընկալել որպես շուկայի մասնակիցներ։ Ոչ բոլորը կմնան, Իրակլին դա նույնպես հստակ ասում է։ Բայց շատերը կարողանում են անցնել այդ շեմը, և այդ փոքր տնտեսություններից մի քանիսն այժմ 8000 Vintages-ի ամենավաճառվող գինեգործարանների շարքում են։
Ուշագրավ է նաև այն, որ նա Վրաստանում մուտքի խոչընդոտները, Կենտրոնական Եվրոպայի համեմատ, նկարագրում է որպես համեմատաբար չափավոր։ Բյուրոկրատիա, իհարկե, կա։ Բայց, համենայն դեպս նրա ներկայացմամբ, այն կարծես չի ստեղծում այն հսկայական արգելակող ուժը, որը հայտնի է խիստ կարգավորվող ցանց ունեցող դասական գինեգործական երկրներից։
«Իհարկե, բյուրոկրատիա կա, բայց ընկերություն հիմնելն ու գինի արտադրելը մեծ խոչընդոտ չէ»։
Հենց ավստրիական կամ գերմանական տեսանկյունից սա ուշագրավ է։ Այնտեղ գինեգործությունը իրավական և վարչական առումով խիստ սահմանված է՝ պատմականորեն հասկանալի, հաճախ տնտեսապես նպատակահարմար, բայց փոքր նոր նախագծերի համար նաև վախեցնող։ Վրաստանում նոր պիտակների, նոր շշերի, նոր փորձերի և շուկայում նոր ներկայությունների համար տարածքն ավելի մեծ է թվում։ Միաժամանակ Իրակլին, իհարկե, գիտի, որ այս բաց լինելը ժամանակից դուրս չէ։ Եթե Վրաստանը շարունակի շարժվել դեպի Եվրոպա, եվրոպական կանոնները նույնպես կմոտենան։ Նա դա ձևակերպում է գրեթե հեգնանքով և միաժամանակ ճշգրիտ։
«Եթե Վրաստանը շարժվում է դեպի Եվրոպա, ապա ստանում ես նաև նվեր, և այդ նվերը եվրոպական կանոններն են»։
Այստեղ ողբ չկա, ավելի շուտ՝ սթափ իրատեսություն։ Եվրոպան շուկա է, հույս, որակի տարածք, բայց նաև կանոնների տարածք։ Եվ հենց այստեղ զրույցը զուտ ոլորտային դիտարկումից անցնում է ավելի լայն քաղաքական մեկնաբանության։ Որովհետև եթե Եվրոպան նպատակային տարածքն է, անխուսափելիորեն հարց է առաջանում, թե այդ դեպքում ինչ կլինի Ռուսաստանի հետ՝ այն շուկայի, որը տասնամյակներ շարունակ վրացի արտադրողների համար եղել է բնական, երբեմն գրեթե ինքնըստինքյան հղման կետ։ Իրակլին այս հարցին զարմանալիորեն բաց է պատասխանում։ Նա նախ նկարագրում է, որ Ռուսաստանում ավելի շատ կենտրոնանում են էժան, ֆունկցիոնալ գինիների վրա՝ այսինքն այնպիսի արտադրանքի, որը բավարարում է ավելի շուտ զանգվածային սպառումը, քան ծագման կամ խորության պահանջը։ Վրաստանի հետաքրքիր փոքր ընտանեկան տնտեսությունները, ասում է նա, այլևս Ռուսաստանը չեն դիտարկում իրենց տեսադաշտում։
«Այս փոքր ընտանեկան գինեգործարաններն իրենց գինիները Ռուսաստան չեն վաճառում»։
Սա կարևոր է, քանի որ ուղղում է այն հաճախ կրճատված պատկերացումը, թե ռուսական շուկան վրացական գինու համար ինքնաբերաբար բնական շուկա է։ Պատմական արտահանման բիզնեսի մի մասի համար դա երկար ժամանակ կարող էր այդպես լինել։ Սակայն, ըստ Իրակլիի ներկայացման, ժամանակակից, ինքնավստահ որակյալ գինու համար դա այդպես չէ։ Ավելին, նա հստակ նշում է, որ խորհրդային շրջանում և դրանից հետո կային գինիներ, որոնք արտադրվում էին այդ շուկայի համար, բայց չէին ներկայացնում վրացական առօրյան։
«Խորհրդային Միության տարիներին մենք գինիներ էինք արտադրում ռուսական շուկայի համար։ Գինիներ, որոնք մենք ինքներս ընդհանրապես չէինք խմում՝ կիսաքաղցր գինիներ»։
«Այսօր դրանք գրեթե ոչ ոք այլևս չի պատրաստում»։
Իհարկե, կիսաքաղցր գինիներ դեռ կան, բայց այն, ինչը երկար ժամանակ ուղեկցում էր որպես Ռուսաստանին համահունչ արտահանման ոճ, չի արտացոլում վրացական խմելու մշակույթի կենտրոնը։ Եթե լրջորեն խոսում ենք երկրի՝ որպես գինեգործական երկրի ապագայի մասին, ապա պետք է կողմնորոշվել այն բանով, ինչ իրականում խմում են վրացիները, ոչ թե նրանով, ինչ ժամանակին պահանջվում էր կայսերական կամ հետխորհրդային շուկայի տրամաբանությամբ։
Այս հիմնավորման մեջ Եվրոպան հանդես է գալիս ոչ թե որպես քաղաքական ռոմանտիզմ, այլ որպես զգայական և մշակութային առումով ավելի համապատասխան տարածք։ Իրակլին ընդգծում է, որ եվրոպացի և ամերիկացի սպառողները փնտրում են ինքնատիպություն՝ մաշկի հետ շփում, Amber Wine, քվևրի, Սապերավի, այսինքն՝ այն, ինչը հատուկ վրացական է։ Եվ հենց այդ պատճառով նա ձևակերպում է, թերևս, ամբողջ հարցազրույցի ամենահստակ նախադասությունը։
«Վրացական գինու ճիշտ շուկան Եվրոպան է»։ «Եթե ցանկանում եք արտահանել Եվրոպա, պարզապես պետք է անել այն, ինչ իրենք՝ վրացիներն են խմում»։
Սա ուշագրավ է, քանի որ պարունակում է արտահանման համար սեփական ինքնությունը մեղմելու հին ռեֆլեքսից հրաժարում։ Բաժակի մեջ ոչ թե ավելի քիչ Վրաստան պետք է լինի, այլ ավելի շատ։ Ոչ թե ավելի հաճելի, այլ ավելի ճշգրիտ։ Ոչ թե ձանձրալի իմաստով միջազգայնացված, այլ լավագույն իմաստով ընթեռնելի։ Իրակլիին լսելիս ընդհանրապես նկատում ես, թե որքան ուժեղ են որոշ հասկացություններ այժմ նույնիսկ Վրաստանից դուրս դարձել ճանաչելի նշաններ։ Նախկինում Արևմուտքում գուցե ասում էին «orange wine»՝ նկատի ունենալով ընդհանուր ուղղություն։ Այժմ, ինչպես նա պատմում է, Բեռլինի այցելուներն արդեն այլ բառեր են սովորում։
«Առաջին բառը սա է՝ քվևրի»։
«Երբ մարդիկ այսօր գալիս են, այլևս չեն ասում՝ “Amber Wine”։ Նրանք ասում են՝ քվևրի գինի»։
«Երկրորդ բառը Սապերավին է»։
Հետաքրքիր է նաև, թե ինչպես է Իրակլին խոսում Natural Wine-ի մասին։ Նա չի իդեալականացնում թեման, թեև դրսից Վրաստանը հաճախ հենց այս տեսանկյունից է ընկալվում։ Փոխարենը նա բնական գինեգործությունը նկարագրում է որպես միաժամանակ հնարավորություն և ռիսկ։
«Ի՞նչ է նշանակում Natural Winemaking։ Ոչ ֆիլտրում, ոչ ավելացված խմորիչներ, ոչ կոնսերվանտներ»։ «Բայց եթե գինեգործն իսկապես տիրապետում է դրան, այդ գինիները հրաշալի են»։
Այս հարցում նույնպես տիրում է սթափություն․ Վրաստանն այստեղ այլևս չի վաճառվում որպես առասպելական երկիր, որտեղ յուրաքանչյուր ամֆորա ինքնաբերաբար ճշմարտություն է արտադրում։ Որակը մնում է աշխատանք։ Natural Wine-ը լավ չէ այն պատճառով, որ նվազագույն միջամտությամբ է պատրաստված, այլ միայն այն դեպքում, երբ արհեստագործական հմտությունը բավական բարձր է՝ կայունությունը, ճշգրտությունն ու արտահայտչականությունը մեկտեղելու համար։ Իրակլին չի ժխտում, որ Վրաստանը դրա համար հատկապես լավ նախադրյալներ ունի, բայց նաև չի ռոմանտիկացնում դրանք։
Ժամանակակից վրացական գինեգործական երկրի պատկերի մեջ նրա համար, ի վերջո, մտնում է նաև գինու զբոսաշրջությունը։ Փոքր ընտանեկան գինեգործարանները, որոնք գուցե դեռ չեն կարող տնտեսապես միայն շշերի վաճառքով գոյատևել, բացում են իրենց տները, կերակուր են պատրաստում, գինի մատուցում, կազմակերպում բերքահավաքի փորձառություններ, հյուրերին ցույց տալիս խաղողի վազերը, նկուղն ու խոհանոցը։ Այս ագրոտուրիզմը շատ դինամիկ է, անընդհատ նոր նախագծեր են սկսվում, իսկ գործող վայրերը վերաձևավորվում են։ Ճանապարհորդություն ծրագրելիս պետք է քիչ թե շատ ամենօրյա թարմացմամբ համացանցում փնտրել նոր վայրեր։
Վերջում զրույցը դառնում է ավելի անձնական։ Նա պատմում է, գրեթե նույնքան անցողիկ, որքան ավելի վաղ առաքման ծախսերի մասին, թե ինչպես է սկսվել իր սեփական ճանապարհը դեպի այս ոլորտը։