(Լուսանկարը՝ Reuters)
Կլոդ Օգյուստի կողմից
Գինեգործության մեջ դարեր շարունակ դա բերքահավաքի հարց է եղել․ ե՞րբ է եկել կտրելու, որոշելու, գործելու ճիշտ պահը։ Շատ վաղ հավաքված խաղողից գինին մնում է կանաչ։ Շատ ուշ հավաքված խաղողի դեպքում նրա ապագան «օքսիդանում է»։ 2020 թվականից (և դրանից առաջ) այստեղ ևս՝ խաղողի հին, եղանակակայուն աշխարհում, ինչ-որ բան փոխվել է։ Բուսաշրջանները դուրս են սահում իրենց սովորական ռիթմից․ սառնամանիք՝ մայիսին, շոգ՝ սեպտեմբերին, 16 ծավալային տոկոս ալկոհոլ՝ Բորդոյում և մասամբ նաև Բուրգունդիայում, բորբոս՝ Շամպայնում։ Այլևս ոչինչ ինքնըստինքյան հասկանալի չէ։ Այսօր գինի պատրաստողն այլևս միայն գինեգործ չէ, այլ նաև տագնապարար, իմպրովիզատոր, երբեմն էլ՝ մարգարե։
Եվ հենց այստեղ է սկսվում հասարակության հետ զուգահեռը։
Քանի որ մենք էլ ապրում ենք, խմում, տնտեսություն վարում, խոսում՝ ասես դեռ 20-րդ դարի ուշ բերքահավաքի շրջանում լինեինք։ Ասես վաղը չլիներ, կամ այն տարբեր չլիներ երեկվանից։ Արևմտյան աշխարհը՝ և նրա հետ Ռուսաստանը, որը գաղափարապես վաղուց դարձել է այն ուշ արդիականության մասը, որի դեմ իբր պայքարում է, մտքով խրված է 1968-ից մինչև 2001 թվականների հետպատերազմյան հովվերգության մեջ։ Պատմական տեսանկյունից դա մի ժամանակաշրջան էր, որը եղանակաբանական միջանկյալ բարձր ճնշման գոտի էր՝ մեղմ, աճին նպաստող, համաձայնության վրա հիմնված։
20-րդ դարը իր սարսափները վաղ էր սպառել՝ Օսվենցիմը, Հիրոսիման, Ստալինը, Մաոն, և ապա իր արևմտյան կեսի համար տասնամյակ առ տասնամյակ առաջ էր շարժվել դեպի բարեկեցություն ու լիբերալիզմ։ Սառը պատերազմը թատրոն էր, որտեղ երկու կողմերն էլ գիտեին իրենց դերերը։ Տնտեսությունը ծաղկում էր, հասարակությունները դառնում էին ավելի բազմազան, բաց, համաձայնամետ ու սպառամետ։ Իսկ գի՞նին։ Այն նույնպես դարձավ ավելի միջազգային, քաղցր, կայուն և հասարակության բարձր խավերին ընդունելի։
Բայց դա մի դար էր, երբ մարդիկ սովորել էին գործ ունենալ հստակ հակառակորդների, կանխատեսելի արժույթների և անալոգային լրատվամիջոցների հետ։
Ամենաուշը 2020 թվականից ի վեր ակնհայտ է դառնում, որ 21-րդ դարը մտադիր չէ շարունակել խաղն այդ սցենարով։
Քովիդը նախանշանն էր․ գլոբալ իրադարձություն, որը հնարավոր չեղավ մեկուսացնել, որը քայքայեց գիտելիքը, սասանեց վստահությունը, մասնատեց իրականությունը։ Դրան հաջորդեց գնաճը, որը պայթեցրեց աշխարհաքաղաքական փուչիկները։ Հետո՝ պատերազմները․ Ուկրաինան, Գազան, և այն զգացողությունը, որ սրանք միայն նախանշաններն են։ Եվ վերջապես՝ արհեստական բանականությունը՝ այդ անտեսանելի, հոսուն ուժը, որը ոչ միայն տեքստեր է գրում, այլև քանդում է համոզվածությունները։
Այն դև չէ , բայց նաև պարզապես գործիք չէ։ Այն ապացույցն է, որ մեր ներկան ավելի արագ է մտածում, քան մեր անցյալը կարող է հետևել դրան։
Զարմանալի չէ, որ վախ է տիրում։ Վախ՝ վերահսկողությունը կորցնելուց։ Աշխատանքը կորցնելուց։ Այնպիսի վաղվանից, որն այլևս մարդկային ձեռագրի հետք չի կրի։
Բայց արհեստական բանականությունը նաև փրկություն է։ Բժշկության մեջ օրինակ, այն արդեն այսօր գործում է այնտեղ, որտեղ բժշկական արվեստը հասնում է իր սահմաններին՝ վաղ ախտորոշման, անհատականացված թերապիայի, այնպիսի մոլեկուլների հայտնաբերման ոլորտներում, որոնք երբևէ ոչ ոք չէր տեսել։ Կլիմայական հետազոտություններում, կենսաբանության և ռոբոտաշինության մեջ ևս այն օգնում է մեզ ընթեռնելի դարձնել իրականության՝ գնալով ավելի քաոսային կառուցվածքը։
Եվ հենց դրանում է տարբերությունը․
Գիտությունն ապրում է ներկայում։ Ոչ թե հիշողությունների մեջ։ Ոչ թե պատմական հարմարավետության գոտիներում։ Այն վստահելի գործընկեր է, որովհետև անցյալի հետ ռոմանտիկ հարաբերություններ չի պահպանում։ Այլ իրականության հետ ունի արմատական հարաբերություն։
Իսկ մենք՝ Արևմուտքը, Ռուսաստանը, հագեցած աշխարհի մի մեծ մասը, դեռ կառչած ենք մի դարից, որն արդեն անցել է։
Մենք դեռ հավատում ենք , որ ժողովրդավարությունը բնության օրենք է, թեև վաղուց արդեն այն պաշտպանելու կարիք ունեցող արժեք է։
Մենք հավատում ենք, որ առաջընթացը գծային է, թեև պատմությունը կրկին զիգզագներով է ընթանում։
Մենք հավատում ենք, որ բարեկեցությունը ծննդյան իրավունք է, թեև այն վաղուց արդեն վերանայվում է։
Եվ ամենավտանգավորը․ մենք հավատում ենք, որ Արևմուտքն աշխարհի կենտրոնն է։
Իրականում, սակայն, Արևմուտքն արդեն դարձել է պաշտպանական դիրքորոշումների, PR-հռետորաբանության և ուշացած գիտակցման մի հավաքածու։ Ռուսաստանը, Չինաստանը, Գլոբալ հարավը՝ նրանք բոլորն արդեն գրում են նոր գլխի տեքստը։ Դեռ որոշված չէ, թե ինչպես է այն կոչվելու։ Բայց այն սկսվում է այն գիտակցումից, որ ոչինչ չի մնում այնպես, ինչպես եղել է։
Գինեգործությունը՝ մեր մշակույթների այս հողին մոտ զգայարանը, վաղուց արդեն զգում է դա։ Հին ապելացիաները կորցնում են իրենց կլիմայական հուսալիությունը։ Նոր տեղանքներ են ձևավորվում այնտեղ, որտեղ նախկինում միայն կովեր էին արածում՝ Հարավային Անգլիայում, Լեհաստանում, Նորվեգիայում։ Խաղողի վազը հարմարվում է։ Մարդը տատանվում է։
Գուցե հենց դրանում է ողբերգությունը․
Մենք գիտենք, թե ինչ է գալու։
Բայց չենք ուզում զգալ, թե ինչն է անցել։
20-րդ դարը երջանիկ պատահականություն էր։ Բայց այն մի դար էր։ Ոչ դրախտ։ Ոչ էլ հավերժության խոստում։
Նա, ով այսօր էլ այդպես է ապրում , մտածում, խոսում և տնտեսություն վարում, ասես 1995 թվականը լիներ, զբաղվում է սենտիմենտալ հնագիտությամբ՝ ապագան կորցնելու վտանգով։