(Մանֆրեդ Կլիմեկ)
Ավստրիացի առաջատար գինեգործ Ռոլանդ Վելիխի և նրա Lutzmannsburg 2023 գինու շուրջ վեճը, որը Ջեյմս Սաքլինգը գնահատել է 100 միավորով, սակայն որը պաշտոնական փորձագետների շրջանում դիմադրության է հանդիպել, առաջին հայացքից կարող է թվալ գինեգործության մի կողմնակի դրվագ։ Սակայն իրականում այս դեպքը շատ ավելի մեծ բանի մասին է պատմում։ Խոսքը իշխանության մասին է։ Մեկնաբանության իրավասության մասին։ Եվ Կենտրոնական Եվրոպայի այն յուրահատուկ վարչական նոմենկլատուրայի մասին, որը մինչ օրս հրաժարվում է ընդունել, որ որակն այլևս չի սահմանվում բացառապես տասնամյակների վաղեմության չափանիշներով աշխատող հանձնաժողովների կողմից։
Իհարկե, գինեգործությանը կանոններ են պետք։ Ոչ ոք չի ցանկանում պետական որակի նշաններով փչացած կամ թերի գինիներ տեսնել։ Բայց հենց այստեղ էլ սկսվում է խնդիրը․ իրականում ո՞վ է որոշում, թե ինչն է թերություն։ Եվ, որ ավելի կարևոր է, մշակութային ի՞նչ պատկերացումների հիման վրա է դա որոշվում։
Ռոլանդ Վելիխը տարիներ շարունակ համարվում է Ավստրիայի միջազգային ամենաբարձր գնահատականներ ստացող գինեգործներից մեկը։ Նրա Lutzmannsburg-ից ստացվող Blaufränkisch գինիները պարբերաբար բարձր գնահատականներ են ստանում Փարքերից և Ջեյմս Սաքլինգից և ամբողջ աշխարհում համարվում են ավստրիական գինեգործության կարևորագույն այցեքարտերից։ Հենց այդ պատճառով էլ ներկայիս հակամարտությունն այնքան տարօրինակ է թվում։ Որովհետև այստեղ խոսքը որևէ պատահական կողմնակի տնտեսության կամ սիրողական բնական գինու ակտիվիզմի մասին չէ։ Այստեղ ճնշման տակ է հայտնվում մի արտադրող, որի գինիները համաշխարհային մակարդակով վաղուց դասվում են լավագույնների շարքին։
Վերջին քսան տարում միջազգային գինու աշխարհը արմատապես փոխվել է։ Թթվայնության վրա շեշտադրող ոճերը, ինքնաբուխ խմորումը, վերականգնողական եղանակները, նվազագույն միջամտությունը, օքսիդատիվ նրբերանգները կամ գիտակցաբար անկյունավոր բույրերն այսօր շատ վայրերում այլևս թերություն չեն համարվում, այլ՝ ծագման և հեղինակային ձեռագրի արտահայտություն։ Միևնույն ժամանակ, որոշ պաշտոնական համտեսային հանձնաժողովներում դեռևս աշխատում են մարդիկ, որոնց զգայական ձևավորումը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ գինին առաջին հերթին պետք է լիներ «մաքուր», հաճելի և ստանդարտացված։
Արդյունքը տհաճ է։
Լոնդոնում, Նյու Յորքում կամ Կոպենհագենում փառաբանվող գինիները հանկարծ ձախողվում են ազգային փորձաքննության մարմիններում։ Եվ հաճախ ոչ այլ պատճառով, քան այն, որ չեն տեղավորվում 20-րդ դարի վերջից մնացած զգայական ձևաթղթի մեջ։ Այժմ ավելի ու ավելի շատ գինեգործներ են բացահայտ խոսում այդ մասին, նաև այն պատճառով, որ տնտեսական վնասը կարող է զգալի լինել։ Միջազգային պահանջարկ ունեցող գինին առանց պետական փորձաքննության նշանի հանկարծ ոչ միայն իր երկրում է սկսում ընկալվել որպես կողմնակի արտադրանք։
Մինչդեռ այս մշակութային և բիզնեսային վնաս պատճառող խնդիրը բնավ սահմանափակված չէ Ավստրիայով։ Գերմանիան նույնպես տարիներ շարունակ բախվում է նման հակամարտությունների, թեև ավելի քիչ թվով։ Այնտեղ ևս գոյություն ունի փորձաքննության համարների, հանձնաժողովների և համտեսային մարմինների խորապես արմատավորված ապարատ, որի ինքնընկալումը հաճախ դեռ ձևավորվում է այն ժամանակների պատկերացումներով, երբ իշխանությունները կարծում էին, թե կարելի է ճաշակը վարչականորեն կառավարել։
Գերմանական գինեգործությունն առանց այդ էլ տառապում է գրեթե խրոնիկ գերբյուրոկրատականացումից։ Քիչ մեծ գինեգործական երկրներ կան, որոնք համադրելի եռանդով կարգավորում, դասակարգում, փորձաքննում, վերահսկում և ստանդարտացնում են։ Դրա մեծ մասը սկզբում առաջացել էր հասկանալի պատճառներով՝ սպառողների պաշտպանություն, ծագման ապահովում, որակի երաշխիք։ Սակայն, ինչպես հաճախ է պատահում Գերմանիայում, ողջամիտ կարգուկանոնի սերը վերածվեց ինքնուրույն վարչական օրգանիզմի, որը ինչ-որ պահի սկսեց իրեն ավելի կարևոր համարել, քան այն մարդկանց, որոնց համար ի սկզբանե ստեղծվել էր։ Արդյունքում ստացվել է գինեգործություն, որը շատ վայրերում պայքարում է միջազգային մրցակցության դեմ և միաժամանակ մշտապես զբաղված է ձևաթղթերով, փորձաքննության չափանիշներով ու վարչական մտածելակերպով։
Եվ հենց այդ պատճառով էլ քաղաքական մակարդակը հետաքրքիր է։
Ավստրիայում այժմ կառավարական պատասխանատվություն է կրում Զեպ Շելհորնը՝ մի մարդ, որը գաստրոնոմիան և խոհարարական մշակույթը ճանաչում է ոչ միայն տեսականորեն, այլ հասկանում է դրանք ամենօրյա աշխատանքից։ Պարտադիր չէ կիսել Շելհորնի յուրաքանչյուր քաղաքական դիրքորոշումը՝ ընդունելու համար, որ այստեղ առնվազն խոսում է մեկը, ով իսկապես ապրել է ռեստորանների, արտադրողների և հյուրերի իրականությունը։
Իսկ Գերմանիան, որպես Բունդեսթագի նախագահ, ունի Ջուլիա Կլյոքներին՝ նախկին Գերմանիայի գինու թագուհուն, որը նաև ժամանակին հանդես էր գալիս որպես գյուղատնտեսության և գինու շուրջ քաղաքական գործիչ, ընդ որում՝ դրանից երբևէ չի առաջացել գինեգործության համար շոշափելի մշակութաքաղաքական վերելք։ Սա գրեթե ողբերգակատակերգական է։
Սակայն այսօր հենց գինեգործությանը անհրաժեշտ են այնպիսի քաղաքական ձայներ, որոնք հասկանում են, որ որակն այլևս չի սպառվում պաշտոնական համտեսային արձանագրություններով։ Ճաշակի աշխարհը դարձել է ավելի բաց, միջազգային և բազմակարծիք։ Երիտասարդ սպառողներին վաղուց ավելի քիչ են հետաքրքրում պետական փորձաքննության համարները, քան ծագումը, արժանահավատությունն ու անհատականությունը։
Սա չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր նորաձև սխալ խմորում հանկարծ պետք է մշակութային արժեք հռչակել։ Իհարկե, կան նաև վատ գինիներ, ոչ պատշաճ աշխատանք գինու մառանում և զգայական անհեթեթություններ։ Բայց հենց այդ պատճառով էլ անհրաժեշտ են ոչ թե պարզապես սովորույթով առաջնորդվող, այլ հետաքրքրասեր փորձագետներ։ Մարդիկ, ովքեր ցանկանում են հասկանալ զարգացումները, այլ ոչ թե ռեֆլեքսորեն մերժել դրանք։
Որովհետև իրական սկանդալն այն չէ, որ գինին երբեմն չի անցնում փորձաքննությունը։ Իրական սկանդալն այն է, երբ պետական համակարգերը սկսում են համակարգված կերպով արգելակել գեղագիտական զարգացումները, քանի որ դրանց հաստատությունները մտավոր առումով մնացել են մեկ այլ դարաշրջանում։
Եվ ենթադրաբար հենց գինու վերահսկողության ոլորտում է դրսևորվում ինչ-որ շատ կենտրոնաեվրոպական բան՝ վերահսկողությունը կորցնելու խոր վախը։ Ֆրանսիայի կամ Իտալիայի նման խոշոր գինեգործական երկրները հաճախ ապրում են ավելի քաոսային, հակասական և երբեմն նաև ավելի ռիսկային կերպով։ Մինչդեռ Գերմանիան և Ավստրիան ավանդաբար վստահում են հանձնաժողովներին, դրոշմներին և թույլտվություններին։
Սա հիանալի է աշխատում, քանի դեռ աշխարհը կանգնած է։
Միայն թե աշխարհն այլևս կանգնած չէ։