(Խմբագրություն / անիմացիոն պատկեր՝ runwayml / ուսումնասիրություն՝ Բնակչության հետազոտությունների դաշնային ինստիտուտ (BiB)՝ նույնատիպ արտասահմանյան ինստիտուտների հետ համագործակցությամբ, 2025/26)
Այստեղ վերևում պատկերվածի նման քարտեզները երբեմն ավելին են պատմում, քան ամբողջական ուսումնասիրությունները։ Առաջին հայացքից այն Եվրոպան վերածում է գույների՝ կարմիրի, կապույտի և դրանց միջև եղած մի քանի անորոշ անցումների։ Սակայն այս գույների հետևում թաքնված է ամենակոշտ ցուցանիշներից մեկը՝ վաղաժամ մահացությունը։ Խոսքը վաղ հիվանդանալու և մահանալու մասին է՝ սովորաբար մինչև 75 տարեկանը, ընդ որում՝ ոչ թե ճակատագրի անխուսափելի հետևանքով, այլ կանխարգելելի ռիսկերի պատճառով։ Կենսակերպը, սննդակարգը, սոցիալական պայմանները՝ այս ամենն իր հետքն է թողնում այս քարտեզի վրա։ Այդ թվում՝ ալկոհոլի օգտագործումը։ Եվ այն, թե ինչ ալկոհոլ է օգտագործվում։
Կարմիր և մուգ կարմիր գոտիները ցույց են տալիս, թե որտեղ է այս վաղաժամ մահացությունը հատկապես բարձր։ Այստեղ աչքի է ընկնում աշխարհագրական կենտրոնացումը՝ Արևելյան Եվրոպայի մեծ մասը, ինչպես նաև Գերմանիայի արևելքը։ Տարածաշրջաններ, որտեղ տղամարդիկ և կանայք (վերջիններս՝ ավելի փոքր չափով) անհամաչափորեն վաղ են մահանում, որտեղ ռիսկերը չեն մեղմացվում, այլ ուժեղանում են։ Դրանց հակադրվում են կապույտ գոտիները՝ Հարավային Ֆրանսիան, Իսպանիան, Իտալիան, Միջերկրածովյան տարածաշրջանի մեծ մասը։ Այստեղ վաղաժամ մահացությունը զգալիորեն ավելի ցածր է, որոշ դեպքերում՝ կտրուկ ավելի ցածր։
Եվ հենց այստեղ է սկսվում մեզ համար հետաքրքիր բուն դիտարկումը։ Քանի որ այս քարտեզը ալկոհոլի ուսումնասիրություն չէ։ Այն ուղղակիորեն ոչինչ չի ասում գինու, օգտագործման կամ ձեռնպահ մնալու մասին։ Եվ այնուամենայնիվ ցույց է տալիս մի օրինաչափություն, որն անհնար է անտեսել. այնտեղ, որտեղ գինին առօրյայի մաս է, որտեղ այն ընկալվում է ոչ թե որպես բացառություն, այլ որպես սննդի ուղեկից, վաղաժամ մահացության այս ձևն ավելի հազվադեպ է հանդիպում։ Ոչ թե ընդհանրապես չի հանդիպում, այլ՝ նշանակալիորեն ավելի քիչ։
Սա չի նշանակում, որ գինին առողջարար է։ Նման կրճատումը ոչ միայն սխալ կլիներ, այլ հենց այն պարզեցման տեսակն է, որին մենք ներկայումս քննադատաբար ենք վերաբերվում այլ բանավեճերում։ Այս քարտեզը, ավելի շուտ, հուշում է կենսակերպի հետ կապված կապի մասին։ Այստեղ գինին ավելի քիչ պատճառ է, քան ցուցիչ։ Ինչ-որ ավելի մեծ բանի նշան՝ կանոնավոր սնունդ, սոցիալական ներգրավվածություն, հաճույքի և չափավորության նկատմամբ այլ վերաբերմունք։
Հետաքրքիր է դառնում այնտեղ, որտեղ այս օրինաչափությունը խախտվում է։ Օրինակ՝ Արևելյան Ավստրիան և Հունգարիան՝ երկուսն էլ արտահայտված գինու մշակույթ ունեցող տարածաշրջաններ, այնուամենայնիվ գտնվում են կարմիր գոտիներում։ Սա վկայում է այն մասին, որ միայն գինին ոչինչ չի փոխհատուցում։ Երբ սննդակարգը միակողմանի է, երբ ծխելը ավելի մեծ դեր է խաղում, երբ գերակշռում են սոցիալական կամ տնտեսական գործոնները, չափավոր գինի օգտագործելու հնարավոր առավելությունները չեն գործում։ Այդ դեպքում մշակութային տարրից պաշտպանիչ գործոն չի ձևավորվում, այլ լավագույն դեպքում այն դառնում է կողմնակի աղմուկ։
nvbvnvbvbmvmmvb
Միևնույն ժամանակ չափազանց հեշտ կլիներ դրանից բարոյական հիերարխիա կառուցելը։ Կապույտ գոտիներում նույնպես կան մարդիկ ;klnjljlhjlhlhjlhlj, որոնք գինի չեն խմում, և այնուամենայնիվ շատ երկար են ապրում։ Եվ հակառակը՝ կարմիր գոտիներում բավականաչափ գինի խմողներ կան, որոնք ենթարկվում են այդ ռիսկերին։ Քարտեզը ապացույց չէ, այլ հուշում։ Մի օրինաչափություն, որը կրկնվում է, բայց ամեն ինչ չի բացատրում։ Չի կարող ամեն ինչ բացատրել։
Այն, սակայն, շատ հստակ ցույց է տալիս, որ մշակույթն ու առօրյան ավելի մեծ դեր են խաղում, քան ենթադրում են շատ արդի բանավեճեր։ Տարբերությունը միայն բաժակի մեջ չէ, այլ այն համատեքստում, որում այն գտնվում է։ Խմո՞ւմ են ուղեկցելու համար, թե՞ փոխհատուցելու։ Ալկոհոլը սննդի մաս՞ է, թե՞ փոխարինում է դրան։ Հաճույքը ներառվա՞ծ է ընդհանուր կենսակերպում, թե՞ մեկուսացված է։
Սա է էականը. ոչ թե այն, որ Հարավը «ամեն ինչ ճիշտ» է անում, իսկ Արևելքը՝ «ամեն ինչ սխալ», այլ այն, որ կենսակերպերը երկարաժամկետ հեռանկարում իրենց հետքն են թողնում մարմինների, վիճակագրության և քարտեզի վրա պատկերված գույների մեջ։ Գինին դրա մի մասն է, բայց միայն մի մասը։