Ռեյչել Վիրթի լուսանկարում՝ Դանիել Ասմութը՝ գերազանց աշխատանքով հանդերձ ձախողված գինեգործը
(Կլոդ Օգյուստից)
«Անցյալին պատկանող» — ինչ հարմար բառ, երբ չեն ցանկանում ընդունել անհարմար դիտարկումը։ Խոստովանում եմ՝ այո՛, ես չեմ գրում TikTok-ի վայրկյանների ռիթմով։ Բայց դա այն պատճառով է, որ գինին ինքն էլ չի ապրում վայրկյանի ռիթմով։ Ով խաղողի վազ է տնկում, նա՝ կամ ավելի ու ավելի հաճախ՝ նա, մտածում է սերունդներով։ Ուստի գինու մասին խոսողը նույնպես պետք է իրավունք ունենա մտածելու ավելի երկար, քան մինչև հաջորդ ալգորիթմի թարմացումը։
Իմ թեզը նոստալգիա չէ։ Այն ավելի շուտ ախտորոշում է։ Հեղինակությունը գերիշխում է ուշադրության վրա։ Սա զգացողություն չէ, այլ փաստ։ Ամենաշատ հավանումները, ամենամեծ հասանելիությունը, ամենաուժեղ արձագանքը ստանում են այն գինիները, որոնք արդեն հայտնի են։ Lafite, Romanée-Conti, Keller, Overnoy — նրանք վստահորեն հայտնվում են, կարծես արժույթ լինեն։ Սա կուռքի համար ծափահարությունն է՝ և դա տեղի է ունենում բազմազանության հաշվին։
Իհարկե, կան դրան զուգահեռ նաև հետաքրքիր նիշային ուղղություններ, ստեղծագործ ձայներ, համարձակ էջեր, որոնք տեսանելի են դարձնում փոքր տնտեսությունները։ Դրանք կարևոր են, արժեքավոր։ Բայց մնում են բացառություն։ Իսկ բացառությունը չի հերքում կանոնը, այլ հաստատում է այն։ Խնդիրն այն չէ, որ բազմազանություն չկա. խնդիրն այն է, որ այն հազիվ է հասնում հանրությանը։ Տեսանելիությունն ու ուշադրությունը անհավասար են բաշխված, իսկ հարթակների մեխանիկան ավելի է սրում այդ իրավիճակը։
Ով դա «անցյալին պատկանող» է համարում, մակերեսը շփոթում է բովանդակության հետ։ Սոցիալական մեդիան բեմ է, բայց դրա դերերը փոխվում են ավելի քիչ, քան կարծում են։ Նույն աստղերն են, որոնց միշտ ծափահարում են, մինչդեռ իրական նորարարությունները մնում են վարագույրի հետևում։ Ով երբևէ նկատել է, թե ինչպես է հեղինակավոր շշի լուսանկարը վայրկենապես հարյուրավոր հավանումներ ստանում, մինչդեռ հիանալի, անհայտ տեղական գինին գրեթե արձագանք չի ստանում, գիտի, որ հենց այս օրինաչափության մասին եմ խոսում։
Իսկական «անցյալին պատկանողը» ուրեմն ոչ թե իմ տեքստն է, այլ այս ռեֆլեքսների կրկնությունը՝ հեղինակության ջերմությամբ տաքանալու հին մղումը՝ հայտնագործությունները տոնելու փոխարեն։ Այն, որ այսօր այս օրինաչափությունը տեսանելի է Instagram-ի պատմություններում, ոչ թե մշակութային հավելվածներում, ոչինչ չի փոխում դրա էության մեջ։ Նախկինում ևս մեծ անունները գերիշխում էին դիսկուրսում. այսօր դա պարզապես տեղի է ունենում թվային միջավայրում և իրական ժամանակում։
Սյունակը պարտադիր չէ, որ բոլորին դուր գա. Այն պետք է անհանգստացնի, պետք է սրի միտքը։ Այն, որ ոմանք իրենց հաստատված են զգում, իսկ մյուսները ձեռքով են անում ու անցնում, թերություն չէ, այլ ապացույց, որ այն դիպել է թիրախին։ Հակասությունը թուլություն չէ, այլ դրա բուն գործառույթը։
Գուցե հենց դրանում է հեգնանքը. ով գոռում է «անցյալին պատկանող», ապացուցում է, թե որքան արդիական է բարձրացված թեման։ Որովհետև եթե այն իսկապես հաղթահարված լիներ, ոչ ոք չէր վրդովվի։ Այն, որ արձագանքներ կան, ցույց է տալիս, որ հեղինակության, տեսանելիության և բազմազանության հարցը դեռ վաղուց ավարտված չէ։
Եվ այդ պատճառով ես մնում եմ իմ դիրքորոշմանը. Քանի դեռ հավանումներն ու ալգորիթմները կառավարում են ընկալումը, բազմազանությունը ճնշման տակ է մնալու։ Դրանում ոչ մի նոստալգիկ բան չկա, սա պարզապես ներկայի դիտարկումն է։ Եվ գուցե, այո՛, նաև կոչ՝ հանուն մի ապագայի, որտեղ մենք կրկին կխմենք ավելի հետաքրքրասեր, համարձակ ու բաց մտքով։