1996 թվականի վերջին բրիտանական Economist-ը, ինչպես տարիներ առաջ ինձ պատմեց Wineparty-ի գլխավոր խմբագիրը, հրապարակեց իր առաջարկությունները գալիք ներդրումային տարվա համար։ Տասը խորհուրդների թվում կար մի ակտիվների դաս, որը մինչ այդ հիմնականում հետաքրքրում էր նրանց, ովքեր սիրում էին ինչ-որ բան խմել՝ հեղինակավոր ծագման տարածաշրջանների խաղողի այգիները։ Դա ուշագրավ պահ էր տնտեսական մամուլում՝ ոչ առանց հետևանքների։ Միջազգային ֆինանսական աշխարհը հենց նոր էր բացահայտել գինին։ Իհարկե, դրանից առաջ էլ կային ներդրողներ, որոնք գնում էին հայտնի շատոներ, և մի քանի կոլեկցիոներներ, որոնք թանկացող գների հույսով պահեստավորում էին իրենց շշերը։ Բայց այժմ հենց խաղողի այգին դարձավ լուրջ ներդրումային առաջարկ։ Երեսուն տարի անց գինեգործները կանգնած են լիքը մառանների, նվազող գների և այնպիսի հաճախորդների առջև, որոնց, ըստ երևույթին, այլևս առանձնապես չի հետաքրքրում, թե գինու աշխարհն ինչ է պատմում նրանց։ Ամենաակնհայտ բացատրությունն այն է, որ մարդիկ ավելի քիչ ալկոհոլ են օգտագործում։ Ավելի հետաքրքիր հարցն այն է, թե արդյոք գինու ոլորտն այդ ընթացքում հիմնովին չի՞ փչացրել նրանց համար խմելու հաճույքը։
Պետք է հիշել 1996 թվականի աշխարհը։ Այդ ժամանակ գինին արդեն վերելք էր ապրում։ Ռոբերտ Փարքերը փոխել էր միջազգային շուկան, Բորդոյի խոշոր շատոները գնալով ավելի շատ էին իրենց գինիները վաճառում համաշխարհային լսարանին, իսկ արևմտյան բարեկեցիկ հասարակությունների ռեստորաններում գինու քարտը դարձել էր որոշակի կիրթ լինելու վկայական։ Այնուամենայնիվ, գինին դեռ այն համաշխարհային հեղինակավոր ոլորտը չէր, որի կվերածվեր հաջորդ տասնամյակներում։ Կային հայտնի անուններ, թանկարժեք շշեր և կրքոտ կոլեկցիոներներ։ Բայց կար նաև բավական հասկանալի տարբերություն այն խմիչքի միջև, որը սպառում էին, և այն ունեցվածքի, որը պահում էին, քանի որ, իբր, այն շարունակելու էր թանկանալ։ Այդ տարբերությունը սկսեց վերանալ։ Խաղողի այգիները դարձան ներդրումային օբյեկտներ, շշերը՝ վաճառվող արժեքներ, խաղողի բերքահավաքի տարիները՝ եկամտաբերության խոստումներ։ Շատո գնողը գնալով ձեռք էր բերում նաև բացառիկ արժեքի աճի հույսը։ Իսկ հայտնի գինի գնողն այլևս պարտադիր չէր, որ այն խմեր։ Բավական էր այն ունենալ։
Հաջորդեցին տարիներ, երբ հայտնի Բորդոների և Բուրգունդիաների գները մասամբ հասան գրոտեսկային բարձրությունների։ Առանձին գինիներ մի քանի անգամ թանկացան, իսկ որոշներն անգամ՝ իրենց նախկին գներից ավելի քան տասնապատիկ։ Զարգացումը, իհարկե, ուղիղ գծով չէր ընթանում։ 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը ընդհատեց վերելքը, դրանից հետո չինական շուկան նոր բում առաջացրեց, իսկ հետագա շտկումները ցույց տվեցին, որ նույնիսկ մեծ գինիները զերծ չեն տնտեսության օրենքներից։ Հատկապես խոսուն է մեկ օրինակ։ Château Mouton Rothschild 2000-ը սկզբում Լոնդոնում առաջարկվում էր մոտ 1,580 ֆունտով՝ տասներկու շշից բաղկացած տուփի համար։ Երկու տասնամյակ անց շուկայական գինը երբեմն հասնում էր մոտ 19,000 ֆունտի։ Ով դա դեռ անվանում է գյուղատնտեսական արտադրանքի սովորական գնային զարգացում, հավանաբար նաև մասնավոր ինքնաթիռը համարում է ամենօրյա օգտագործման տրանսպորտային միջոց։ Կապիտալիզմը կատարել էր իր ամենագեղեցիկ նվաճումներից մեկը․ ստեղծել էր խմիչք, որի վայելքը կարող էր տնտեսական առումով անխոհեմ թվալ։
Մեծ անունները հայտնվում էին վերնագրերում։ Սակայն իրական տնտեսական ազդեցությունը դրսևորվեց նրանց խաղողի այգիներից շատ հեռու։ Բումը աստիճանաբար ընդգրկեց նաև այն տարածաշրջանները, որոնք կարող էին միայն երազել Romanée-Conti-ի կամ Lafite Rothschild-ի գների մասին։ Ամենուր ներդրումներ էին արվում։ Ստեղծվում էին նոր գինեգործարաններ, արդիականացվում էին հին տնտեսությունները, նոր խաղողի այգիներ էին հիմնվում կամ վերագործարկվում, ստեղծվում էին զբոսաշրջային առաջարկներ, յուրացվում արտահանման շուկաներ։ Շատ տարածաշրջաններում սա ուրախալի զարգացում էր։ Վատ գինին ավելի լավը դարձավ, մոռացված ծագման վայրերը ուշադրություն ստացան, իսկ գինեգործներն առաջին անգամ կարողացան ապրել իրենց աշխատանքից՝ առանց զուգահեռաբար այլ եկամտի աղբյուր փնտրելու։ Խնդիրը այն սպասումն էր, թե այս զարգացումը անվերջ շարունակվելու է։ Երբ պահանջարկը աճում է, գները բարձրանում են։ Երբ գները բարձրանում են, ներդրումներ են արվում։ Երբ ներդրումներ են արվում, առաջարկը մեծանում է։ Եվ ինչ-որ պահի ոլորտը կանգնում է այն տհաճ գիտակցման առջև, որ պահանջարկը բնության օրենք չէ։ Խաղողի վազին մի քանի տարի է պետք, նախքան այն տնտեսական առումով նշանակալի բերք կտա։ Նոր մառանը կառուցվում է տասնամյակների համար։ Խաղողի այգին հնարավոր չէ պարզապես փակել, ինչպես իր հաճախորդներին կորցրած նորաձևության խանութը։ Այնուամենայնիվ, սխալ կլինի համաշխարհային ավելցուկները բացառապես նոր տնկարկներով բացատրել։ Երկարաժամկետ առումով խաղողի այգիների համաշխարհային տարածքը ամենուրեք չի աճել։ Բազմաթիվ ավանդական գինեգործական երկրներում այն արդեն կրճատվել է։ Ավելի շուտ տեղի են ունեցել տարածաշրջանային ընդարձակումներ, արտադրողականության աճ և հսկայական կապիտալ ներդրումներ, մինչդեռ պահանջարկը գնալով ավելի էր հեռանում սպասումներից։ Այսօր գինեգործությունն ամենուր պարզապես չափազանց շատ վազեր չունի։ Շատ վայրերում այն չափազանց շատ վազեր ունի այն գինիների համար, որոնք առկա գներով դեռ որևէ մեկը կցանկանար գնել։
Տնտեսական վերելքին զուգահեռ զարգացավ մեկ այլ շարժում, որի հետևանքները գուցե դեռ թերագնահատվում են․ գինին գնալով ավելի բարդ դարձավ։ Ավելի ճիշտ՝ գինով զբաղվելը վերածվեց մի գործի, որը պետք է ավելի ու ավելի բարդ լիներ՝ հետաքրքիր թվալու համար։ Ավանդական խոշոր ծագման վայրերը ինչ-որ պահի այլևս բավական հետաքրքիր չէին։ Անհրաժեշտ էին նոր պատմություններ։ Նոր տարածաշրջաններ, նոր խաղողի տեսակներ, արտադրության նոր եղանակներ, նոր փիլիսոփայական համոզմունքներ։ Orange Wine, բնական գինի, ամֆորային գինի, Pet Nat, տեղական խաղողի տեսակներ, մոռացված տեռասներ, հրաբխային հողեր, հնագույն վազեր, վայրի խմորասնկեր, նվազագույն միջամտություն, առավելագույն իսկություն։ Ժյուրան կրկին բացահայտվեց, ինչպես նաև Իսպանիայի, Իտալիայի, Հունաստանի, Վրաստանի և Բալկանների բազմաթիվ քիչ հայտնի շրջաններ։ Յուրաքանչյուր բացահայտում նոր բացահայտողներ էր ծնում։ Իսկ բացահայտողների յուրաքանչյուր նոր սերունդ պետք է գտներ մի բան, որը նախորդները չէին նկատել։ Սկզբունքորեն դրանում քիչ բան կա առարկելու։ Հին խաղողի տեսակների վերահայտնաբերումը վերջին շրջանի գինու պատմության ամենաուրախալի զարգացումներից է։ Ժյուրայում դարեր շարունակ ստեղծվել են հետաքրքրաշարժ գինիներ, Penedès-ում կան շատ ավելին, քան սովորական արդյունաբերական փրփրուն գինիները, իսկ տեղական բազմաթիվ տեսակներ ունեն անկրկնելի բնույթ։ Բնական գինին նույնպես որոշ առումներով հարստացրել է ոլորտը։ Այն հարցադրումներ առաջադրեց մառանում միջամտությունների, արդյունաբերական մեթոդների և համի ստանդարտացման վերաբերյալ, և այդ հարցերը միանգամայն հիմնավորված էին։ Խնդիրը սկսվեց այնտեղ, որտեղ համային նախասիրությունից բարոյական գերազանցություն բխեցվեց։ Հանկարծ գինին այլևս հետաքրքիր չէր համարվում այն պատճառով, որ լավ էր համով, այլ այն պատճառով, որ իբր պատմության ճիշտ կողմում էր։ Հնարավորինս քիչ ծծումբը դարձավ անձնական ազնվության վկայական, պղտորությունը՝ գեղագիտական դիրքորոշում, իսկ ախոռի որոշակի հոտը՝ արհեստագործական անկեղծության ապացույց։ Այն, որ գինին կարող էր թերի լինել, որոշ երկրպագուների արդեն թվում էր գինեգործի ազատության անթույլատրելի հարձակում։
Պետք է այս զարգացումը պատկերացնել սովորական գինի խմողի տեսանկյունից։ Մի տղամարդ կամ կին գինու բարում պատվիրում է մի բաժակ սպիտակ գինի։ Նա ցանկանում է ինչ-որ թարմ, չոր և հաճելի բան։ Մատուցողը բացատրում է, որ առաջարկվող գինին տեղական խաղողի տեսակից է, որն աճել է հրաբխային քայքայված ապարի վրա, ինքնաբուխ խմորվել, չֆիլտրված շշալցվել և արտադրվել վերականգնողական գյուղատնտեսության սկզբունքներով։ Այնուհետև հյուրը ստանում է պղտոր հեղուկ, որը խնձորի քացախի և մոռացված մրգամանի հոտ ունի։ Երբ նա զգուշորեն հարցնում է՝ արդյոք այն այդպիսին պետք է լինի, իմանում է, որ նախ պետք է սովորի այս տեսակի գինուն։ Իրական ուղերձը հետևյալն է․ խնդիրը ձեր մեջ է։ Ձեր ճաշակը դեռ բավական զարգացած չէ։ Հավանաբար մարդկանց խմիչքով հրապուրելու ավելի հաճելի եղանակներ կան։ Իհարկե, այս օրինակը սրված է։ Լավագույն բնական գինիները հրաշալի են, և դրանց արտադրողներից շատերն աշխատում են այնպիսի լրջությամբ, որից որոշ ավանդական խոշոր գինեգործարաններ կարող էին ինչ-որ բան սովորել։ Բայց այդ տեսարանը ծնեց մի երանգ, որը բնորոշ դարձավ գինու ամբողջ աշխարհին։ Հաճույքը պետք էր հիմնավորել։ Նախասիրությունները գնահատվում էին։ Դասական Chardonnay նախընտրողը հանկարծ կարող էր իրեն զգալ ինչպես մեկը, ով գրական միջոցառման ժամանակ խոստովանում է, որ սիրում է դետեկտիվ վեպեր կարդալ։ Իսկ պարզ, տեխնիկապես անթերի պատրաստված գինի պատվիրողը վտանգում էր տպավորություն թողնել, թե երևակայական մշակութային սահմանագծի սխալ կողմում է։
Քաղաքականության մեջ կխոսեին վերնախավերի և բնակչության միջև օտարման մասին։ Գինու առևտրում դա հաճախ անվանում են ճաշակի անհրաժեշտ զարգացում։ Զուգահեռը գայթակղիչ է, թեև ունի իր սահմանները։ Փոքր, կարծիքներով ուժեղ խումբը սահմանում է նոր չափանիշներ, դրանք հռչակում առաջադիմական նորմ և հետո զարմանում, որ հասարակության զգալի մասը չի ցանկանում միանալ։ Գինի խմողը, որը տասնամյակներ շարունակ գոհունակությամբ խմել է իր Rioja-ն, Chianti-ն կամ Grüner Veltliner-ը, հանկարծ պետք է հասկանա, թե ինչու պիտի նախընտրեր գրեթե վերացած խաղողի տեսակից օքսիդատիվ եղանակով պատրաստված գինի։ Եթե նա դա չի անում, նրան համարում են ոչ այնքան հետաքրքրասեր։ Հին պահպանողական կասկածը, թե առաջընթացը երբեմն գլխավորապես բաղկացած է ուրիշ մարդկանց սովորությունները նրանց համար տհաճ դարձնելուց, այստեղ առատ սնունդ է գտնում։
Դրան ավելացավ նաև մեդիաարդյունաբերությունը։ Իննսունականներին գինին դարձել էր լրագրության հանրաճանաչ թեմա։ Մեծ բերքահավաքի տարիները, աճող գները, միջազգային աստղերը, նոր գինեգործական երկրները․ անընդհատ հաղորդելու բան կար։ Սակայն ինչ-որ պահի հաջորդ մեծ Բորդոյի պատմությունն արդեն սպառվեց։ Ուստի անհրաժեշտ էին նոր սենսացիաներ։ Գրեթե մոռացված խաղողի տեսակի վերահայտնաբերումը ավելի լավ վերնագիր էր առաջարկում, քան այն լուրը, որ գինեգործը կրկին գերազանց Riesling էր արտադրել։ Արմատական բնական գինու փիլիսոփայության կանոններով ստեղծված գինին լրագրողական առումով ավելի հետաքրքիր էր, քան հիանալի պատրաստված դասական Weißburgunder-ը։ Բացառությունը դարձավ լուր, իսկ կանոնը վերացավ տեսադաշտից։ Նա, ով ցանկանում էր հաջողության հասնել ուշադրության տնտեսության մեջ, պետք է աչքի ընկներ։ Իդեալական դեպքում՝ գինով, որը այլ տեսք, այլ հոտ, այլ համ ուներ և այնպիսի պատմություն, որը կարելի էր մի քանի նախադասությամբ ներկայացնել որպես հասարակականորեն կարևոր։ Այդպես առաջացավ տարօրինակ անհավասարակշռություն։ Մեդիան գնալով ավելի շատ էր հաղորդում այն գինիների մասին, որոնք փաստացի սպառման միայն փոքր մասն էին կազմում։ Գնորդների մեծամասնությունը, որը սուպերմարկետում, վաճառողի մոտ կամ ռեստորանում ծանոթ շիշ էր գնում, այս պատմության մեջ գրեթե չէր երևում։ Նրանց նախասիրությունները չափազանց սովորական էին՝ հետաքրքիր լինելու համար։ Միաժամանակ ոլորտը բողոքում էր, որ գինին հասնում է ավելի ու ավելի քիչ մարդկանց։ Կարելի է մտածել, որ այս երկու զարգացումների միջև կապ կա։
Սակայն այստեղ պետք է զգույշ լինել։ Մինչ այժմ չկա համոզիչ էմպիրիկ ապացույց, որ Orange Wine-ը, բնական գինին կամ տեղական խաղողի տեսակների վերահայտնաբերումը նվազեցրել են գինու համաշխարհային սպառումը։ Այն պատկերացումը, թե մի քանի չափազանց եռանդուն սոմելյեներ միլիոնավոր մարդկանց մղել են դեպի հանքային ջուր, որպես երգիծանք կիրառելի է, բայց որպես տնտեսական բացատրություն չափազանց պարզունակ է։ Նվազումը ավելի խոր պատճառներ ունի։ Ավանդական գինեգործական երկրներում մեկ շնչի հաշվով սպառումը մասամբ արդեն տասնամյակներ շարունակ նվազում է։ Երիտասարդներն ավելի հազվադեպ են ալկոհոլ օգտագործում, առողջական մտահոգությունները մեծանում են, ռեստորան այցելությունները թանկանում են, իսկ հասանելի եկամուտները ճնշման տակ են։ Դրան ավելանում է ազատ ժամանակի մշակույթի փոփոխությունը։ Նա, ով ավելի հազվադեպ է միասին ճաշում, ավելի քիչ է երկար նստում սեղանի շուրջ և իր սոցիալական կապերը գնալով ավելի շատ է կազմակերպում թվային միջավայրում, նաև ավելի քիչ առիթներ ունի գինի խմելու։ Սրանք կառուցվածքային փոփոխություններ են, որոնք այլ գինու քարտով հնարավոր չէ վերացնել։ Նույնիսկ այն շուկաները, որոնք նախկինում համարվում էին աճի հուսալի շարժիչներ, կորցրել են իրենց դինամիկան։ Միացյալ Նահանգները, Մեծ Բրիտանիան, Ավստրալիան և Չինաստանն այլևս չեն կարող ինքնաբերաբար փոխհատուցել եվրոպական ավանդական գինեգործական երկրների անկումը։ IWSR-ի շուկայի հետազոտողները նշում են, որ ամենուր չէ, որ գինի խմողների թիվը նվազել է։ Հաճախ առկա սպառողները պարզապես ավելի հազվադեպ են խմում։ Իսկ սա բավական վատ նորություն է մի ոլորտի համար, որն իր ներդրումները հիմնադրել էր վաճառքի ծավալների մշտական աճի վրա։
Այնուամենայնիվ, չափազանց հարմար կլիներ գինու ոլորտին ազատել ցանկացած պատասխանատվությունից։ Իրական սպառման նվազման և գինու թեմայից մշակութային հեռացման միջև տարբերություն կա։ Մարդիկ կարող են առողջական կամ ֆինանսական պատճառներով ավելի քիչ խմել և միաժամանակ շարունակել ուրախություն ստանալ գինուց։ Բայց նրանք կարող են նաև այնպիսի տպավորություն ստանալ, որ ամբողջ գործը դարձել է չափազանց թանկ, չափազանց բարդ և չափազանց հոգնեցուցիչ։ Խմիչքի պարզ հաճույքը անհետացավ բարեկամական թվացող բացատրությունների զարմանալի առատության տակ։
Այս ամենին հատկապես համապատասխանում է գիտակցվածության գաղափարը։ Դա այն բառերից մեկն է, որոնք մեր ժամանակին հնարավորություն են տալիս նույնիսկ մի բաժակ գինին վերածել անձնական զարգացման ձևի։ Պետք է գիտակցված հոտ քաշել, գիտակցված համտեսել, գիտակցված վայելել, գնահատել ծագումը, հասկանալ գինեգործին և բացվել սեփական ընկալման առջև։
Այստեղ հատկապես գեղեցիկ է անցած երեք տասնամյակների երկու մեծ շարժումների միջև եղած հակասությունը։ Մի կողմից ֆինանսական աշխարհը գինին վերածեց շքեղության ապրանքի, որի արժեքը չափվում է հազվադեպությամբ և շուկայական գնով։ Մյուս կողմից նոր մշակութային ավանգարդը գինին հռչակեց էկոլոգիական, սոցիալական և երբեմն բարոյական համոզմունքների արտահայտություն։ Երկու շարժումներն էլ որոշակի անվստահությամբ էին վերաբերվում խմիչքին, երբ այն պարզապես խմում էին։ Մեկները ցանկանում էին այն պահել, մյուսները՝ բացատրել։ Այսպիսով, սպեկուլյանտն ու բնական գինու միսիոները ավելի մոտ են միմյանց, քան հավանաբար կցանկանային ընդունել։
Այս ամենը հատկապես դառն է այն գինեգործների համար, որոնք անցած տասնամյակներին կարծում էին, թե ամեն ինչ ճիշտ են արել։ Նրանք ներդրումներ կատարեցին որակի մեջ, բարելավեցին իրենց մառանները, նվազեցրին բերքատվությունը, անցան ավելի կայուն կառավարման, յուրացրին արտահանման շուկաներ և ստեղծեցին անկրկնելի կերպարներ։ Դրանով նրանք հետևեցին հենց այն առաջարկություններին, որոնք նրանց տվել էր մասնագիտական աշխարհը։ Այսօր նրանցից ոմանք պարզում են, որ իրենց գինիները թեև գերազանց են, բայց չափազանց քիչ մարդիկ կան, որոնք պատրաստ են դրանք գնել։ Ցինիկ կլիներ այս տնտեսություններին մեղադրել այն բանում, որ նրանք թույլ են տվել իրենց հրապուրել և խաբել նորաձևությանը։ Նրանք գործեցին իրենց ժամանակի տնտեսական սպասումներին համապատասխան։ Պարզապես այդ սպասումները գուցե սխալ էին։ Տասնամյակներ շարունակ ընդլայնվող ոլորտը անխուսափելիորեն շահագրգռված է դառնում իր լավատեսությունը պահպանելու հարցում։ Միությունները, խորհրդատուները, վաճառողները, լրագրողները, սոմելյեները, գինու ակադեմիաներն ու միջոցառումների կազմակերպիչները տարբեր չափով ապրում են նրանից, որ գինին ընկալվի որպես կարևոր, հետաքրքիր և տնտեսական առումով հեռանկարային թեմա։ Գրեթե ոչ ոք գումար չի վաստակում այն լուրից, որ աշխարհն արդեն բավականաչափ գինի ունի։ Ուստի շարունակում են խոսել նոր տարածաշրջանների, նոր շուկաների, նոր թիրախային խմբերի և սպառման նոր առիթների մասին։ Նույնիսկ ներկա անկումը սիրով նկարագրվում է որպես նոր դիրքավորման հնարավորություն։ Պարզապես պետք է դառնալ ավելի երիտասարդ, ավելի կայուն, ավելի իսկական, ավելի մատչելի, ավելի թվային և ավելի միջազգային։ Դրանից հետո, այդպես են հույս հայտնում, ամեն ինչ կրկին լավ կլինի։ Սա փոքր-ինչ հիշեցնում է բժշկին, որը ավելորդ քաշ ունեցող հիվանդին խորհուրդ է տալիս արդիականացնել իր զգեստապահարանը։
Սա ամենևին չի նշանակում, որ անցած տասնամյակների մեծ նվաճումները պետք է չեղարկվեն։ Այսօր շատ գինիների որակն ավելի բարձր է, քան երբևէ։ Միջազգային բազմազանությունը հետաքրքրաշարժ է, իսկ մոռացված ծագման վայրերի վերահայտնաբերումը ընդլայնել է մեր հորիզոնը։ Անհեթեթ կլիներ բողոքել այս զարգացումներից։ Բայց ոլորտը կարող է խեղդվել սեփական հաջողությունների մեջ, եթե դրանցից սխալ հետևություններ անի։ Այն, որ գինին հետաքրքիր է, չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է մշտապես հետաքրքրվի դրանով։ Այն, որ դրա արտադրությունը բարդ է, չի նշանակում, որ դրա վայելքը պետք է բարդ լինի։ Իսկ այն, որ մի շիշը կարող է բացառիկ մեծ գումար արժենալ, չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր գինի խմող պետք է պատրաստ լինի բացառիկ մեծ գումար ծախսել։
Ուստի այսօրվա ճգնաժամը ոչ բացառապես չափազանցված ներդրումների արդյունք է, ոչ էլ օենոլոգիական մեծամտության երեսուն տարվա արդարացի պատիժը։ Այն ունի իրական տնտեսական, հասարակական և ժողովրդագրական պատճառներ։ Բայց մեծամտությունը կարող էր նպաստել նրան, որ գինին հատկապես վատ էր պատրաստված այս փոփոխություններին։ Մի ոլորտ, որն իրեն մշտապես ավելի կարևոր էր դարձնում, գուցե չափազանց ուշ նկատեց, որ շատ մարդկանց համար ինքը գնալով ավելի քիչ նշանակություն ունի։
