(Մանֆրեդ Կլիմեկ / լուսանկարը՝ Isna / աղբյուրը՝ BBC)
Հաճախ հենց ամենափոքր, ամենաաննկատ հաղորդագրություններն են պատմում ավելի մեծ պատմություն։ Թեհրանում իշխանության համար պայքարի մասին վերնագրերի և Իրանի նոր, հին ղեկավարության վերլուծությունների միջև՝ ռեժիմի կողմից առավելապես թաքցված մի հաղորդագրության մեջ, հայտնվեց այս նախադասությունը․ ալկոհոլը, հատկապես գինին, Իրանի քաղաքների ռեստորաններում այժմ կարծես ավելի շատ հանդուրժվում է։ Ոչ մի օրենք։ Ոչ մի բարեփոխում։ Ոչ մի հրամանագիր։ Միայն կարճ երկրորդական նախադասություն։ Եվ այնուամենայնիվ, այն կարող է ավելի շատ բան պատմել շիական ռեժիմի վարքագծի մասին, քան արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ բազմաթիվ մեկնաբանություններ։
Գրեթե կես դար գինին Իրանում պատկանում էր այն բաների շարքին, որոնք պաշտոնապես գոյություն չունեին։ Իսլամական հեղափոխությունը 1979 թվականին վերջ դրեց հազարամյակների պատմություն ունեցող գինու մշակույթին։ Այն, ինչ երկար ժամանակ ինքնըստինքյան բնական էր, չվերացավ նկուղներից, այլ անհետացավ հանրային կյանքից։ Այդուհանդերձ, մարդիկ շարունակում էին խմել։ Բոլորը գիտեին այդ մասին։ Սև շուկան ծաղկում էր, տնայնագործական սպիրտային խմիչքները շրջանառվում էին ամբողջ երկրում, իսկ մաքսանենգ շշերը լուռ ու գաղտնի փոխում էին տերերին։ Ասում են՝ Հեղափոխության պահապանների որոշ հատվածներ նույնպես շահույթ էին ստանում այդ շուկաներից։ Պետությունն արգելում էր ալկոհոլը, բայց միաժամանակ ապրում էր դրա գոյության հետ։
Այժմ, կարծես, ինչ-որ բան տեղաշարժվում է։ Ոչ թե աղմկոտ, այլ ավելի շուտ՝ զգուշորեն։ Եթե ռեստորաններին թույլատրվի գոնե հանդուրժել գինին կամ այլ ալկոհոլային խմիչքները, կփոխվի ոչ միայն սպառումը։ Կփոխվի հանրային տարածքը։ Գինին դուրս կգա հյուրասենյակներից և կվերադառնա ռեստորանային սեղաններ։ Սա կարող է աննշան թվալ։ Բայց այդպես չէ։
Քանի որ գինին Իրանում երբեք պարզապես խմիչք չի եղել․ Պարսկաստանն աշխարհի հնագույն գինեգործական մշակույթներից մեկի հայրենիքն է։ Եվրոպան իր խոշոր գինեգործական շրջանները զարգացնելուց շատ առաջ՝ Զագրոսի լեռների և Կասպից ծովի միջև արդեն գինի էին արտադրում։ Պարսկական պոեզիան լի է գինով։ Հաֆեզն ու Օմար Խայամը գրել են դրա մասին՝ երբեմն կրոնական այլաբանություններով քողարկված, հաճախ՝ զարմանալիորեն ուղղակի։ Գինին մարմնավորում էր կյանքի ուրախությունը, ճանաչողությունն ու ազատությունը։ Պատմական տեսանկյունից այն, որ հենց այս երկիրը գրեթե հիսուն տարի գինին վտարեց հանրային կյանքից, ավելի շուտ բացառություն էր, քան կանոն։ Բայց ծայրահեղ իսլամական երկրներում դա հենց կանոնն է։
Իհարկե, դրա պատճառով վաղը որևէ խոշոր գինու արդյունաբերություն չի վերադառնա։ Դեռևս չկան ո՛չ իրավական հիմքերը, ո՛չ էլ տնտեսական պայմանները։ Սակայն նախադրյալները զարմանալիորեն լավն են։ Միլիոնավոր խաղողի վազեր, միևնույն է, աճում են երկրում։ Իրանը սեղանի խաղողի և չամիչի նշանակալի արտադրողներից է։ Սեփականատերերը, որոնցից շատերը նախկին գինեգործներ են, ճանաչում են իրենց հողերը։ Շատ շրջանների կլիմայական պայմանները հիանալիորեն հարմար են բարձրորակ խաղողագործության համար։ Խաղողի տնտեսությունից մինչև փոքրածավալ գինու տնտեսություն անցումը անհաղթահարելի խոչընդոտներով բաժանված չէ։ Գինու արտադրության տեխնիկան կարելի է գնել։ Գիտելիքն ու փորձը՝ նույնպես։ Պակասում է միայն քաղաքական թույլտվությունը։
Չի կարելի բացառել, որ այժմ այնտեղ սկսվում է մի զարգացում, որը մենք թերագնահատում ենք։ Ոչ թե մեծ Châteaux-ներով կամ հեղինակավոր պիտակներով, այլ պարզ սեղանի գինիներով։ Ռեստորաններով, որոնք կրկին մի բաժակ գինի են լցնում իրենց հյուրերի ուտեստների կողքին։ Գինեգործներով, որոնք սեղանի խաղողից բացի առաջին անգամ կրկին կարող են գինի պատրաստել։ Իրանական գինու նոր մշակույթը, ամենայն հավանականությամբ, փոքրից կսկսվի։ Եվ հենց դրա շնորհիվ՝ հավաստիորեն։ Մի բան հաստատ է՝ կոշտ իսլամական ռեժիմը, իհարկե, թույլ չի տա, որ այն իսկապես մեծ դառնա։
Գուցե քաղաքականությունն էլ այդ ընթացքում բացահայտի մի բան, որը կառավարիչները դարեր շարունակ գիտեն։ Գինին կարող է հաշտեցնել։ Ոչ թե որպես թմրեցնող միջոց, այլ որպես մշակութային գործիք։ Նա, ով միասին ուտում և խմում է, այլ կերպ է վիճում։ Նա, ով նստած է ռեստորանում, փողոցում չէ։ Հացի և տեսարանների մասին հռոմեական արտահայտությունն այստեղ ստանում է նոր տարբերակ․ գուցե երբեմն բավական է պարզապես տասնամյակներ շարունակ արգելված գինու մեկ բաժակը։
Սա ցինիկ է հնչում։ Բայց պարտադիր չէ, որ այդպես լինի։ Պետությունները միշտ փորձել են հասարակական լարվածությունը թուլացնել նաև մշակույթի և առօրյա կյանքի միջոցով։ Սրճարաններ, թատրոն, ֆուտբոլ կամ հենց ռեստորաններ։ Գինին Իրանում իսկապես կարող է հանգեցնել հասարակական լարվածության փոքր-ինչ թուլացման։ Ոչ թե բոլոր ազատությունների ազատություն, այլ գուցե դրանց նախակարապետը։
Եվ հենց այդ պատճառով արժե ուշադրություն դարձնել այս աննկատ երկրորդական նախադասությանը։ Ոչ թե այն պատճառով, որ վաղը Պարսկաստանից կհայտնվի Ռոնի ոճի Shiraz։ Այլ որովհետև հասարակությունը հաճախ սկսում է փոխվել այն պահին, երբ կրկին թույլատրվում է միասին ուտել, խմել և խոսել միմյանց հետ։ Զարմանալի է, որ այժմ իշխող Հեղափոխության պահապանները (մոլլաները կորցրել են ազդեցությունը) թույլ են տալիս այս զարգացումը։ Բայց հավանաբար այնտեղ էլ փողը սուղ է։ Իսկ ահաբեկչական բրիգադը նոր եկամուտներ է փնտրում։ Թեկուզ ալկոհոլի և սև շուկայի միջոցով, որը գուցե այլևս սև շուկա չմնա։