(Մանֆրեդ Կլիմեկ / անիմացիոն պատկեր՝ runwayml)
Կիրակի օրը Հունգարիան կընտրի նոր խորհրդարան։ Տարիներ անց առաջին անգամ սոցիոլոգներն ու քաղաքագետները ընդդիմությանը հնարավորություն են տալիս փոխարինելու Վիկտոր Օրբանի Fidez-ի կառավարությանը։ Նախքան վաղը հայացք նետելը Fidez-ի՝ խաղողագործության ոլորտում ունեցած քաղաքական ազդեցություններին, որոնց ես նույնպես ականատես եմ եղել, այսօր վերադառնանք 2023 թվական, երբ Տոկայում այցելեցի երկու կին գինեգործների։ Այս տեքստը մեկ այլ ձևով տպագրվել է նաև WELT am SONNTAG-ում, որը տեղում ռեպորտաժի պատվիրատուն էր։
Կա մի հին պատմություն։ Այն գոյատևեց մի քանի դար և մինչև 1945 թվականը հնչում էր այսպես․ աշխարհի լավագույն գինիները պատրաստվում են Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և Հունգարիայում։ Սակայն հետո եկան քսաներորդ դարն ու մարդասպան գաղափարախոսությունները։ Այդ պատմության երեք համաշխարհային գինեգործական երկրներից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո մնաց միայն Ֆրանսիան։ Եվ ի հայտ եկան գինեգործական նոր ազգեր՝ Իտալիան, Իսպանիան և Նոր աշխարհը։
Գաղափարախոսական վարչակարգերի անկումից հետո ոչինչ այլևս նախկինի պես չմնաց։ Աշխարհի գինու բուֆետի տեղերը, ամենաուշը 1990 թվականից հետո, նորից զբաղեցվեցին։ Եվ այդպես էլ մնաց։ Ուստի Հունգարիայի ամենահայտնի գինեգործական տարածաշրջանի՝ Տոկայում գործող գինեգործներն ու գինու վաճառականները նույնպես ստիպված եղան վերահայտնագործել իրենց։ Վերջին տասը տարիներին այս վերահայտնագործումն ավելի ու ավելի է հանձնվում կին գինեգործների ու գինու մենեջերների ձեռքը՝ մի երկրում, որտեղ հատկապես գյուղական շրջաններում մաչիզմը առօրյա կյանքի մաս է։ Նրանք՝ շատ լուռ ու աննկատ, նորովի են ձևավորում Տոկայում արտադրվող գինիները՝ ավելի նրբագեղ, ճշգրիտ, զուսպ, եվրոպական և, ամենակարևորը, ավելի հաճելի խմելու համար։ Սա զարգացում է, որը օգտակար կլիներ նաև արևմտյան գինեգործական որոշ տարածաշրջանների։
Ջուդիթ Բոտտը լավ է հասկանում կովերից։ Այսօր 47-ամյա գյուղատնտեսը ցանկանում էր կովեր բուծել․ նա երազում էր կովաբուծական ֆերմայի մասին՝ երջանիկ որոճող կենդանիներով, բնական արոտավայրերում, Արևելյան Սլովակիայում, որտեղից սերում են Ջուդիթն ու նրա ամուսինը՝ Յոզեֆը՝ համանուն անդրսահմանային գինեգործական տարածաշրջանի փոքրիկ, մոռացված հատվածից։
Սակայն հետո եկավ գինեգործությունը՝ այդ «ավելի բարձր մակարդակի հետաքրքրությունը», ինչպես ասում է Բոտտը՝ հավանաբար խուսափելով «կիրք» բառի չափից ավելի օգտագործումից։ Ջուդիթ Բոտտի գերակա հետաքրքրությունը նախ և առաջ, գրեթե բացառապես, Տոկայ տարածաշրջանն է, Ֆուրմինտ և Լինդենբլատտրիգեր խաղողի սորտերը, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչ կարող են այս տեղական սորտերն իրենց չոր տարբերակով պատմել գինու աշխարհին։ Իհարկե, Բոտտը նաև քաղցր գինիներ կարող է պատրաստել․ այստեղ բոլորը կարող են քաղցր գինիներ պատրաստել։ Սակայն Տոկայում արդեն մոտ տասը տարի թագուհի-կարգապահությունը չոր Ֆուրմինտն ու Լինդենբլատտրիգերն են․ այսօր Տոկայից ավելի շատ չոր գինիներ կան, քան դարեր շարունակ փառաբանված մրգային քաղցր գինիներ։ Կարելի՞ է ասել, որ Տոկայը վերահայտնագործել է իրեն։ «Կարելի է ասել»,— ասում է Բոտտը, որն այսօր նաև Հունգարիայի քաղաքացիություն ունի,— «քանի որ առանց չոր գինիների Տոկայը այսօր, հավանաբար, այլևս մեծ նշանակություն չէր ունենա»։
Ջուդիթ Բոտտն ու նրա ամուսինը՝ Յոզեֆը վեց տարի է՝ ապրում են իրենց գինեգործարանում՝ իրենց Bott-Pince-ում Բոդրոգկերեստուրում։ Նախկինում բնակության և աշխատանքի վայրերը ֆինանսական դժվարությունների պատճառով առանձնացված էին։ Տունը ժամանակին մշակութային հավաքատեղի էր, որին կից գործում էր նախկին կերամիկայի գործարան․ մեծ, մասամբ չօգտագործվող տարածք, որը Բոտտերը կարողացան մատչելի գնով ձեռք բերել։ Ով ցանկանում է իմանալ, թե ինչպես կարելի է քիչ գումարով հիմնել միջազգայնորեն հայտնի գինեգործարան, կարող է Բոտտերից դասեր քաղել։ Նախկինում բառացիորեն աղքատ խմող մարդիկ վերջին քսան տարիների ընթացքում ստեղծել են կայուն ընկերություն, որն այսօր էլ խաղողի մեծ մասը ստանում է վարձակալված այգիներից․ քիչ սեփականություն, մեծ հեղինակություն։ Արդյո՞ք Տոկայում գինեգործությունն ավելի կանացի է դարձել։ «Չգիտեմ՝ կարելի՞ է ընդհանրապես այդպես ասել»,— պատասխանում է Բոտտը,— «բայց կարող եմ տարածաշրջանում մոտ տասնհինգ կին գինեգործ նշել։ Հունգարիայի համար դա շատ մեծ թիվ է»։ Եվ ոչ միայն Հունգարիայի համար։
Կին գինեգործնե՞ր։ Մինչև քառասուն տարի առաջ գինեգործության մեջ նրանք գրեթե չկային։ Իսկ եթե կային, ապա այն պատճառով, որ չկար տղամարդ ժառանգ, որը ծնողների, այսինքն՝ հոր որոշմամբ, կարող էր շարունակել գինեգործարանի գործը։ Գինեգործների հայացքը գինու նկատմամբ զուտ տղամարդկային էր, քանի որ այգում և մառանում աշխատանքը ծանր ֆիզիկական աշխատանք է, որը տարիների ընթացքում ազդում է ոսկորների վրա։ Գինեգործները տղամարդիկ էին, որոնք հաճախ վաթսուն տարեկանում այլևս չէին կարողանում ուղիղ կանգնել, եթե ընդհանրապես հասնում էին վաթսուն տարեկանի։
Սակայն երբ գինեգործությունը՝ աշխարհում մշակովի հողագործության միակ տեսակը, ավելի ու ավելի շատ եկամուտ սկսեց բերել, փոքր գինեգործարաններն էլ կարողացան ծանր աշխատանքը պատվիրակել ուրիշներին։ Իսկ երբ այս նոր՝ եկամուտ բերող գինեգործությունը նաև մտավոր ներուժ պահանջեց՝ մտածել տեղանքի, միկրոկլիմայի, մառանային տեխնոլոգիաների և տնտեսությունների վաճառքի քաղաքականության մասին, ամբողջ աշխարհում գինեգործների դուստրերը նույնպես հրավիրված զգացին իրենց՝ մասնակցելու գործի կառավարմանը կամ միայնակ ստանձնելու ղեկը։ Դա բերեց այլ՝ շատ ավելի լավ և ավելի հեշտ մարսվող գինիների։ Եվ նաև նրան, որ շատ գինեգործներ հասկացան՝ իրենք գինի են պատրաստում նաև կանանց համար, այժմ՝ հատկապես այն կանանց, որոնք իրենք են պատվիրում, գնում և խմում իրենց գինիները։
Աշխարհ դուրս գալու և կրկին Հունգարիա վերադառնալու մասին մեկ այլ պատմություն է պատմում նաև գինեգործուհի Վիվիեն Ույվարիը, սակայն այս կենսագրության մեջ շատ եզակի բան կա, որը գինու աշխարհում սովորաբար նման կերպ կամ ընդհանրապես չեն պատմում, քանի որ 39-ամյա Ույվարին պատասխանատու է ոչ միայն Մադի Barta-Pince-ի գինիներիհամար, այլև Բալատոնի մոտ գտնվող իր հին ընտանեկան գինեգործարանի գինիների։ Սակայն այս ընտանեկան գինեգործարանն ունի ընդամենը 0,65 հեկտար Վելշռիսլինգ և Վայսբուրգունդեր, ինչը, կարելի է ասել, ոչինչ է, քանի որ այս մի քանի շարքերից տարեկան կարելի է ստանալ ընդամենը մոտ 2000 շշի համար բավարար խաղող։ Քանի որ Ույվարիի բալատոնյան գինիները մատուցվում են հունգարական բարձրակարգ ռեստորաններում՝ Winekitchen-ում և Textura-ում, իսկ հունգարական գինետներում համարվում են գաղտնի հայտնագործություն, երկրում նրան համարում են բացառիկ գինեգործուհի։ Դա, ինչպես նաև նրա միջազգային կարիերան, որը սկսվել էր Կալիֆոռնիայում և Նոր Զելանդիայում որպես գինեգործի աշակերտ, Barta-Pince-ի սեփականատերերին դրդեց իրենց գործը վստահել մի կին գինեգործի, որը ոչ միայն անմիջապես ցուցաբերում է գրավիչ անհատականություն, այլև չափազանց խորաթափանցորեն կարող է խոսել տարածաշրջանի, հողերի և կլիմայի մասին։ Barta-ի գինիներում նա հետևողականորեն կիրառում է գինեգործական այն մշակույթը, որը միանգամայն կարելի է բնորոշել որպես կանացի և որն այսօր ամրագրված է որպես գինեգործության արդիականության մաս։ Այսինքն՝ նրբագեղ, բազմաշերտ վարպետություն, որը տակառի փայտը կիրառում է բացարձակապես զուսպ, բայց արդյունավետ կերպով և որը երեկվա մռնչացող գինիներին թողնում է շատ հեռու ստվերում։ Կա՞ արդյոք Տոկայում կանացի հեղափոխության նման մի բան։ «Այն, ինչ կարող եմ ասել»,— պատասխանում է Ույվարին,— «այն է, որ այստեղ՝ Տոկայում, կին գինեգործները, հավանաբար, ավելի քիչ թերահավատության են հանդիպում, քան Հունգարիայի այլ վայրերում։ Իսկ առնվազն իմ ճանապարհին ոչ ոք խոչընդոտներ չի դրել՝ անելու այն, ինչ ճիշտ եմ համարում»։