(Մանֆրեդ Կլիմեկ / լուսանկար՝ Գերգո Պեյկո / անիմացիոն պատկեր՝ runwayml)
Նախքան հարավարևմտյան Գերմանիայի Մարկգրեֆլերլանդ գինեգործական տարածաշրջանում մի քանի շաբաթով տեղավորվելը՝ մի տարածաշրջան, որն անպայման պետք է ավելի մեծ ուշադրության կենտրոնում հայտնվի, ես կանգ եմ առնում Վախաուում։ Մի կոոպերատիվի մոտ, որն Ավստրիայում ոչ միայն իր նմանը չունի՝ Domäne Wachau-ի, Կենտրոնական Եվրոպայի ամենազարմանալի գինեգործական ձեռնարկություններից մեկի։ Ոչ միայն այն պատճառով, որ այնտեղ այժմ ստեղծվում են Դանուբյան Եվրոպայի ամենաճշգրիտ Ռիսլինգներից և Գրյուներ Վելտլիներներից մի քանիսը, այլև որովհետև այս գինիները գալիս են հենց կոոպերատիվից՝ այն մոդելից, որը գինեգործության մեջ տասնամյակներ շարունակ գրեթե ինքնաբերաբար կապվել է միջակության և զանգվածային արտադրության հետ։
Հենց այս պատկերն է, որը գերիշխում էր նաև Ավստրիայում, վերջին քսան տարիների ընթացքում Domäne Wachau-ն արմատապես ոչնչացրել։ Այսօր շուրջ 200 գինեգործ ընտանիքներ մշակում են ամբողջ Վախաուի մոտ մեկ երրորդը։ Միջազգային ճանաչում ունեցող տեռասային հողակտորները, ինչպիսիք են Ախլայտենը, Քելլերբերգը կամ Զինգերռիդելը, վաղուց այլևս չեն պատկանում միայն տարածաշրջանի խոշոր առանձին գինեգործարաններին, այլ նաև Domäne-ին։ Իսկապես ուշագրավն այստեղ այն է, որ կոոպերատիվը չի փորձում հարթել տարբերությունները, այլ ձգտում է ճշգրիտ բացահայտել ծագումը՝ նույնիսկ փոքր հողակտորներից։ Ռոման Հորվաթի և մառանի վարպետ Հայնց Ֆրիշենգրուբերի ղեկավարությամբ դրանից ձևավորվեց Եվրոպայի ամենաժամանակակից որակյալ կոոպերատիվներից մեկը՝ առաջատար, նաև զբոսաշրջային առումով արժեքավոր օրինակելի ձեռնարկություն։
Գինիները ոչ միայն դարձան ավելի թեթև, ճշգրիտ և ժամանակակից․ միաժամանակ Domäne-ն հսկայական ներդրումներ կատարեց օրգանական գինեգործության, կայուն կառավարման և մառանի ժամանակակից տեխնոլոգիաների մեջ, որոնք նաև հետաքրքիր գինեգործական փորձարկումներ են հնարավոր դարձնում՝ և շենք են բերում երիտասարդ լսարանին։ Բայց ամենակարևորն այն է, որ այնտեղ ստեղծվեց մի բան, որը կոոպերատիվները սովորաբար հազվադեպ են կարողանում ստեղծել՝ հստակ ոճական ձեռագիր՝ ինչ-որ անշփոթելի բան։
Սակայն այստեղ հետաքրքիր է ավելի մեծ հարցը․ ինչո՞ւ են հատկապես Ներքին Ավստրիայի, ինչպես նաև Բուրգենլանդի և Հարավային Տիրոլի կոոպերատիվները ազգային ու միջազգային մակարդակներում այդքան լավ գործում, մինչդեռ գերմանական կոոպերատիվները մինչ օրս հիմնականում մնում են էժան գնային հատվածում։
Չէ՞ որ Հարավային Տիրոլում նմանատիպ կոոպերատիվային երևույթ է դրսևորվում․ Girlan, Tramin, Kurtatsch, Kaltern, Nals-Margreid կամ St. Michael-Eppan գինեգործարանները վաղուց դասվում են Իտալիայի ամենահեղինակավոր ձեռնարկությունների շարքին։ Այնտեղ նույնպես միասին աշխատում են հարյուրավոր փոքր գինեգործներ։ Այնտեղ նույնպես ստեղծվում են միջազգային պահանջարկ վայելող բարձրակարգ գինիներ։ Օրինակ՝ այսօր ոչ ոք աշխարհում բարձր հեղինակություն վայելող Terlan կոոպերատիվը չէր ընկալի որպես «տիպիկ կոոպերատիվ»։
Իսկ Գերմանիայում շատ կոոպերատիվների դեռևս կպած է հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի հոտը՝ քաղցրավուն զանգվածային արտադրանք, զեղչային ակցիաներ, անհրապույր խաղողի սորտերին կառչած մնալ և որակի փիլիսոփայություն, որը հաճախ կարծես ավելի շատ ուղղված է կայունությանը, քան անհատականությանը։
Վախաուն, Կրեմստալը և Հարավային Տիրոլը վաղ հասկացան, որ փոքր գինեգործներն առանձին-առանձին համաշխարհային շուկայում այլևս սովորաբար ոչ մի հնարավորություն չունեն։ Այդ պատճառով այնտեղ կոոպերատիվը չընկալվեց որպես ապաստան, այլ որպես համատեղ որակի մեքենա․ ծագումը, ճշգրտությունն ու բրենդի ձևավորումը հանկարծ ավելի կարևոր դարձան, քան պարզապես քանակը։ Միաժամանակ երկու տարածաշրջաններն էլ հսկայական ինքնավստահությամբ աշխատեցին իրենց միջազգային իմիջի վրա։