(Խմբագրություն)
Գինեգործությունը երկար ժամանակ իրեն ընկալել է որպես մի համակարգ, որն աշխատում է ինքն իրենից՝ բնությունից բխելով։ Որթատունկ, հող, կլիմա․ ըստ դասական պատումի՝ ավելին պետք չէ։ Մնացած ամեն ինչ համարվում էր խանգարում։ Կամ շտկող միջամտություն, որը պետք էր հնարավորինս անտեսանելի պահել։ Այս պատումը պահպանվում է մինչ օրս, նաև այն պատճառով, որ հատկապես բնական գինեգործության մեջ լավ է հնչում։ Այն հեշտությամբ տեղավորվում է տարբեր համատեքստերում, այն վաճառվում է։ Եվ այն ավելի ու ավելի մեծ ճնշման տակ է հայտնվում։ Դրա հետ մեկտեղ ճնշման տակ են հայտնվում նաև սովորական «կանաչ» բույսերի պաշտպանության միջոցները։
Նախագիծը Grape4vine Միլանի համալսարանի կողմից ցույց է տալիս, թե իրականությունն արդեն որքան է հեռացել դրանից։ Առաջատար մասնակիցներից են, ի թիվս այլոց, մոլեկուլային կենսաբան Վիտտորիա Կատարան և գյուղատնտեսական գիտությունների մասնագետ Ջովաննի Պերացոլլին, որոնց աջակցում է հետազոտական հաստատություններից և արդյունաբերական գործընկերներից կազմված կոնսորցիումը, այդ թվում՝ իտալական CREA հետազոտական կենտրոնը, ինչպես նաև մի քանի կենսատեխնոլոգիական ընկերություններ և խաղողագործական տնտեսություններ։
Մոտեցումը նույնքան սթափ է, որքան արմատական։ Այն, ինչը մինչ այժմ գինեգործության մեջ առաջանում էր որպես թափոն՝ խաղողի մզվածքը, որթատունկի էտման մնացորդները, վերամշակումից մնացած նյութերը, այլևս չի ոչնչացվում, այլ դառնում է արտադրության նոր տրամաբանության ելակետ։ Այս մնացորդային նյութերից ստացվում են այսպես կոչված dsRNA մոլեկուլներ Այս մոլեկուլները նպատակային կերպով ներգործում են հարուցիչների գենետիկական գործընթացների վրա։ Դրանք «անջատում» են որոշակի գեներ, որոնք անհրաժեշտ են սնկերի և այլ պաթոգենների տարածման համար։ Քաղցկեղով հիվանդները և հետազոտությամբ հետաքրքրվողները ծանոթ են այս գործընթացին։ Իսկ Grape4vine-ը քաղցկեղի հետազոտության կողմնակի արդյունք է, որքան էլ դա անհեթեթ հնչի։
Նպատակը հստակ է՝ ավելի քիչ դասական բույսերի պաշտպանության միջոցներ, ավելի քիչ քիմիական միջամտություններ, ավելի մեծ ճշգրտություն։ Մի ոլորտում, որտեղ որթատունկերը, կախված տարածաշրջանից, սեզոնի ընթացքում կարող են մինչև քսան անգամ մշակման կարիք ունենալ, սա մեծ նշանակություն ունեցող խոստում է։ Եվ սա ավելի մեծ գաղափարի մի մասն է, որին նախագիծը բացահայտորեն հետամուտ է՝ անցումը դեպի գինեգործության շրջանաձև տնտեսություն. Ոչինչ չպետք է կորչի, ամեն ինչ պետք է օգտագործվի։
Սա առաջընթացի է նման։ Եվ այդպես էլ կա։
Միաժամանակ դրանով փոխվում է բնականության հասկացությունը։ Միջամտությունն այլևս տեսանելիորեն չի կիրառվում բույսի վրա, այլ տեղի է ունենում մոլեկուլային մակարդակում։ Ուշադրության կենտրոնում այլևս ոչ թե միջոցն ինքն է, այլ դրա ազդեցությունը կենսաբանական գործընթացների ներսում։ Խաղողի այգին դառնում է կառավարման վայր, որը խուսափում է անմիջական ընկալումից։ Հենց դա՝ տեխնիկական մոտեցումը, անվստահության կհանդիպի բնությամբ հրապուրված բնական գինի արտադրողների շրջանում, քանի որ այստեղ ուրվագծվում է «գենետիկական ինժեներիա» չարագուշակ հասկացությունը։
Սակայն ներգրավված գիտնականներն ընդգծում են, որ խոսքը դասական գենետիկական ինժեներիայի մասին չէ։ Ոչ մի գեն չի փոփոխվում, ոչ մի օրգանիզմ մշտապես չի ձևափոխվում։ dsRNA մոլեկուլները գործում են ժամանակավորապես, քայքայվում են և որթատունկի գենետիկական նյութում մնայուն հետքեր չեն թողնում։ Սա վճռորոշ տարբերությունն է, և միաժամանակ այն կետը, որտեղ սկսվում է քննարկումը։
Որովհետև հարցը միայն այն չէ, թե տեխնիկապես ինչն է հնարավոր։ Այլ նաև այն, թե ինչն է ընդունելի։
Ոլորտի առաջին արձագանքներում պատկերը երկփեղկված է։ Որոշ խոշոր տնտեսություններ և կոոպերատիվներ նման մեթոդները համարում են անհրաժեշտ զարգացում։ Կլիմայի փոփոխությունը, հիվանդությունների ճնշումը, կարգավորող պահանջները՝ այս ամենը գինեգործությանը ստիպում է նոր լուծումներ գտնել։ Այստեղ ավելի ճշգրիտ, նպատակային մեթոդները տրամաբանական քայլ են թվում։
Մյուսները կասկածներ են հայտնում։ Հատկապես կենսադինամիկ և ավանդական եղանակներով աշխատող գինեգործական տնտեսությունների ներկայացուցիչները հարց են բարձրացնում, թե արդյոք նման միջամտությունը դեռ համատեղելի է իրենց աշխատանքի ինքնընկալման հետ։ Ոչ թե տեխնոլոգիայի նկատմամբ թշնամական վերաբերմունքից, այլ միջամտության և գործընթացի այլ ըմբռնումից ելնելով։ Եթե գինեգործությունը սկսում է կառավարել գենետիկական մակարդակում, փոխվում է այն սահմանը, թե ինչ ենք հասկանում «բնության հետ աշխատանք» ասելով։
Սպառողների կողմում նույնպես իրավիճակը բաց է։ Շուկան զգայուն է կենսատեխնոլոգիայի հետ ասոցացվող հասկացությունների նկատմամբ։ Միաժամանակ աճում է ավելի կայուն արտադրություն ապահովելու ճնշումը։ Ավելի քիչ սրսկման միջոցներ, ավելի քիչ վնասակար ազդեցություն, ավելի մեծ արդյունավետություն՝ սրանք ակնկալիքներ են, որոնք հնարավոր չէ անտեսել։ Grape4vine-ը գտնվում է հենց այս լարվածության դաշտում։ Տեխնիկական նորարարության և մշակութային ինքնաներկայացման միջև։ Միջամտությունները նվազեցնելու ցանկության և նոր, ավելի բարդ միջամտությունների ներդրման միջև։
Գինու համար սա նշանակում է լուռ, բայց խորքային տեղաշարժ։ Անփոփոխ արտադրանքի մասին պատումը, ըստ որի այն առաջանում է բացառապես հողից և կլիմայից, աստիճանաբար լրացվում է լաբորատորիաներից եկող գիտելիքով։ Ոչ թե որպես փոխարինում, այլ որպես ընդլայնում։ Սակայն այս ընդլայնումը փոխում է հայացքը։ Դրա հետևանքով գինեգործությունը պակաս պահանջկոտ չի դառնում։ Ընդհակառակը։ Այն դառնում է ավելի բարդ։ Եվ պահանջում է դասակարգման նոր ձև։ Այնպիսի ձև, որը միանգամից չի դատում, այլ հասկանում է, թե այստեղ ինչ է տեղի ունենում։ Որովհետև հարցն այն չէ, թե արդյոք գինեգործությունը փոխվում է։ Այն վաղուց արդեն փոխվում է։
Հարցն այն է, թե ինչպես ենք մենք խոսում այդ մասին։