(Մանֆրեդ Կլիմեկ / լուսանկար՝ Բունդեսարխիվ, անիմացիա՝ runwayml)
Մայիսի 1-ը մի օր է, երբ մենք խոսում ենք բանվոր դասակարգի մասին։ Եվ աշխատանքի՝ ձեռքի աշխատանքի, որը պահանջում է ձեռքերի մասնակցությունը։ Արտադրության, դասակարգերի, այն հարաբերությունների մասին, որոնք մարդկանց մղում են որոշակի դերերի մեջ կամ նրանց հնարավորություն են տալիս ազատվել դրանցից։ Եվ սա լավ օր է հիշելու համար, որ շատ երկար ժամանակ գինին նուրբ տարբերակումների մշակութային արժեքը չէր, այլ այն նյութական առօրյա մշակույթի անբաժանելի մասը, որն այսօր որոշակի հեռավորությունից կարելի է անվանել նախամոդեռն։
Դեռ հիսուն տարի առաջ եվրոպական հարավի մեծ մասում գինին բանվորների և գյուղացիների դասակարգի ըմպելիքն էր։ Ոչ շքեղություն, ոչ խորհրդանշական բովանդակությամբ օժտված բան, այլ գործառական ինքնըստինքյան հասկանալի իրողություն։ Խաղողից ստացված գինիների ավելի քան ութսուն տոկոսը պարզ, քաղցրահամ խմիչքներ էին՝ հաճախ կոպիտ, հազվադեպ՝ անթերի, բայց խմելի, սննդարար և ուտեստին ուղեկցող։ Դրանք սեղանին էին թե՛ կեսօրին, թե՛ երեկոյան, ջրով նոսրացված, ներառված սննդակարգում, որը ոչ այնքան հեդոնիզմով, որքան անհրաժեշտությամբ էր պայմանավորված։ Գինին այստեղ տարբերակման միջոց չէր, այլ կալորիաների աղբյուր, հեղուկ, ծես։
Այս գործելակերպը չէր հետևում որևէ գեղագիտության, այլ տնտեսությանը։ Այն արտահայտում էր ագրարային կյանքը, որում արտադրությունն ու սպառումը գրեթե տարանջատված չէին։ Գինեգործն ու իր մարդիկ խմում էին իրենց իսկ գինին, բանվորը՝ տարածաշրջանի գինին։ Չկար համի մշակված իմաստաբանություն, խաղողի այգիների տեղադրության, տարեթվերի, հնեցման եղանակների մշակված աստիճանակարգում։ Կարևորն առկայությունն էր։
Ուշմոդեռն հասարակության անցման հետ այս կառուցվածքը հիմնովին փոխվեց։ Նոր, վերելք ապրող բուրժուազիան՝ տնտեսապես հզորացած, մշակութային առումով որոնումների մեջ, սկսեց յուրացնել այս կենսակերպը։ Ոչ թե անհրաժեշտությունից, այլ ընտրությամբ։ Գինին, որը մինչ այդ հիմնականում պարզապես օգտագործման առարկա էր, դարձավ մտորումների առարկա։ Որակը բացահայտվեց, տարբերակվեց, համակարգվեց։ Եվ դրա հետ եկավ տարբերակումը։
Այն, ինչ Պիեռ Բուրդյեն նկարագրել է որպես խորհրդանշական կապիտալ, գինու պարագայում կարելի էր օրինակելիորեն դիտարկել։ Գինու ընտրությունը դարձավ սոցիալական պատկանելության ցուցիչ։ Ծագումը, խաղողի տեսակը, հնեցման եղանակը՝ ամեն ինչ նշանակություն ստացավ։ Պարզ սեղանի գինին անհետացավ ավելի բարեկեցիկ ընտանիքների տներից՝ փոխարինվելով ավելի բարդ, «ավելի բարձրարժեք» գինիներով, որոնք ոչ միայն խմում էին, այլև քննարկում։ Գինին դարձավ քննարկման առարկա։
Այս փուլը ձևավորեց ժամանակակից գինեգործությունը։ Այն հնարավորություն տվեց նորարարության, հաստատեց որակի մասին մտածողությունը, տարածաշրջանները հայտնվեցին քարտեզի վրա։ Բայց այն միշտ նաև բացառող էր։ Եվ այս ձևով այն ավարտվել է։
Բանվոր դասակարգը, որքանով այն դեռ գոյություն ունի իր դասական ձևով, այսօր աշխատանքային առօրյայում գրեթե այլևս ալկոհոլ չի օգտագործում։ Աշխատանքային իրավունքի կարգավորումները, անվտանգության կանոնները, ռիսկերի մասին աճած իրազեկվածությունը՝ այս ամենը գինին վտարել է արտադրական գործընթացներից։ Այն, ինչ նախկինում օրվա կառուցվածքի մասն էր, այսօր դուրս է մնացել դրանից։
Դրան գումարվում է ժողովրդագրական տեղաշարժ, որի մասին հազվադեպ է բացահայտ խոսվում։ Եվրոպական շատ երկրներում այսօրվա բանվոր դասակարգի զգալի մասը մուսուլմանական ծագում ունեցող մարդիկ են։ Նրանց համար ալկոհոլը մշակութայինորեն արմատավորված առօրյա սպառման միջոց չէ, այլ հաճախ գիտակցաբար խուսափվող նյութ։ Այստեղ գինին կորցնում է ոչ միայն իր գործառույթը, այլև կապ ստեղծելու իր կարողությունը։
Դրան զուգահեռ քայքայվում է բուրժուական տարբերակման մոդելը։ Ավելի լավ գինու, բացառիկ վայելքի, գիտակ մարդու մշակութային կապիտալի մասին մեծ պատումները կորցրել են իրենց համոզչությունը։ Ոչ թե այն պատճառով, որ այլևս մեծ գինիներ չկան, այլ որովհետև սոցիալական գործառույթը, որը դրանք ժամանակին կատարում էին, խարխլվել է։ Սպառումը բազմազանվել, մասնատվել և ապագաղափարականացվել է։
Եվ այնուամենայնիվ, դրանից հրաժեշտի խոսք եզրակացնելը վաղաժամ կլիներ։ Քանզի գինին արդեն հաղթահարել է մի վերափոխում, որը նույնքան արմատական էր, որքան ներկայիսը։ Բանվորների և գյուղացիների առօրյա ըմպելիքից մինչև բուրժուազիայի մշակութային արժեք՝ սա գծային գործընթաց չէր, այլ խզում։ Այն, որ այդ անցումը հաջողվեց, մեծապես պայմանավորված էր գինու՝ իրեն նորից կոդավորելու, նոր իմաստներ ընդունելու ունակությամբ՝ առանց իր նյութական հիմքը կորցնելու։
Այսօր այն կրկին նման մի հանգրվանում է։ Շուկան որոշակի հատվածներում կրճատվում է, սովորությունները փոխվում են, հասարակական պայմանները տեղաշարժվում են։ Բայց գինու հիմնարար որակը՝ վայրի, ժամանակի և աշխատանքի այնպիսի ձևով խտացնելու նրա ունակությունը, որը անմիջականորեն զգալի է, պահպանվում է։
Հնարավոր է՝ ապագայում գինին ավելի քիչ խմեն։ Գուցե, նույնիսկ հավանաբար, այն կրկին փոխի իր դերը։ Բայց պատմությունը հուշում է, որ այն չի անհետանա։ Այն չափազանց խորն է արմատավորված Եվրոպայի մշակութային, տնտեսական և խորհրդանշական կառույցներում։
Մայիսի 1-ը հիշեցնում է, որ այս բոլոր կառույցները հիմնված են աշխատանքի վրա։ Գինին նույնպես։ Եվ գուցե հենց դրանում է թաքնված դրա նշանակության ամենակայուն ձևը։