(გერჰარდ ციგლერი)
წარმატებას ზოგჯერ მოკრძალება მოაქვს. ირაკლი ჩხაიძე წარმატებული ადამიანია — და მოკრძალებული, თითქმის გადაჭარბებულად თავშეკავებული. ის არ საუბრობს ისე, როგორც ადამიანი, რომელსაც საკუთარი ისტორიის დეტალურად წარმოჩენა სურს; უფრო ისე საუბრობს, როგორც ის, ვისაც სტრუქტურებზე, ბაზრებზე, გემოსა და მოძრაობაზე საუბარი ურჩევნია. ესეც შეესაბამება 8000 Vintages-ს, მის კომპანიას, რომელიც ქართულ ღვინოებს ბერლინშიც წარადგენს და ყიდის: ბრენდი ხილული უნდა იყოს. საკუთარი დიდი ფოტოპორტრეტი? აუცილებელი არ არის.
კარგი, მაშინ აქ მის მაღაზიას კროიცბერგში ვაჩვენებთ — და გირჩევთ, შესაძლებლობის შემთხვევაში პირადად ესტუმროთ. რადგან ის, რაც ამ საუბარში ქართულ ღვინოზე, ევროპასა და მთელი ბაზრების ცვლილებაზე ითქმება, ბერლინში ძალიან კონკრეტულ ადგილს იძენს.
ირაკლის ცხოვრების გზა ღვინომდე პირდაპირ არ მისულა. ფარმაცევტულ ინდუსტრიაში კარიერისა და იტალიაში MBA-ს — Bologna Business School-ში, Food and Wine-ის მიმართულებით — შემდეგ ეს საბედისწეროდ სასიამოვნო საქმე საბოლოოდ დაიძრა. პროექტი „8000 Vintages“ უმოკლეს დროში იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ ის ინვესტორები, რომლებიც დასაწყისში ჯერ კიდევ ყოყმანობდნენ ან პროექტში ჩართვისთვის მზად არ იყვნენ, აღარ დასჭირვებიათ.
პირველივე წუთებში ნათელი ხდება, რომ ბერლინი ირაკლისთვის დეკორატიული ფორპოსტი არ არის. ბერლინი ერთდროულად ფუნქცია, ინსტრუმენტი და პოლიტიკური მიმართულებაა. ის გადამწყვეტ წინადადებას თითქმის სხვათა შორის ამბობს, თითქოს უბრალოდ მიწოდების ლოგისტიკაზე საუბრობდეს. სინამდვილეში, ამაში მთელი სტრატეგია იმალება.
„ჩვენი ევროპული ჰაბი ახლა ბერლინია.“
ამის შემდეგ კი მაშინვე მოდის მეორე წინადადება, რომელიც კიდევ უფრო მარტივად ჟღერს და სწორედ ამიტომ ამდენს ამხელს. ვისაც ქართული ღვინის არა მხოლოდ მოყოლა, არამედ მისი რეალურად ევროპაში შეტანა სურს, რეალური საყრდენი წერტილი სჭირდება. 8000 Vintages-ისთვის ბერლინი სწორედ ასეთი გახდა: არა ვიტრინა, არამედ საკვანძო ცენტრი. იქიდან ხდება მიწოდება, იქიდან ორგანიზდება შეკვეთები, იქიდან პრაქტიკულად მცირდება მანძილი საქართველოსა და ევროპელ მომხმარებლებს შორის.
„ჩვენს ევროკავშირის მომხმარებლებს ბერლინიდან პირდაპირ ვამარაგებთ.“
ეს ლოგისტიკა უბრალო კომერციული შენიშვნა არ არის. ის ახალი წესრიგის ნიშანია. ქართული ღვინო აქ უკვე აღარ განიხილება ეგზოტიკურ გამონაკლისად, რომელსაც მხოლოდ შვებულებისას ან შემთხვევით თუ გადააწყდები. მისი შეკვეთა, განმეორებით შეძენა და ხარჯების წინასწარ გათვლა შესაძლებელია. ირაკლი საუბრობს გადაზიდვის ხარჯებზე, დაფარვის არეალზე, მრავალი ქვეყნიდან მიღებულ შეკვეთებზე, მათ შორის კვიპროსიდანაც. ეს ყველაფერი ტექნიკურად ჟღერს. სინამდვილეში, ეს ჩამოსვლის ერთგვარი ფორმაა.
8000 Vintages-ის მასშტაბზეც ის სრულიად არაპრეტენზიულად საუბრობს. ოთხი ლოკაცია თბილისში, ერთი ბათუმში, ერთი ბერლინში — და ამის უკან არა ხმამაღალი ექსპანსიის რიტორიკა, არამედ ძალიან მკაფიო გეოგრაფიული იდეა დგას. ამ მიმართულებას ის ერთი წინადადებით აყალიბებს, რომელიც ამ საუბარში თავისუფლად შეიძლება პოლიტიკურ საკვანძო წინადადებად წავიკითხოთ:
„ამჟამად ჩვენი გზა, უპირველესად, ევროპისკენ მიდის.“
ეს უფრო მეტია, ვიდრე ვაჭრის განცხადება, რომელმაც ახალი ბაზარი აღმოაჩინა. ეს თითქმის მთლიანად თანამედროვე ქართული ხარისხიანი ღვინის ადგილმდებარეობის განსაზღვრებაა. ამ თხრობაში ევროპა არც აქსესუარია და არც მხოლოდ პრესტიჟი. ევროპა ის სივრცეა, სადაც გადაწყდება, ქართული ღვინის რომელი სახე გახდება მომავალში ხილული: ავთენტური, ადგილობრივად ფესვგადგმული, მშრალი, ხასიათიანი — თუ ის სტილი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში სხვა გემოვნებისთვის იწარმოებოდა.
სანამ ირაკლი ექსპორტზე, რუსეთსა და ევროპაზე ისაუბრებს, ის აღწერს, რას ნიშნავს ქართული ღვინო თავად ქვეყნის შიგნით. ღვინო საქართველოში არც მეორეხარისხოვანი მოვლენაა და არც მცირე წრეებისთვის განკუთვნილი ფუფუნების საგანი. ის ყოველდღიურ ცხოვრებაში ღრმად არის ფესვგადგმული. ევროპელების მიერ ასე ხშირად მოთხრობილი „ღვინის კრიზისი“ საქართველოს არ ეხება.
„ქართველები ძალიან ბევრ ღვინოს სვამენ. მათ ღვინო უყვართ.“
„ძალიან ბევრი შინ დამზადებული ღვინო არსებობდა. მგონი, თითქმის ყველა ოჯახს საკუთარი ღვინო ჰქონდა.“
ეს შინაური ღვინო მხოლოდ სასმელი კი არა, კულტურული პრაქტიკა, ოჯახური ჩვევა და შინაური ცხოვრების ერთგვარი გაგრძელებაა. აქ ადამიანებს ბაღები აქვთ, იქ ვაზი იზრდება და შესაძლოა ქვევრებიც ჰქონდეთ — ანუ მიწაში ჩაფლული თიხის ამფორები. სწორედ ამიტომ არის ღვინო აქ ისეთივე ბუნებრივი და თავისთავადი, როგორც სხვაგან ზეთისხილის დამწნილება ან პომიდვრის დაკონსერვება. სწორედ ამიტომ არის შემდეგი საკითხი, რომელსაც ირაკლი ეხება, ასე მნიშვნელოვანი: შიდა ბაზარი იცვლება. ახალ თაობას სხვა რიტმი, სხვა პროფესიები და დროის სხვა რესურსი აქვს.
„ახალი თაობა შინაურ ღვინოს აღარ ამზადებს. მათთვის ბოთლის ღვინო უბრალოდ ბევრად უფრო მოსახერხებელია.“
საყოფაცხოვრებო თვითკმარობა თანდათან პროფესიონალურ ჩამოსხმული ღვინის ბაზრად გადაიქცა. ოჯახები, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში მხოლოდ საკუთარი თავისთვის ან უახლოესი წრისთვის აწარმოებდნენ, მოულოდნელად ხედავენ, რომ სწორედ ასეთი ღვინოებისთვის არსებობს ბაზარი.
„2016 წელს რომ დავიწყეთ, დაახლოებით 50 მეღვინეობა არსებობდა.“
„დღეს 500-ზე მეტ მეღვინეობასთან ვთანამშრომლობთ. და მათი დაახლოებით 85 პროცენტი მცირე საოჯახო მეღვინეობაა.“
ჩვენ ვხედავთ, რომ ქართული მევენახეობა-მეღვინეობის პროფესიონალიზაცია პირველ რიგში დიდი, ინდუსტრიული ერთეულების გავლით კი არ მიმდინარეობს, არამედ მცირე საოჯახო საწარმოების მეშვეობით. ამას პოლიტიკური განზომილებაც აქვს. შინაური ღვინის მწარმოებლები მეწარმეებად იქცევიან. საოჯახო საწარმოები არაფორმალური სფეროდან გამოდიან და ბაზრის მონაწილეებად აღქმას იწყებენ. ყველა ვერ დარჩება, ამას ირაკლიც მკაფიოდ ამბობს. მაგრამ ბევრი ახერხებს ამ ნახტომს — და ზოგიერთი ასეთი მცირე საწარმო უკვე 8000 Vintages-ის ბესტსელერ მეღვინეობებს შორისაა.
ამასთანავე, აღსანიშნავია ისიც, რომ ცენტრალურ ევროპასთან შედარებით საქართველოში ბიზნესის დაწყების ბარიერებს ის შედარებით ზომიერად აღწერს. ბიუროკრატია, რა თქმა უნდა, არსებობს. თუმცა, ყოველ შემთხვევაში მისი აღწერით, ის არ ქმნის იმ მასშტაბურ შემაფერხებელ ძალას, რომელიც მჭიდრო რეგულირების ქსელის მქონე ტრადიციული მეღვინეობის ქვეყნებიდან არის ცნობილი.
„ბიუროკრატია, რა თქმა უნდა, არსებობს — მაგრამ კომპანიის დაარსება და ღვინის წარმოება დიდი დაბრკოლება არ არის.“
განსაკუთრებით ავსტრიული ან გერმანული პერსპექტივიდან ეს აღსანიშნავია. იქ მეღვინეობა სამართლებრივად და ადმინისტრაციულად მკაცრად არის განსაზღვრული — ისტორიულად გასაგებია, ეკონომიკურად ხშირად გონივრული, მაგრამ მცირე ახალი პროექტებისთვისაც დამთრგუნველი. საქართველოში ახალი ლეიბლებისთვის, ახალი ბოთლებისთვის, ახალი მცდელობებისა და ბაზარზე ახალი წარდგენებისთვის სივრცე, როგორც ჩანს, უფრო დიდია. ამავდროულად, ირაკლიმ, რა თქმა უნდა, იცის, რომ ეს გახსნილობა დროის მიღმა არ არსებობს. თუ საქართველო ევროპისკენ სვლას გააგრძელებს, ევროპული წესებიც უფრო მოახლოვდება. ის ამას თითქმის ირონიულად, თუმცა ზუსტად აყალიბებს:
„თუ საქართველო ევროპისკენ მიიწევს, მაშინ საჩუქარსაც მიიღებ — და ეს საჩუქარი ევროპული წესებია.“
ამაში წუწუნი არ ისმის, უფრო ფხიზელი რეალიზმი. ევროპა ბაზარი, იმედი და ხარისხის სივრცეა — მაგრამ ამავდროულად წესების სივრცეც. სწორედ აქ გადადის საუბარი დარგის უბრალო დაკვირვებიდან უფრო ფართო პოლიტიკურ წაკითხვაში. რადგან თუ ევროპა სამიზნე სივრცეა, ბუნებრივად ჩნდება კითხვა, რა ბედი ეწევა მაშინ რუსეთს — იმ ბაზარს, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში მრავალი ქართველი მწარმოებლისთვის ყველაზე ახლო, ზოგჯერ კი თითქმის თავისთავად ცხადი საცნობარო წერტილი იყო. ამ კითხვაზე ირაკლი საოცარი გულწრფელობით პასუხობს. თავდაპირველად ის აღწერს, რომ რუსეთში საკუთარ ქვეყანაში უფრო იაფ, ფუნქციურ ღვინოებზე აკეთებენ აქცენტს, ანუ პროდუქტებზე, რომლებიც უფრო მასობრივ მოხმარებას ემსახურება, ვიდრე წარმოშობას ან სიღრმეს. მისი თქმით, საქართველოს საინტერესო მცირე საოჯახო მეღვინეობები რუსეთს უკვე აღარ ითვალისწინებენ.
„ეს მცირე საოჯახო მეღვინეობები თავიანთ ღვინოებს რუსეთში არ ყიდიან.“
ეს მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ასწორებს ხშირად შემოკლებულ წარმოდგენას, თითქოს რუსული ბაზარი ქართული ღვინისთვის ავტომატურად ბუნებრივი ბაზარი იყოს. ისტორიული საექსპორტო საქმიანობის ნაწილისთვის ეს შესაძლოა დიდი ხნის განმავლობაში მართებული იყო. მაგრამ დღევანდელი, თვითდაჯერებული ხარისხიანი ღვინისთვის, ირაკლის აღწერით, ეს ასე ნამდვილად არ არის. უფრო მეტიც: ის პირდაპირ ამბობს, რომ საბჭოთა პერიოდში და მის შემდეგაც არსებობდა ღვინოები, რომლებიც ამ ბაზრისთვის მზადდებოდა, მაგრამ ქართული ყოველდღიურობის გამომხატველი არ იყო.
„საბჭოთა კავშირის დროს რუსული ბაზრისთვის ღვინოებს ვაწარმოებდით. ღვინოებს, რომლებსაც ჩვენ თვითონ საერთოდ არ ვსვამდით — ნახევრადტკბილ ღვინოებს.“
„დღეს მათ თითქმის აღარავინ აყენებს..“
რა თქმა უნდა, ნახევრადტკბილი ღვინოები ჯერ კიდევ არსებობს, მაგრამ ის, რაც დიდი ხნის განმავლობაში რუსეთისთვის შესაფერის საექსპორტო სტილად მიიჩნეოდა, ქართული სმის კულტურის ცენტრს არ გამოხატავს. თუ სერიოზულად ვსაუბრობთ ქვეყნის, როგორც ღვინის ქვეყნის, მომავალზე, მაშინ უნდა ვიხელმძღვანელოთ იმით, რასაც ქართველები სინამდვილეში სვამენ — და არა იმით, რასაც ოდესღაც იმპერიული ან პოსტსაბჭოთა ბაზრის ლოგიკა ითხოვდა.
ამ არგუმენტაციაში ევროპა პოლიტიკური რომანტიკის სახით კი არ ჩნდება, არამედ სენსორულად და კულტურულად უფრო შესაფერის სივრცედ. ირაკლი ხაზს უსვამს, რომ ევროპელი და ამერიკელი მომხმარებლები ორიგინალურობას ეძებენ: კანთან კონტაქტს, ქარვისფერ ღვინოს, ქვევრს, საფერავს — ანუ იმას, რაც სპეციფიკურად ქართულია. სწორედ ამიტომ აყალიბებს ის, ალბათ, მთელი ინტერვიუს ყველაზე მკაფიო წინადადებას:
„ქართული ღვინის სწორი ბაზარი ევროპაა.“ „თუ ევროპაში ექსპორტი გინდა, უბრალოდ ის უნდა გააკეთო, რასაც თავად ქართველები სვამენ.“
ეს აღსანიშნავია, რადგან მასში ექსპორტისთვის საკუთარი იდენტობის შერბილების ძველი რეფლექსური მიდგომის უარყოფა დევს. ჭიქაში ნაკლები საქართველო კი არ უნდა მოხვდეს, არამედ მეტი. არა უფრო მომრგვალებული, არამედ უფრო ზუსტი. არა მოსაწყენი გაგებით ინტერნაციონალიზებული, არამედ საუკეთესო გაგებით წაკითხვადი. ირაკლის მოსმენისას საერთოდ ხვდები, რამდენად ძლიერად იქცა გარკვეული ტერმინები საქართველოს ფარგლებს გარეთაც უკვე მარკერებად. ადრე დასავლეთში შესაძლოა „orange wine“ ეთქვათ და ამით ზოგადი მიმართულება ეგულისხმათ. ახლა კი, მისი თქმით, ბერლინში სტუმრები უკვე სხვა სიტყვებს სწავლობენ.
„პირველი სიტყვაა: ქვევრი.“
„როცა ადამიანები დღეს მოდიან, ისინი უკვე აღარ ამბობენ „Amber Wine-ს“. ამბობენ: ქვევრის ღვინო.“
„მეორე სიტყვაა საფერავი.“
საინტერესოა ისიც, როგორ საუბრობს ირაკლი ნატურალურ ღვინოზე. ის თემის იდეალიზებას არ ახდენს, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს გარედან ხშირად სწორედ ამ გზით აღიქვამენ. ამის ნაცვლად, ის ნატურალურ მეღვინეობას ერთდროულად შესაძლებლობად და რისკად აღწერს.
„რას ნიშნავს Natural Winemaking? არავითარ ფილტრაციას, დამატებულ საფუარს და კონსერვანტებს.“ „მაგრამ თუ მეღვინე ამას ნამდვილად ფლობს, მაშინ ეს ღვინოები შესანიშნავია.“
ამ საკითხშიც სიფხიზლე სუფევს: საქართველო აქ აღარ იყიდება მითიურ ქვეყნად, სადაც ყოველი ამფორა ავტომატურად ჭეშმარიტებას აწარმოებს. ხარისხი შრომას მოითხოვს. Natural Wine კარგი იმიტომ კი არ არის, რომ მინიმალური ჩარევით მზადდება, არამედ მხოლოდ მაშინ, როცა ხელოსნური კომპეტენცია საკმარისად მაღალია სტაბილურობის, სიზუსტისა და გამომსახველობის ერთმანეთთან დასაკავშირებლად. ირაკლი არ უარყოფს, რომ საქართველოს ამისთვის განსაკუთრებით კარგი წინაპირობები აქვს — თუმცა არც რომანტიზებას ახდენს.
მისთვის თანამედროვე ქართული ღვინის ქვეყნის სურათს საბოლოოდ ღვინის ტურიზმიც ეკუთვნის. მცირე საოჯახო მეღვინეობები, რომლებსაც შესაძლოა ჯერ კიდევ არ შეეძლოთ ეკონომიკურად მხოლოდ ბოთლების გაყიდვით ცხოვრება, საკუთარ სახლებს ხსნიან, ამზადებენ საჭმელს, ღვინოს ასხამენ, რთველის გამოცდილებებს აწყობენ, სტუმრებს ვენახებს, მარანსა და სამზარეულოს აჩვენებენ. მისი თქმით, აგროტურიზმი უაღრესად დინამიურია, მუდმივად იწყება ახალი პროექტები, არსებული ლოკაციები კი ხელახლა დიზაინდება. ვინც მოგზაურობას გეგმავს, ახალი ლოკაციების მოსაძებნად ინტერნეტში მეტ-ნაკლებად ყოველდღიურად განახლებულ ინფორმაციას უნდა გაეცნოს.
ბოლოს საუბარი უფრო პირადული ხდება. ის თითქმის ისეთივე სხვათა შორის მოყოლით, როგორც მანამდე გადაზიდვის ხარჯებზე საუბრისას, ჰყვება, როგორ დაიწყო მისი საკუთარი გზა ამ სფეროში.