(მანფრედ კლიმეკი / რედაქცია / ანიმაციური სურათი: runwayml)
საფრანგეთი პირველად სვამს უფრო მეტ ლუდს, ვიდრე ღვინოს. ზაკ! წინადადება, რომელიც ჯერ კიდევ ოცი წლის წინ გადაჭარბებულ, ირაციონალურ კულტურულ-პესიმისტურ თეზისად ჟღერდა, ახლა უცებ მშრალი სტატისტიკის სახით დგას ჩვენს წინაშე. მაგრამ ამაში ნამდვილად გასაოცარი ლუდის წარმატება კი არ არის, არამედ ყოველდღიური ღვინის დაცემა.
რადგან საფრანგეთი ემოციურად კვლავ ღვინის ქვეყანად რჩება. თითქმის ყველა ფრანგი ღვინოს კვლავ ეროვნული იდენტობის ნაწილად მიიჩნევს. დიდ რეგიონებს ისევ მსოფლიო აღიარება აქვთ, საუკეთესო ღვინოები უმაღლეს ფასებს აღწევენ, ბურგუნდია და შამპანი კი საერთაშორისო მასშტაბით ზოგჯერ უფრო სასურველიც კი ჩანს, ვიდრე ოდესმე. და მაინც, ღვინო ყოველდღიური ცხოვრებიდან ქრება.
უპირველესად — წითელი ღვინო.
ლანჩის ჭიქა, საღამოს დოქი, უბრალო სუფრის ღვინო წახემსებასთან ან ყველის ნაჭერთან — სწორედ ეს კულტურა ქრება ახლა. არა მოულოდნელად, არამედ ნელ-ნელა. თითქმის უხმაუროდ. და მასთან ერთად ქრება მეღვინეობის ის სოციალური საშუალო ფენა, რომელზეც საუკუნეების განმავლობაში ყველაფერი იყო აგებული.
ეს განვითარება განსაკუთრებით სასტიკად ურტყამს ბორდოს.
რადგან ბორდოლემ შეცდომა დაუშვა, რომელიც ახლა შურისძიებას იწყებს. უფრო ზუსტად კი — ორი შეცდომა. საუკეთესო შატოები, მათ შორის დიდი ხნის განმავლობაში ხელმისაწვდომი პატარა შატოებიც, ჩვეულებრივი მომხმარებლებისთვის სულ უფრო მიუწვდომელი გახდა. დიდმა ბორდოს ღვინოებმა ათწლეულების განმავლობაში ამბიციური ბურჟუაზიული ღვინიდან ფონდების მმართველების, კოლექციონერებისა და სპეკულანტებისთვის განკუთვნილ გლობალურ ფუფუნების საგნებად გარდაქმნა განიცადა. ამას ეკონომიკური თვალსაზრისით ბევრი სადავო არაფერი აქვს — მოთხოვნა არსებობდა, ბაზარი იხდიდა, ფულისა და ინვესტიციებისთვის სივრცეს ქმნიდა. თუმცა ამავდროულად ბორდომ ამით დაკარგა თავისი კულტურული ფესვები ყოველდღიურ ცხოვრებაში. რეგიონი ემოციურად დაშორდა იმ საშუალო ფენას, რომელმაც ოდესღაც ის დიდად აქცია.
ხოლო მის ქვემოთ ძალიან ხშირად დარჩა უმნიშვნელო, ტექნიკურად გადამუშავებული, ინდუსტრიული იერის მქონე და ინდუსტრიული ბორდოს ღვინოების ზღვა. სწორედ აქ იმალება ნამდვილი პრობლემა. რადგან ბორდოს მეღვინეების უმრავლესობა Premier Grand Cru-ს არ აწარმოებს — ისინი უბრალო ღვინოებს ქმნიან. წლების განმავლობაში ბევრმა მათგანმა დაკარგა ხიბლის, წვნიანობისა და სმის სიმსუბუქის ნებისმიერი ფორმა. ზედმეტი ექსტრაქცია, მეტისმეტი მუხა, მწვანე ტანინები, უიდეო მარნის ტექნიკა და ხარისხის თითქმის ბიუროკრატიულმა გაგებამ უამრავი იაფი ბორდო ისეთ ღვინოდ აქცია, რომელიც მართალია სწორად იყო დამზადებული, მაგრამ უსიამოვნო შთაბეჭდილებას ტოვებდა.
ფრანგი მომხმარებლები — და არა მხოლოდ ისინი — საბოლოოდ გულგრილობით გამოეხმაურნენ.
ეს არის ბორდოლეს ნამდვილი ტრაგედია: რეგიონი ერთდროულად გახდა მეტისმეტად ძვირი და მოსაწყენი. დღევანდელი მომხმარებელი საკმაოდ იოლად ეგუება მაღალ ფასებს — თუ ემოციას, ხასიათს ან გამორჩეულობას ამოიცნობს. რასაც ის სულ უფრო ნაკლებად იღებს, არის ერთმანეთის მსგავსი ღვინოები დიდი ისტორიული ჟესტითა და ჭიქაში უშუალო სიამოვნების მცირე ოდენობით. სწორედ ამიტომ დღეს ხშირად უკეთ მუშაობს ის რეგიონები, რომლებიც ადრე მეორეხარისხოვან სცენად ითვლებოდა: ლუარა, ეტნა, ესპანეთის ზოგიერთი ნაწილი და თვით აღმოსავლეთ ევროპის ახალი მეღვინეობის რეგიონებიც კი.
საინტერესოა ისიც, რომ წითელი ღვინის კლება სულაც არ მიმდინარეობს ყველგან ერთნაირი სიძლიერით — თუ საერთოდ მიმდინარეობს. აღმოსავლეთ ევროპის ბევრ ქვეყანაში ღვინო — განსაკუთრებით წითელი ღვინო — კვლავ ღრმად არის ფესვგადგმული ყოველდღიურობაში. ლათინური ამერიკის ზოგიერთ ნაწილშიც განვითარება სრულიად სხვაგვარად გამოიყურება. იქ ღვინოს ჯერ კიდევ უმეტესწილად აქვს ის სოციალური თავისთავადობა, რომელსაც დასავლეთ ევროპა ახლა კარგავს. მას ნაკლებად იდეოლოგიურად, ნაკლებად რიტუალიზებულად და ხშირად ნაკლები დანაშაულის განცდით სვამენ. ამას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, რადგან დასავლეთ ევროპამ ბოლო წლებში ღვინო დისკურსებით გადატვირთა: ჯანმრთელობა, მორალი, ალკოჰოლის პოლიტიკა, იდენტობა, სოციალური კოდები. ლუდი ამ დებატებს ჯერჯერობით უფრო იოლად გაურბის. ის უფრო მშვიდი, მარტივი და უშუალო ჩანს. სწორედ ამიტომ იბრუნებს ის ადგილს, განსაკუთრებით ახალგაზრდა მომხმარებლებს შორის.
ამაში თავად მეღვინეობასაც მიუძღვის ბრალი. ათწლეულების განმავლობაში ცდილობდნენ, ღვინო ერთდროულად უფრო ფუფუნების საგნად, უფრო აკადემიურად და უფრო მკაცრი წესებით რეგულირებულად ექციათ. დეგუსტაციის რიტუალები, ქულათა სისტემები, სპეციალური ენა, საკოლექციო ფასები, შეზღუდული ალოკაციები — ყოველივე ეს პრესტიჟს ზრდიდა, მაგრამ ღვინოს ჩვეულებრივი ადამიანების ყოველდღიურობისგან სულ უფრო აშორებდა.
და სწორედ ეს ყოველდღიურობა იყო საუკუნეების განმავლობაში მისი ნამდვილი ძალა.
რადგან ევროპის დიდი ღვინის ქვეყნები არასოდეს ცხოვრობდნენ უპირველესად საკულტო ბოთლებისგან. ისინი ცხოვრობდნენ მილიონობით უბრალო, პატიოსანი სუფრის ღვინისგან. მინის დოქებში ჩამოსხმული წითელი ღვინისგან. სოფლის სასადილოებისა და ტავერნებისგან. სადილის სუფრებისგან. მუშების, გლეხების, ხელოსნებისა და პატარა ბურჟუებისგან, რომლებიც ღვინოს კი არ ხსნიდნენ, არამედ სვამდნენ. ეს სამყარო ახლა ქრება.
თუმცა ეს ავტომატურად ღვინის დასასრულს არ ნიშნავს. უფრო მოსალოდნელია ღრმა გარდაქმნა. ღვინო უფრო იშვიათი, გაცნობიერებული და ხარისხიანი გახდება და ამავდროულად კიდევ უფრო მეტად გადაიქცევა კულტურულ და ფუფუნების პროდუქტად. უბრალო წითელი ღვინოების უზარმაზარი რაოდენობა, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში ევროპის სახეს განსაზღვრავდა, კი კვლავ შემცირდება. საფრანგეთი ამ გარდაქმნას სხვებზე ადრე და უფრო თვალსაჩინოდ განიცდის. შესაძლოა, უფრო სასტიკადაც, რადგან არც ერთ სხვა ქვეყანას არ დაუკავშირებია თავისი იდენტობა წითელ ღვინოს ასე მჭიდროდ.