(ნიკოლაუს სკენე / ფოტო: CNN / ანიმაცია: Runwayml)
ის, რაც Facebook-ის, LinkedIn-ის ან X-ის ციფრულ ფიდებში ჩანს, უფრო მეტია, ვიდრე მოსაზრებების გაცვლა. ეს კოლექტიური განწყობების სეისმოგრამაა. თუ სოციალურ მედიას დროის სარტყლების გადაკვეთის ჭრილში კითხულობთ, სწრაფად ამჩნევთ: კონტენტი თემებით კი არა, უფრო იმ დამოკიდებულებით განსხვავდება, რომლითაც მათ განიხილავენ. ეს დამოკიდებულება კი ბევრს ამბობს მთელი საზოგადოებების თვითაღქმაზე.
მე იმისთვის არ ვსქროლავ, რომ მართალი აღმოვჩნდე, არამედ იმისთვის, რომ კანონზომიერებები ამოვიცნო. სად სვამენ კითხვებს? სად ხსნიან? და სად იწყებენ დაუყოვნებლივ მოგერიებას? ბევრი ძლიერი მოსაზრების მიღმა რწმენაზე ნაკლებად, გაურკვევლობა უფრო ხშირად იმალება.
შიშის ციფრული ანაბეჭდი
ევროპიდან გამოქვეყნებული პოსტები ხშირად დახურულ სისტემებს ჰგავს. განცხადებები სივრცეში თავდაცვითი ნაგებობებივით დგას. კომენტარების სვეტები სანგრებს მოგვაგონებს: აქ არ იკვლევენ, არამედ ასწორებენ. ახალი ტექნოლოგიური ბიძგი — იქნება ეს KI, ავტომატიზაცია თუ პლატფორმული ეკონომიკა — რეფლექსურად გადის რეგულირების, მორალის ან პოტენციური საფრთხის ფილტრებში.
პარიზელი მომხმარებელი, სტეფან ბერგერი (სახელი შეცვლილია), გენერაციული KI-ის შესახებ პოსტს შემდეგი სიტყვებით ეხმაურება:
„ჩვენ (ადამიანთა მოდგმა) საოცრად კარგად ვფლანგავთ შესაძლებლობებს და ცუდი საქმეების კეთებასაც კარგად ვახერხებთ, ამიტომ ვერ ვხედავ მომავალს, სადაც ამას არ გავაფუჭებთ. ჩვენი ხსნა შესაძლოა იმაში იყოს, რომ ამ დიდი მონაცემთა ცენტრების ენერგიით მომარაგებისთვის საჭირო ენერგია არ გვეყოს და იძულებული გავხდეთ, ჩვენი KI-ის გამოყენება შევამციროთ.“
ეს საუბრის შეთავაზება კი არა, თავდაცვითი პოზიციაა. აქ ცნობისმოყვარეობა კი არა, დაღლილობა მეტყველებს. მომავალი წარმოჩენილია არა როგორც ფორმირების სივრცე, არამედ როგორც საფრთხე, რომლის შეზღუდვაც ადამიანს ყველაზე მეტად მოუნდებოდა.
ეს დამოკიდებულება დამახასიათებელია იმ კულტურებისთვის, რომლებიც საკუთარ თავს უპირველესად იმით განსაზღვრავენ, რისი შენარჩუნება სურთ — და არა იმით, რისი შექმნა შეეძლოთ ახალი სახით. სადაც შესაძლებლობებს ვეღარ ხედავენ, მხოლოდ რისკიღა რჩება.
ცნობისმოყვარეობის არქიტექტურა
სოციალური მედია სრულიად სხვაგვარად იკითხება, თუ სან-ფრანცისკოს, შენჟენს ან დუბაის გადავხედავთ. იქ პოსტები ნაკლებად არის განაჩენი და უფრო ხშირად — ინსტრუმენტი. ამ რეგიონებში ე.წ. „Conferences on Wheels“-ს ვაწყობ; იქაური ფიდების კითხვა ჩემი კვლევის ნაწილია.
სილიკონის ველზე ცდის ენა დომინირებს. ერთი მკვლევარი წერს:
„KI-ის ასისტენტები და KI-ის აგენტები ხელოვნური ინტელექტის ორ განსხვავებულ კატეგორიას წარმოადგენს და თითოეული მათგანი უნიკალური მიზნებისთვისაა შექმნილი.“
ამაზე რეაქციები კონტრარგუმენტები კი არა, თემის გაგრძელებაა: ქება სიცხადისთვის, დამატებები, გამოყენების იდეები. დისკუსია წინააღმდეგობიდან კი არა, გაგრძელების შესაძლებლობიდან იბადება.
ჩინეთში, განსაკუთრებით კი შენჟენში, ტონი კიდევ უფრო საქმიანი და ნეიტრალურია. პოსტები გვამცნობენ, რა განხორციელდა უკვე: რობოტები სასტუმროებში, ავტომატიზებული სამზარეულოები, KI-ით მხარდაჭერილი ლოგისტიკა. დამატებითი კითხვები ასეთია: „კარგია ეს?“ კი არა, „როდის მოვა ეს ჩვენთან?“ ინფორმაცია აქ გადაწყვეტილების მიღების საფუძველს ემსახურება და არა მოსაზრების ჩამოყალიბების საბაბს.
ევროპა მუდმივი სტრესის პირობებში
ამ შედარებაში ევროპა დაძაბული ჩანს. არცოდნა სწრაფად აღიქმება სისუსტედ, კითხვები კი — გაუბედაობად. ამას ემატება თვითაღქმა, რომელიც ჯერ კიდევ ძლიერად იკვებება წარსულის წარმატებით — და ამასთანავე უგულებელყოფს იმას, რომ ეს წარმატება ბუნებრივი მოცემულობა არ არის.
სუვერენიტეტი იმაში არ ვლინდება, რომ ყოველთვის მართალი ხარ. ის იმაში ვლინდება, რომ შეგიძლია კითხვების დასმა კონტროლის დაკარგვის შიშის გარეშე. ვინც საკუთარ თავში დარწმუნებულია, დომინირება არ სჭირდება. ვინც დაუცველობას გრძნობს, თავს იცავს.
თუ პოსტების კულტურებს კოლექტიური ფსიქიკის სარკედ განვიხილავთ, ევროპა პენსიაზე გასვლამდე ცოტა ხნით ადრე მყოფ ხელმძღვანელს ჰგავს, სილიკონის ველი — მარადიულ სტუდენტს, ხოლო ჩინეთი — მშენებელ არქიტექტორს.
სოციალური მედია ხმაურის სივრცე არ არის. ის სიცხის საზომია. ის გვიჩვენებს, რამდენად შეუძლია საზოგადოებას მომავალზე ორიენტირებული აზროვნება. შესაძლოა, დროა, ნაკლები მოსაზრება დავიცვათ და მეტი დაკვირვების შესაძლებლობა მივცეთ. რადგან საბოლოოდ ის კი არ იმარჯვებს, ვინც ყველაზე ხმამაღლა ამტკიცებდა საკუთარ სიმართლეს — არამედ ის, ვინც უკეთესი კითხვები დასვა.
(ნიკოლაუს სკენე სან-ფრანცისკოში ცხოვრობს და მუშაობს. იქ საკუთარ კომპანიას ხელმძღვანელობს. www.nikiskene.com)