(მანფრედ კლიმეკი)
ავსტრიელ ტოპ-მეღვინე როლანდ ველიხსა და მის Lutzmannsburg 2023-სთან დაკავშირებული დავა, რომელსაც ჯეიმს საკლინგმა 100 ქულა მიანიჭა, თუმცა ოფიციალურ შემფასებლებთან წინააღმდეგობას წააწყდა, ერთი შეხედვით, მეღვინეობის სფეროს მეორეხარისხოვან ამბად გამოიყურება. სინამდვილეში კი ეს შემთხვევა გაცილებით უფრო დიდ რამეზე მოგვითხრობს. საქმე ძალაუფლებას ეხება. ინტერპრეტაციის მონოპოლიას. და ცენტრალური ევროპის იმ უცნაურ უწყებრივ ნომენკლატურას, რომელიც დღემდე უარს ამბობს იმის აღიარებაზე, რომ ხარისხს უკვე აღარ განსაზღვრავენ მხოლოდ კომისიები, ათწლეულების წინ ჩამოყალიბებული შაბლონური წარმოდგენებით.
ცხადია, მეღვინეობას წესები სჭირდება. არავის სურს, რომ სახელმწიფო ხარისხის ნიშნებით გაფუჭებული ან დეფექტიანი ღვინოები იყიდებოდეს. მაგრამ პრობლემა სწორედ აქ იწყება: ვინ წყვეტს, რა არის დეფექტი? და რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია: რომელი კულტურული წარმოდგენების საფუძველზე მიიღება ეს გადაწყვეტილება?
როლანდ ველიხი წლების განმავლობაში ავსტრიის საერთაშორისო მასშტაბით ყველაზე მაღალრეიტინგულ მეღვინეებს შორისაა. მისი Lutzmannsburg-ის Blaufränkisch-ის ღვინოები პარკერისა და ჯეიმს საკლინგისგან რეგულარულად იღებენ უმაღლეს შეფასებებს და მთელ მსოფლიოში ავსტრიული მეღვინეობის უმნიშვნელოვანეს სავიზიტო ბარათებს წარმოადგენენ. სწორედ ამიტომ არის მიმდინარე კონფლიქტი ასე გამაღიზიანებელი. საქმე ხომ არც რომელიმე აუტსაიდერ საწარმოს და არც დილეტანტურ ნატურალური ღვინის აქტივიზმს ეხება. ზეწოლის ქვეშ ექცევა მწარმოებელი, რომლის ღვინოებიც მსოფლიო მასშტაბით დიდი ხანია მწვერვალზე არიან.
ბოლო ოცი წლის განმავლობაში ღვინის საერთაშორისო სამყარო რადიკალურად შეიცვალა. მჟავიანობაზე აქცენტირებული სტილისტიკა, სპონტანური დუღილი, რედუქციული დაძველების მეთოდები, მინიმალური ჩარევა, ოქსიდაციური ნიუანსები ან შეგნებულად კუთხური არომატიკა დღეს ბევრგან უკვე ნაკლად კი არა, წარმოშობისა და ინდივიდუალური ხელწერის გამოხატულებად მიიჩნევა. ამავდროულად, ზოგიერთ ოფიციალურ სადეგუსტაციო კომისიაში კვლავ მუშაობენ ადამიანები, რომელთა სენსორული ჩამოყალიბება იმ ეპოქას უკავშირდება, როცა ღვინო, უპირველეს ყოვლისა, „სუფთა“, მომხიბვლელი და სტანდარტიზებული უნდა ყოფილიყო.
შედეგი უსიამოვნოა.
ღვინოები, რომლებსაც ლონდონში, ნიუ-იორკსა თუ კოპენჰაგენში აღტაცებით ხვდებიან, უცებ ეროვნულ შემფასებელ ორგანოებში მარცხდებიან. და არცთუ იშვიათად იმიტომ, რომ ისინი მეოცე საუკუნის მიწურულის სენსორულ ფორმულარში ვერ თავსდებიან. ამაზე სულ უფრო მეტი მეღვინე საუბრობს ღიად — მათ შორის იმიტომაც, რომ ეკონომიკური ზარალი შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს. საერთაშორისო ბაზარზე მოთხოვნადი ღვინო სახელმწიფო შემფასებელი ბეჭდის გარეშე საკუთარ ქვეყანაშიც კი მოულოდნელად აუტსაიდერ პროდუქტად გამოიყურება.
ამასთან, ეს კულტურისა და ბიზნესისთვის საზიანო პრობლემა მხოლოდ ავსტრიით არ შემოიფარგლება. გერმანიაც წლებია იცნობს ასეთ კონფლიქტებს — თუმცა უფრო მცირე რაოდენობით. იქაც არსებობს შემფასებელი ნომრების, კომისიებისა და სადეგუსტაციო საბჭოების ღრმად ფესვგადგმული აპარატი, რომლის თვითაღქმა ხშირად ჯერ კიდევ იმ დროიდან მოდის, როცა უწყებებს სჯეროდათ, რომ გემოვნების ადმინისტრირება შეიძლებოდა.
გერმანული მეღვინეობა ისედაც თითქმის ქრონიკული გადაბიუროკრატიზაციით იტანჯება. ძნელად თუ მოიძებნება სხვა დიდი ღვინის მწარმოებელი ქვეყანა, რომელიც მსგავსი მონდომებით არეგულირებდეს, აკლასიფიცირებდეს, ამოწმებდეს, აკონტროლებდეს და ასტანდარტიზებდეს. ამის დიდი ნაწილი თავდაპირველად გასაგები მიზეზებით შეიქმნა: მომხმარებელთა დაცვა, წარმოშობის უზრუნველყოფა, ხარისხის გარანტია. მაგრამ, როგორც ხშირად ხდება გერმანიაში, გონივრული წესრიგის სიყვარული თანდათან იქცა ცალკე ადმინისტრაციულ ორგანიზმად, რომელმაც რაღაც მომენტში საკუთარ თავს იმ ადამიანებზე უფრო მნიშვნელოვნად აღქმა დაიწყო, ვისთვისაც თავდაპირველად შეიქმნა. შედეგი ისეთი მეღვინეობაა, რომელიც ბევრგან საერთაშორისო კონკურენციას ებრძვის და ამავე დროს მუდმივად ფორმებით, შემფასებელი შაბლონებითა და უწყებრივი მენტალიტეტითაა დაკავებული.
და სწორედ ამიტომ არის საინტერესო პოლიტიკური განზომილება.
ავსტრიაში სეპ შელჰორნი ახლა მთავრობის პასუხისმგებლობის მქონე თანამდებობაზე იმყოფება — ადამიანი, რომელმაც გასტრონომია და კულინარია მხოლოდ თეორიულად კი არ იცის, არამედ ყოველდღიური საქმიანობიდან ესმის. არ არის აუცილებელი, შელჰორნის ყველა პოლიტიკურ პოზიციას იზიარებდეთ, რათა აღიაროთ, რომ აქ, სულ მცირე, საუბრობს ადამიანი, რომელსაც რესტორნების, მწარმოებლებისა და სტუმრების რეალობა ნამდვილად აქვს გამოცდილი.
გერმანია კი, პირიქით, ბუნდესტაგის პრეზიდენტ იულია კლიონერს — ყოფილ გერმანელ ღვინის დედოფალს, რომელიც ერთ დროს სოფლის მეურნეობისა და ღვინის საკითხების ირგვლივ პოლიტიკურ ფიგურადაც გვევლინებოდა — ინარჩუნებს. თუმცა აქედან მეღვინეობისთვის ხელშესახები კულტურულ-პოლიტიკური გარდატეხა არასოდეს გამომდინარა. ეს თითქმის ტრაგიკომიკურია.
თუმცა დღეს მეღვინეობას სწორედ ისეთი პოლიტიკური ხმები სჭირდება, რომლებსაც ესმით, რომ ხარისხი უკვე აღარ ამოიწურება მხოლოდ ოფიციალური სადეგუსტაციო ოქმებით. გემოს სამყარო უფრო ღია, საერთაშორისო და პლურალისტური გახდა. ახალგაზრდა მომხმარებლებს დიდი ხანია სახელმწიფო შემფასებელ ნომრებზე ნაკლებად აინტერესებთ და უფრო მეტად — წარმოშობა, სანდოობა და პიროვნული ხასიათი.
ეს არ ნიშნავს, რომ ყოველი მოდური არასასურველი დუღილი უცებ კულტურულ ღირებულებად უნდა გამოცხადდეს. ცხადია, არსებობს ცუდი ღვინოებიც, მოუწესრიგებელი მარნის მუშაობაც და სენსორული აბსურდიც. მაგრამ სწორედ ამიტომ გვჭირდება ცნობისმოყვარე შემფასებლები და არა მხოლოდ რუტინა. ადამიანები, რომლებსაც მოვლენების გაგება სურთ და არა მათი რეფლექსურად უარყოფა.
ნამდვილი სკანდალი ის კი არ არის, რომ ღვინო ერთხელ ვერ გაივლის შემოწმებას. ნამდვილი სკანდალი ისაა, როცა სახელმწიფო სისტემები ესთეტიკურ განვითარებებს სისტემატურად აფერხებენ, რადგან მათი ინსტიტუტები გონებრივად სხვა ეპოქაში რჩებიან.
და, სავარაუდოდ, სწორედ ღვინის კონტროლში ვლინდება რაღაც ძალიან ცენტრალურევროპული: კონტროლზე ძალაუფლების დაკარგვის ღრმა შიში. ისეთი დიდი ღვინის მწარმოებელი ქვეყნები, როგორებიც საფრანგეთი და იტალია არიან, ხშირად უფრო ქაოსურად, წინააღმდეგობრივად და ზოგჯერ უფრო სარისკოდაც ცხოვრობენ. გერმანია და ავსტრია კი ტრადიციულად კომისიებს, ბეჭდებსა და ნებართვებს ენდობიან.
ეს შესანიშნავად მუშაობს, სანამ სამყარო უძრავია.
მაგრამ ის უკვე აღარ არის უძრავი.