(კლოდ ოგიუსტი სამხრეთტიროლელი ადვოკატია ვერონაში — და სახელმწიფო სამართალიც შეისწავლა)
1975 წელს ესპანელი დიქტატორი ფრანსისკო ფრანკო გარდაიცვალა. პორტუგალიამ ერთი წლით ადრე მიხაკების რევოლუციით ავტორიტარული წარსული დაძლია, საბერძნეთმა კი პოლკოვნიკთა მმართველობა დაასრულა. იმავე ათწლეულში ჩემს იტალიურ სამშობლოში მცირე ენოლოგიური რევოლუცია დაიწყო, რომლის მსოფლიო-ეკონომიკური და კულტურის-ისტორიული მნიშვნელობის შეფასება მაშინ თითქმის არავის შეეძლო. ტოსკანის რამდენიმე ღვინის მწარმოებელმა გადაწყვიტა, უგულებელეყო წარმოშობის ადგილის კანონით დადგენილი და გემოვნებითი კონვენციები და ღვინოები საკუთარი წარმოდგენების მიხედვით დაეწურა. ამით მათ შექმნეს დიდი იტალიური წითელი ღვინოების ახალი კატეგორია, რომლებმაც მოგვიანებით Supertuscans-ის სახელწოდებით საერთაშორისო აღიარება მოიპოვეს.
Sassicaia, რომლის პირველი კომერციულად გაყიდული რთველი 1968 წლის იყო, და 1971 წლის რთველის Tignanello ასევე გამოხატავდა საზოგადოების თვითაღქმის ცვლილებას. რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში იტალია ძირითადად აგრარული, ნაწილობრივ კი უკიდურესად ღარიბი ქვეყნიდან დასავლეთის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინდუსტრიულ სახელმწიფოდ გადაიქცა. მისმა მოდამ, დიზაინმა, არქიტექტურამ და ავტომობილებმა საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ახლა ღვინის ჯერი დადგა.
1976 წელს ბრიტანელმა ღვინის ვაჭარმა სტივენ სპურიემ იმ ლეგენდარული ბრმა დეგუსტაციის ორგანიზება მოახდინა პარიზში, სადაც კალიფორნიულმა ღვინოებმა საფრანგეთის ყველაზე სახელგანთქმულ ღვინოებს აჯობა. Judgment of Paris დღეს უკვე წიგნების, ფილმებისა და მრავალი ენოლოგიური ლეგენდის თემაა. თუმცა მისი ნამდვილი მნიშვნელობა ცალკეული ღვინოების ადგილებზე მეტად იმ კულტურული ავტორიტეტის დამხობაში მდგომარეობდა, რომელიც მანამდე დიდწილად უპირისპირო იყო. ამიერიდან დიდი ღვინოების წარმოშობის ლეგიტიმაცია აღარ იყო აუცილებელი ევროპის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიით მომხდარიყო. კალიფორნიელ ღვინის მწარმოებელს შეეძლო ფრანგული შატოს მფლობელს თანაბარ პირობებში დაპირისპირებოდა. ამგვარად, ღვინის ისტორიისთვის სამოცდაათიანი წლები ისეთივე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, როგორც თანამედროვე დემოკრატიის ისტორიისთვის. ძველმა იერარქიებმა სავალდებულო ძალა დაკარგა, საზოგადოებრივი და ეკონომიკური აღმასვლის შესაძლებლობები გაფართოვდა, ხოლო ავტორიტეტის ლეგიტიმაცია სულ უფრო მეტად მიღწევებით უნდა მომხდარიყო.
არ მსურს ამ მოვლენებს შორის კავშირი ზედმეტად გავაზვიადო. ისტორიამ მრავალი კეთილგანწყობილი ისტორიკოსი იცის, რომლებიც ორი მოვლენის თანადროულობიდან მათი მიზეზობრივი კავშირის გამოტანას ცდილობდნენ. თუმცა ღირს, გასული ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ღვინის საერთაშორისო წარმოების განვითარებას პოლიტიკური და სახელმწიფო-სამართლებრივი თვალსაზრისითაც დავაკვირდეთ.
რადგან თანამედროვე ღვინო მნიშვნელოვანწილად ლიბერალური მსოფლიო წესრიგის პროდუქტია. ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ დიდი ღვინო დემოკრატიამ გამოიგონა. ევროპული ხარისხიანი მეღვინეობის ისტორია უაღრესად ბევრს უმადლის მონასტრებს, არისტოკრატიასა და მონარქიულ საზოგადოებრივ წყობებს. ბურგუნდიის, ბორდოსა და რაინის ოლქის განვითარება საეკლესიო და არისტოკრატიული მიწათმფლობელობის გარეშე ძნელი წარმოსადგენი იქნებოდა. ევროპის სამეფო სახლებს კარგი ღვინოებისადმი მნიშვნელოვანი მიდრეკილება ჰქონდათ, და თვით აშკარად არასასიამოვნო მონარქებსაც კი შეეძლოთ შესანიშნავი გემოვნება ჰქონოდათ.
რაც XX საუკუნის მეორე ნახევარში შეიცვალა, ამ კულტურის საზოგადოებრივი ხელმისაწვდომობა იყო. საუკუნეების განმავლობაში გამორჩეული ღვინო პრივილეგიას წარმოადგენდა. იგი ძლიერთა წარმომადგენლობითი ინვენტარის ნაწილი იყო, მოგვიანებით კი — შეძლებული ბურჟუაზიის თვითაღქმისაც. ომისშემდგომი ლიბერალური საზოგადოებები, ამის საპირისპიროდ, ქმნიდნენ სულ უფრო ფართო საშუალო ფენას, რომელსაც ყოფილ მმართველ კლასთა ფუფუნების საგნებთან წვდომის მოპოვება შეეძლო. კარგი განათლება, პროფესიული წინსვლა, მზარდი შემოსავლები, საერთაშორისო მობილობა და სამუშაო დროის თანდათანობითი შემცირება მილიონობით ადამიანს უხსნიდა შესაძლებლობებს, რომლებიც მათ მშობლებსა და ბებია-ბაბუებს ჯერ კიდევ დახშული ჰქონდათ.
ისინი საფრანგეთსა და იტალიაში მოგზაურობდნენ, ეცნობოდნენ რეგიონულ სამზარეულოებს, რამდენიმე ბოთლ ღვინოს სახლში მიჰქონდათ და მათი წარმოშობით ინტერესდებოდნენ. შემთხვევითი შესყიდვიდან გატაცება განვითარდა. გატაცებისგან კი, თავის მხრივ, წარმოიშვა ბაზარი, რომელიც მანამდე ამ სახით არ არსებობდა.
ღვინის მწარმოებლის საზოგადოებრივი მდგომარეობაც შეიცვალა. მეღვინეები, რომელთა საქმიანობა თაობების განმავლობაში სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობად მიიჩნეოდა, მეწარმეებად, საერთაშორისო მასშტაბით დაფასებულ სპეციალისტებად და ზოგჯერ ხელოვანებადაც კი იქცნენ. მათი ლანდშაფტის ინდივიდუალური ინტერპრეტაცია მოულოდნელად სხვა კონტინენტებზე მცხოვრებ ადამიანებსაც დააინტერესა. მეღვინეებს ლონდონში, ნიუ-იორკში, ტოკიოსა და მოგვიანებით ჰონგ-კონგში დეგუსტაციებზე იწვევდნენ. მათ ღვინოებს ჟურნალებში განიხილავდნენ, ინტერვიუებში მათ მოსაზრებებს ეკითხებოდნენ, ხოლო სამეწარმეო გადაწყვეტილებებს ყურადღებით აკვირდებოდნენ. რაოდენ შთამბეჭდავია ამ პროფესიის წარმომადგენელთა კარიერა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში!
ამ განვითარების კულმინაცია 1989 წლის შემდეგ დაიწყო. ევროპული კომუნიზმის崩რევამ, საბჭოთა კავშირის დაშლამ და აზიური ეკონომიკების მსოფლიო ვაჭრობაში მზარდმა ინტეგრაციამ ისტორიული მასშტაბის უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის დაპირება წარმოშვა. ლიბერალურმა დასავლეთმა თავისი ეკონომიკური შესაძლებლობებით გაიმარჯვა. მრავალი ყოფილი სოციალისტური სახელმწიფო ევროპაში პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინტეგრაციას ესწრაფოდა. კომუნისტურად მართული ჩინეთი სამოცდაათიანი წლების ბოლოდან სულ უფრო მეტად საბაზრო ეკონომიკის პრინციპებით ორგანიზებულ ეკონომიკას ავითარებდა და 2001 წელს მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციას შეუერთდა.
წარმოდგენა, რომ ამ ქვეყნების პოლიტიკური სისტემებიც ოდესმე ლიბერალიზდებოდა, როგორც დღეს ვიცით, მნიშვნელოვნად ნაადრევი აღმოჩნდა. ეკონომიკური გახსნა და პოლიტიკური თავისუფლება ორი სრულიად განსხვავებული საკითხია. თუმცა მაშინ ისეთი თავდაჯერება სუფევდა, რომელმაც იმ ადამიანებზეც იმოქმედა, ვისაც პოლიტიკური თეორიები ნაკლებად ესმოდა და ძირითადად საკუთარი კომპანიების განვითარებით იყო დაინტერესებული. ამ თავდაჯერებას შამპანურითა და ღვინით ადღეგრძელებდნენ.
ლონდონისა და ფრანკფურტის რესტორნებში, აღმოსავლეთ ევროპის ახლად გახსნილ ძვირადღირებულ სასტუმროებში, ნიუ-იორკის დირექტორთა კაბინეტებში, შანხაისა და ჰონგ-კონგის კერძო კლუბებში გლობალიზაციის წარმატებებს ევროპული და ამერიკული უმაღლესი კლასის ღვინოებით აღნიშნავდნენ. ბორდომ აზიის ზოგიერთ ნაწილში კულტურული ვალუტის სტატუსი მოიპოვა. დიდმა შამპანურის სახლებმა გაფართოება დაიწყეს, იტალიურმა ღვინოებმა საერთაშორისო ღვინის ბარათებზე დაიმკვიდრეს ადგილი, ხოლო პატარა საოჯახო მარნებმაც კი, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში საკუთარი რეგიონის ფარგლებს გარეთ თითქმის უცნობი იყვნენ, საზღვარგარეთ მომხმარებელთა წრეები გაიჩინეს. კულტურული სასმელი საკულტო სასმელად იქცა.
ამასთან, ღვინომ ერთი განსაკუთრებული თვისებით ისარგებლა. მას ჰქონდა წარმოშობა, ისტორია და პიროვნება. ეკონომიკაში, რომლის პროდუქტებიც სულ უფრო სტანდარტიზდებოდა და რომლის კომპანიებიც მთელ მსოფლიოში ერთსა და იმავე საქონელს ერთი და იმავე ბრენდებით ყიდდნენ, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტის გეოგრაფიული და გემოვნებითი უნიკალურობა სრულიად მოულოდნელად მნიშვნელოვან ეკონომიკურ უპირატესობად იქცა.
გლობალიზაციამ ადგილობრივის მსოფლიო მასშტაბით გაყიდვა შესაძლებელი გახადა. პიემონტელ მეღვინეს წარმატების მისაღწევად სან-ფრანცისკოში ან სინგაპურში გადასვლა არ სჭირდებოდა. არც წარმოების მოცულობის მნიშვნელოვნად გაზრდა იყო აუცილებელი. ხელსაყრელ პირობებში საკმარისი შეიძლებოდა ყოფილიყო ღვინის გაუმჯობესება და მისი ფასის შესაბამისად შეცვლა.
დღეს განსაკუთრებით არ უნდა დავაკნინოთ ლიბერალური მსოფლიო ეკონომიკის ეს დამსახურება. მან მრავალ გლეხურ ოჯახს საშუალება მისცა, შეენარჩუნებინა მიწა, განეახლებინა ისტორიული შენობები, ინვესტიცია ჩაედო შვილების განათლებაში და დარჩენილიყო რეგიონებში, რომლებიც სხვაგვარად მოსახლეობის გადინებისა და ეკონომიკური დაქვეითების წინაშე აღმოჩნდებოდნენ.
როგორც ღვინის ენთუზიასტი და ადვოკატი, ამ განვითარებაში ბუნებრივად სამართლებრივი წინაპირობებიც მაინტერესებს. ვენახი გრძელვადიანი ინვესტიციაა, რომლის მომგებიანობა დამოკიდებულია სამართლებრივ და პოლიტიკურ გარემოებებზე, რომლებზეც მფლობელს მხოლოდ შეზღუდული გავლენა შეუძლია. ვინც დღეს ვაზს რგავს, უნდა შეეძლოს ნდობა ჰქონდეს, რომ ოცდაათი, ორმოცი ან ორმოცდაათი წლის შემდეგ იგი ან მისი შთამომავლები ამ შრომის ნაყოფით სარგებლობას შეძლებენ.
საკუთრების უსაფრთხოება, მემკვიდრეობის სანდო წესები, ხელშეკრულების თავისუფლება, დამოუკიდებელი სასამართლოები და სახელმწიფო მოქმედებების გარკვეული პროგნოზირებადობა ამ პროფესიისთვის უმნიშვნელოვანესია. ამას ემატება საქონლის თავისუფალი მიმოქცევის, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და სამეცნიერო ცოდნის დაუბრკოლებელი გაცვლის შესაძლებლობები. ლიბერალური დემოკრატია შესანიშნავი ღვინოების გარანტიას არ იძლევა. თუმცა მას შეუძლია მათი შექმნისა და ეკონომიკური არსებობისთვის შესანიშნავი წინაპირობები შექმნას.
ამიტომ თვალში საცემია, რომ დღეს მსოფლიო ღვინის წარმოების უდიდესი ნაწილი დემოკრატიული წყობის მქონე სახელმწიფოებში ხორციელდება. იტალია, საფრანგეთი, ესპანეთი, გერმანია, ავსტრია, შეერთებული შტატები, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, არგენტინა, ჩილე და სამხრეთ აფრიკა ღვინის საერთაშორისო ეკონომიკის მნიშვნელოვან ნაწილს ქმნიან. მხოლოდ ევროკავშირზე 2025 წელს გლობალური ღვინის წარმოების დაახლოებით სამოცი პროცენტი მოდიოდა.
რა თქმა უნდა, ამ გეოგრაფიულ განაწილებას კლიმატური, ისტორიული და რელიგიური მიზეზებიც აქვს. შესანიშნავი ღვინოები პოლიტიკურად არათავისუფალ ქვეყნებშიც არსებობს, ხოლო ჩინეთმა ბოლო ათწლეულებში მნიშვნელოვანი ძალისხმევა გასწია საკუთარი ხარისხიანი მეღვინეობის შესაქმნელად. ჩილეს მეღვინეობის აღმავლობაც ნაწილობრივ უკვე პინოჩეტის დიქტატურის დროს დაიწყო. ავტორიტარული მთავრობების პირობებში ეკონომიკური წარმატება სულაც არ არის გამორიცხული. მტკიცება, თითქოს კარგი ღვინის დაყენება მხოლოდ თავისუფალ ადამიანებს შეეძლოთ, ისტორიულად დაუსაბუთებელი და ენოლოგიურად საკმაოდ გაბედული იქნებოდა — თუმცა სრულიად უსაფუძვლო მაინც არ არის.
მიუხედავად ამისა, ვფიქრობ, თანამედროვე ღვინის სამყაროს განსაკუთრებული მრავალფეროვნება განსაკუთრებით მჭიდროდ არის დაკავშირებული ლიბერალურ მოდელთან. ფუნქციონირებადი ღვინის ბაზარი ინდივიდუალურ გადაწყვეტილებებზე, განსხვავებულ გემოვნებაზე, კონკურენტულ შეხედულებებსა და დამკვიდრებული წარმოდგენებისგან გადახვევის შესაძლებლობაზეა დამოკიდებული. მას სჭირდება კრიტიკული საზოგადოებრივი სივრცე, დამოუკიდებელი ავტორები, ექსპერიმენტების მოყვარული რესტორნების მფლობელები და მომხმარებლები, რომლებიც საკუთარ შეფასებას ენდობიან. საბოლოოდ, Supertuscans-იც იმიტომ წარმოიშვა, რომ ზოგიერთ ადამიანს საკუთარი შესაბამისი ავტორიტეტების შეხედულებების მიყოლა არ სურდა.
დღეს ისეთი განვითარების მოწმენი ვართ, რომელიც გარკვეულ შეშფოთებას იწვევს. ლიბერალური დემოკრატია და ღვინის საერთაშორისო ეკონომიკა ერთდროულად ექცევა ზეწოლის ქვეშ. ორივე კარგავს საზოგადოებაში თავისთავად ცხადი მოცემულობის სტატუსს და ორივე უპირისპირდება იმ ეკონომიკური და კულტურული წინაპირობების ეროზიას, რომლებმაც მათი აღმავლობა შესაძლებელი გახადა. შვედურმა V-Dem-ის ინსტიტუტმა 2026 წლის დემოკრატიის ანგარიშში სულ 44 სახელმწიფო გამოავლინა, სადაც ავტოკრატიზაციის პროცესები მიმდინარეობს. მხოლოდ 18 სახელმწიფო მიემართებოდა შემდგომი დემოკრატიზაციისკენ. ინსტიტუტის გამოთვლებით, დემოკრატიული თავისუფლების საშუალო დონე, მსოფლიოს მოსახლეობასთან მიმართებით, უკვე კვლავ სამოცდაათიანი წლების მიწურულის დონეზეა. სწორედ იმ პერიოდისა, როდესაც თანამედროვე ღვინის საერთაშორისო კულტურამ აღმავლობა დაიწყო.
ამასობაში ვაზისა და ღვინის საერთაშორისო ორგანიზაცია 2025 წლისთვის მსოფლიო ღვინის მოხმარებას დაახლოებით 208 მილიონ ჰექტოლიტრად აფასებს. გლობალური ვენახების ფართობი ზედიზედ მეექვსე წელია მცირდება. საერთაშორისო ღვინის ვაჭრობამაც როგორც მოცულობით, ისე ღირებულებით იკლო.
არასერიოზული იქნებოდა ამ ორი სტატისტიკური განვითარების საფუძველზე დაუყოვნებლივ მიზეზობრივი კავშირის დასკვნის გამოტანა. ღვინის ეკონომიკას კლიმატური ცვლილებები, დემოგრაფიული პროცესები, შეცვლილი მოხმარების ჩვევები და ზოგიერთ რეგიონში მნიშვნელოვანი სტრუქტურული ჭარბი სიმძლავრეები აზარალებს. ამ პრობლემათაგან ზოგიერთი უკვე არსებობდა დიდი ეკონომიკური ზრდის ფაზაშიც. მაგრამ ლიბერალური მსოფლიო წესრიგის კრიზისი მათ ამწვავებს.
პროტექციონიზმის აღორძინება, ახალი საბაჟო ბარიერების აღმართვა, სავაჭრო ურთიერთობების პოლიტიკური ინსტრუმენტალიზაცია, ევროპის საშუალო ფენების მუდმივი დატვირთვა მზარდი ცხოვრების ხარჯებით და გეოპოლიტიკური გაურკვევლობა ურტყამს დარგს, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ბაზრების საერთაშორისო გახსნილობას ეყრდნობოდა. ტოსკანაში, მოზელზე ან ბურგუნდიაში მეღვინეებს ოცი წლის წინ ჯერ კიდევ შეეძლოთ ევარაუდათ, რომ მომავალში გაყიდვის ახალი ბაზრები ექნებოდათ. დღეს მათ უნდა გაითვალისწინონ, რომ უკვე ათვისებული ბაზრები პოლიტიკური გადაწყვეტილებების შედეგად კვლავ დაკარგონ.
ჩინეთის ბაზარმაც კი თავისი ადრინდელი დინამიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკარგა. ოდესღაც განვითარებად ქვეყნად წოდებული სახალხო რესპუბლიკა დიდი ხანია ინდუსტრიულ და ტექნოლოგიურ ზესახელმწიფოდ იქცა, რომლის ეკონომიკური დაპირისპირება დასავლეთთან მსოფლიო ვაჭრობის პირობებზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. იმედმა, რომ ჩინეთის მზარდ კეთილდღეობასთან ერთად პოლიტიკური ლიბერალიზმი და დასავლური ფუფუნების კულტურაც თანაბრად გავრცელდებოდა, ილუზიად გამოავლინა თავი.
ამასთან, ღვინის ბიზნესი საზოგადოებრივი თავდაჯერების განსაკუთრებით მგრძნობიარე ინდიკატორია. კარგ ბორდოს მატერიალური არსებობის უზრუნველსაყოფად თითქმის არავინ საჭიროებს. მას ყიდულობენ იმიტომ, რომ რაღაცის შეძენა სურთ, წარმატებას ზეიმობენ, სტუმრებს ელიან ან სასიამოვნო საღამოს იმედი აქვთ. იმ ღვინის შეძენაც კი, რომლის დალევას მხოლოდ ოცი წლის შემდეგ აპირებენ, მომავალისადმი მნიშვნელოვან ნდობას შეიცავს.
ამის საპირისპიროდ, ის, ვინც საკუთარ სამუშაოზე, საპენსიო უზრუნველყოფაზე ან ქვეყნის პოლიტიკურ სტაბილურობაზე ღელავს, ზოგჯერ პრიორიტეტებს თავიდან დაალაგებს. ფუფუნების საგნებზე მოთხოვნას ფსიქოლოგიური განზომილებაც აქვს, რომელსაც, ჩემი აზრით, კლასიკური ეკონომიკური ანალიზები საკმარის ყურადღებას არ უთმობს.
გარდა ამისა, ჩვენს დასავლურ საზოგადოებებში შეინიშნება თავისუფლების გაგების ცვლილება, რომელიც, როგორც კონსერვატიულ ლიბერალს, გარკვეულ დისკომფორტს მიჩენს. ზრდასრულ ადამიანებს საკუთარ პირად გადაწყვეტილებებზე პასუხისმგებლობის დატოვების მზაობა ზოგიერთ სფეროში მხარდაჭერას კარგავს. ეს ალკოჰოლური სასმელების მოხმარებასაც ეხება.
ალკოჰოლის მოხმარების სამედიცინო რისკები უდავოა. მათ შესახებ ინფორმაციის მიწოდება სახელმწიფოსა და მისი ინსტიტუტების ლეგიტიმურ მოვალეობებს მიეკუთვნება. ლიბერალურ საზოგადოებას სრულიად სამართლიანად შეიძლება სურდეს, რომ მისი მოქალაქეები ჯანმრთელად ცხოვრობდნენ. თუმცა მან მათ უნდა დაუშვას, რომ ჯანმრთელობა თითოეული ადამიანისთვის მისი არსებობის ერთადერთი ან უმაღლესი ღირებულება აუცილებლობას არ წარმოადგენს. ამგვარად, სახელმწიფო მზრუნველობის ფარგლები და საზოგადოებრივი მეურვეობის საზღვრები ჩვენი ლიბერალური თვითაღქმის საკითხიცაა.
ამასთან, მცდარი იქნებოდა ჯანდაცვის სფეროში ყოველი რეგულაცია უკვე ავტორიტარული განწყობის გამოხატულებად მიგვეჩნია. თავისუფლების პრინციპებზე დაფუძნებულ სახელმწიფოებსაც სჭირდებათ წესები. გადამწყვეტია, რამდენად თანაზომიერია ეს წესები, უძლებენ თუ არა ისინი საზოგადოებრივ შემოწმებას და რჩება თუ არა ინდივიდისთვის საკმარისი სივრცე საკუთარი ცხოვრების პასუხისმგებლობით წარმართვისთვის.
ღვინის ეკონომიკამ ამ დებატებში მონაწილეობა უნდა მიიღოს. თუმცა ეს იმაზე დიდი ინტელექტუალური ამბიციით უნდა გააკეთოს, ვიდრე აქამდე აკეთებდა. მისი მიზანი მხოლოდ ბრუნვის უზრუნველყოფით ვერ შემოიფარგლება. საქმე თავისუფალ საზოგადოებაში თვითნებურად არჩეული სიამოვნების კულტურულ მნიშვნელობასაც ეხება.
და ბოლოს, ღვინის მომავლის შესახებ დისკუსიებში ხშირად ავიწყდებათ, რომ იგი საზოგადოებრივი შეკრების განსაკუთრებულ ფორმას ქმნის. სუფრასთან ხვდებიან ადამიანები, რომლებსაც განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებები, პროფესიული ინტერესები და პირადი გამოცდილება აქვთ. რამდენიმე საათის განმავლობაში ისინი ყურადღების საერთო საგანს იზიარებენ. საუბრობენ, ერთმანეთს ეწინააღმდეგებიან და ზოგჯერ თანამოსაუბრის შეხედულებების გაგებასაც კი ახერხებენ.
რა თქმა უნდა, გაშლილ სუფრებთან არაერთი ომიც გადაუწყვეტიათ. არ მსურს ღვინო მშვიდობისმყოფელ იდეალად წარმოვაჩინო. თუმცა ერთობლივი სიამოვნების, სტუმართმოყვარეობისა და ცივილიზებული უთანხმოებისადმი მზაობა იმ კულტურულ მიღწევებს მიეკუთვნება, რომელთა გარეშეც ლიბერალური დემოკრატია ხანგრძლივად არსებობას ძნელად შეძლებს. პოლიტიკური საზოგადოებრივი სივრცის ისტორიკოსებმა საკმარისად აღწერეს ევროპული ყავახანების, სალონებისა და დუქნების მნიშვნელობა თანამედროვე ბურჟუაზიის ჩამოყალიბებისთვის. რადგან დემოკრატიას სახელმწიფოს მიღმა ისეთი ადგილები სჭირდება, სადაც ადამიანები ერთმანეთთან ურთიერთობენ და საკუთარ შეხედულებებს აყალიბებენ. ევროპული სუფრის კულტურა ასეთი ადგილიც იყო და არის.
შესაძლოა, ერთ დღეს გასული საუკუნის სამოცდაათიანი წლებიდან ამ საუკუნის მესამე ათწლეულის დასაწყისამდე პერიოდი არაჩვეულებრივ ისტორიულ ეპოქად მივიჩნიოთ. დროდ, როდესაც დემოკრატიული თავისუფლება, ეკონომიკური კეთილდღეობა, საერთაშორისო ურთიერთგაგება და ინდივიდუალური სიამოვნების შესაძლებლობების უზარმაზარი გაფართოება განსაკუთრებულ საზოგადოებრივ წყობაში გაერთიანდა.
ის, რომ ეს ეპოქა ჩვენთვის თავისთავად ცხადი ჩანდა, მისი უდიდესი უპირატესობებიდან ერთ-ერთი იყო და ამავე დროს ერთ-ერთი უდიდესი საფრთხეც. მიღწეულს მუდმივ მდგომარეობად მივიჩნევდით. გვჯეროდა, რომ კაცობრიობის ეკონომიკური ურთიერთდაკავშირება პოლიტიკურ კონფლიქტებს თანდათან შეამსუბუქებდა, მსოფლიო კეთილდღეობა კვლავ გაიზრდებოდა და ინდივიდის თავისუფლება საბოლოოდ გაიმარჯვებდა. ამ მომავალს სადღეგრძელო შევწირეთ. ახლა საკუთარ თავს უნდა ვკითხოთ, საკმარისი გავაკეთეთ თუ არა მისი შენარჩუნებისთვის.
ღვინის საერთაშორისო ეკონომიკას სასიცოცხლო ინტერესი აქვს სანდო, ღია და მშვიდობიანი მსოფლიო წესრიგის აღდგენაში. მას ასევე აინტერესებს მოსახლეობის ფართო ფენების ეკონომიკური კეთილდღეობა და ინდივიდის თავისუფლება, საკუთარი ცხოვრება საკუთარი შეხედულებების მიხედვით წარმართოს. ამიტომ უნდა გააცნობიეროს, რომ მისი მომავალი ვენახების გარეთაც წყდება.
არ ვფიქრობ, რომ ლიბერალური დემოკრატიის დაღმასვლასთან ერთად დიდი ღვინოც გაქრება. შეძლებული ადამიანები ნებისმიერ პოლიტიკურ წყობაში იარსებებენ, ხოლო ავტორიტარული სახელმწიფოების მმართველებს, გამოცდილებიდან გამომდინარე, ნაკლებად აქვთ მიდრეკილება, საკუთარ თავს უარი უთხრან იმ სიამოვნებებზე, რომლებსაც სხვებს ართმევენ. ის, რაც შეიძლება დავკარგოთ, ისტორიულად გაცილებით ძვირფასია: ათწლეულების განმავლობაში მოპოვებული ფართო ფენების მონაწილეობა კაცობრიობის ერთ-ერთ უძველეს სიამოვნების კულტურაში.
დიდი ღვინო კვლავ მცირე რაოდენობის ადამიანთა პრივილეგიად იქცეოდა. ამით, არაჩვეულებრივი თავისუფლების ნახევარი საუკუნის შემდეგ, ისტორიული წრე შეიკვრებოდა. და ჩვენ მხოლოდ იქ აღმოვჩნდებოდით, სადაც საუკუნეების წინ ერთხელ უკვე ვიყავით.