(რედაქცია)
ეს ის მომენტია, რომელსაც ღვინის ჟურნალისტიკაში, ზოგადად კი ჟურნალისტიკაში, იშვიათად თუ შეხვდებით. მომენტი, როდესაც ღვინის შესახებ გამოცემა არ აგემოვნებს, არ გირჩევთ, არ აღფრთოვანდება — არამედ თავს ესხმის. და თანაც ფრონტალური შეტევით. ჟურნალმა Cicero-მ 14 აპრილს სწორედ ეს გააკეთა. WHO-ს ანტიალკოჰოლური სტრატეგიის შესახებ სტატიაში გაჩნდა სიტყვა, რომელიც ღვინის ჟურნალისტიკაში აქამდე იშვიათად, ან საერთოდ არ გვხვდებოდა: „ტყუილი“.
ამას კარგად უნდა გავაცნობიეროთ. ბოლო სამი წლის განმავლობაში ღვინის სამყაროსა და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციას შორის დაპირისპირების ტონი ასიმეტრიული იყო. ერთ მხარეს იყო WHO თავისი დოკუმენტებით (რომლებიც არასოდეს ყოფილა კვლევები), გლობალური კამპანიებითა და მორალური ავტორიტეტით. მეორე მხარეს კი — ინდუსტრია, რომელიც საუკეთესო შემთხვევაში ჩუმად ეწინააღმდეგებოდა, ხშირად კი საერთოდ არ რეაგირებდა. ახლა კი სერიოზულ, ბურჟუაზიულად პოზიციონირებულ მედიაში ავტორი წერს, რომ WHO-მ „მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მიგნებები სისტემატურად გამოტოვა“.
თავად ტექსტი სამეცნიერო ნაშრომი არ არის. ის ღვინის მოვაჭრე ფილიპ შვანდნერის სტუმარი სტატიაა — და ამდენად, თავისთავად პოზიციაა და, ცხადია, დაუყოვნებლივ სადავოც. თუმცა ის საკმარისად ზუსტია იმისთვის, რომ უბრალო პოლემიკად არ ჩაითვალოს. ავტორი — ისევე, როგორც ამას Wineparty 2025 წლის იანვრიდან აკეთებს — მიუთითებს უფრო ახალ კვლევებზე, რომლებმაც დიდი ხნის განმავლობაში დომინანტური ნარატივი — თითქოს ალკოჰოლის ყოველი წვეთი საზიანოა — მინიმუმ შეარბილა, თუ მთლიანად სანაგვეში არ გადაყარა. ის იხსენებს ე.წ. J-მრუდს — სტატისტიკურ დაკვირვებას, რომლის თანახმადაც გარკვეულ ასაკობრივ ჯგუფებში ზომიერი მოხმარება შესაძლოა სრულ თავშეკავებასთან შედარებით ნაკლებ რისკებთან იყოს დაკავშირებული. და ის სვამს კითხვას, რატომ აღარ გვხვდება ეს განსხვავებები თითქმის აღარასოდეს საზოგადოებრივ კომუნიკაციაში. კითხვა, რომელსაც ჩვენც მუდმივად ვსვამთ — და მხოლოდ უცნაურ, თავის არიდებით, სულელურ, არაჟურნალისტურ პასუხებს ვიღებთ.
„Vision Zero“-ს უწოდებს ის WHO-ს სტრატეგიას. ეს ცნება სატრანსპორტო პოლიტიკიდან მომდინარეობს და იქ სიკვდილიანობის შემთხვევების სრულ აღმოფხვრას ნიშნავს. ალკოჰოლზე გადატანით ეს ნიშნავს: არ არსებობს უსაფრთხო მოხმარება, ნაცრისფერი ზონები, კულტურული კონტექსტი — მხოლოდ რისკი. გასაკვირი არ არის, რომ ასეთ მოდელს წინააღმდეგობა ხვდება. თუმცა ის, რომ ეს წინააღმდეგობა ახლა საბოლოოდ ამგვარი სიმწვავით ჩამოყალიბდა, ნამდვილად არის გასაკვირი.
ამასთან საინტერესო ნაკლებად არის კითხვა, მართალია თუ არა ავტორი. ამაზე მეცნიერება — თუ საერთოდ — მხოლოდ ნელა და წინააღმდეგობრივად გასცემს პასუხს. საინტერესო ის არის, რომ ტონი იცვლება. რომ ისეთი გამოცემა, როგორიცაა Cicero მზად არის, გლობალური ინსტიტუტის მიერ საკითხის განმარტების მონოპოლია საჯაროდ ეჭვქვეშ დააყენოს. და თანაც არა ჩვეულებრივი ჟურნალისტური სიფრთხილით, არამედ სიტყვით „ტყუილი“, რომელიც შეგნებულად იწვევს პროვოკაციას. ისიც, რომ ეს ტექსტი მთავარმა რედაქტორობამ დაამტკიცა, ნიშნავს, რომ სარჩელის შემთხვევაში ის ავტორის უკან დადგება.
რა თქმა უნდა, ტექსტიც კრიტიკულად უნდა წავიკითხოთ. ის შერჩევითია, როგორც ამ დებატებში მრავალი სხვა ნაშრომი. მასში კვლევები ერთმანეთის გვერდით არის მოთავსებული მათი მეთოდოლოგიური განსხვავებების სრულად განხილვის გარეშე — რასაც ამ საკითხში ე.წ. სერიოზული ჟურნალისტიკაც 2023 წლიდან აკეთებს. ის მსჯელობს პერსპექტივიდან, რომელიც ზომიერი ღვინის მოხმარების მიმართ პრინციპულად კეთილგანწყობილია. მაგრამ სწორედ ამაშია მისი მნიშვნელობაც: ის თვალსაჩინოს ხდის, რომ ასეთი პერსპექტივა არსებობს — და რომ აქამდე მას თითქმის არ ჰქონდა ადგილი.
რადგან რეალურად ყველაზე საყურადღებო WHO-ს კრიტიკა კი არ არის. ეს არის ის ფაქტი, რომ ასეთი უკიდურესად მკაცრი კრიტიკა საერთოდ ქვეყნდება. რომ დამკვიდრებული გამოცემა მზად არის, ეჭვქვეშ დააყენოს დომინანტური ნარატივი, რომელსაც ბოლო წლებში პოლიტიკა, მედია და საზოგადოება თითქმის წინააღმდეგობის გარეშე ავრცელებდა. და რომ ამით ის რისკზე მიდის — არასწორად გაგების, თავდასხმის, სოციალურ ქსელებში განადგურების რისკზე.
შესაძლოა, ეს ღვინის წინააღმდეგ/მის სასარგებლოდ ბრძოლაში გადამწყვეტი გარდატეხის მომენტი იყოს. არა ერთი კვლევა მეორის წინააღმდეგ. არა კითხვა, საზიანოა თუ არა ერთი ჭიქა ღვინო. არამედ ღია დებატებთან დაბრუნება, სადაც განსხვავებული აზრის გამოთქმა კვლავ შესაძლებელი იქნება. სადაც ყოველი განსხვავება მაშინვე შერბილებად არ ჩაითვლება — ძველი კულტურის პროვოცირებად, რომელიც, მრავალი ახალგაზრდა რედაქტორის (მამაკაცების ჩათვლით) აზრით, ყოველდღიურობიდან რაც შეიძლება სწრაფად უნდა გაქრეს.
ბოლო წლების ზიანი რჩება. გამარტივებები, გაზვიადებები, რთული თემის მორალური დატვირთვა — ეს ყველაფერი უბრალოდ არ გაქრება. მაგრამ ასეთი ტექსტებით სხვა რამ იწყება: მკაცრი შესწორება. არა კონტრ-ნარატივი, არა ახალი უტყუარობა. არამედ ეჭვი. და ეჭვი, საუკეთესო გაგებით, შემეცნების დასაწყისია.