(მანფრედ კლიმეკი)
ზოგი მოძრაობა კორექტივად იწყება და კამპანიად სრულდება. არსებობს ისეთი კამპანიებიც, რომლებიც საკუთარ გამწვავებას იმდენ ხანს აგრძელებენ, სანამ საბოლოოდ არ იფეთქებენ. სობერ- და დრაი-მოძრაობა, რომელიც 2023 წლის იანვრიდან ღვინის მოხმარების წინააღმდეგ გამორჩეული შეუპოვრობით გამოდიოდა, როგორც ჩანს, სწორედ ამ წერტილამდე მივიდა. ის, რაც ჯანმრთელობის პოლიტიკის სფეროში წამოწყებულ იმპულსად დაიწყო, სწრაფად გადაიქცა მორალურად დამუხტულ დისკურსად, რომელშიც დიფერენცირებისთვის თითქმის აღარ რჩებოდა ადგილი. ერთი ჭიქა ღვინო უცებ კულტურული სიკეთე აღარ იყო — ის რისკად იქცა. რისკი კი ნიშნავდა: თავშეკავებას.
Dry January 2026-მა პირველად აჩვენა, რომ ამ ნარატივს მიმზიდველობა ეკარგება. მონაწილეობის შემცირება, მედიის ნაკლები გამოხმაურება და, უპირველეს ყოვლისა, თვალშისაცემი თავშეკავება იმ — ძირითადად მემარცხენე-ლიბერალურ — რედაქციებში, რომლებიც ბოლო წლებში ამ გზავნილის გამავრცელებლებად გვევლინებოდნენ. გერმანიაში, დიდ ბრიტანეთსა და აშშ-ში დაღლილობა იგრძნობა — არა ჯანმრთელობის საკითხის მიმართ, არამედ იმ ფორმის მიმართ, როგორითაც ამ თემაზე საუბრობდნენ და საუბრობენ.
თუმცა გადამწყვეტი გარდატეხა იმ მხრიდან მოვიდა, რომელსაც დიდი ხნის განმავლობაში უგულებელყოფდნენ: კვლევებიდან. რამდენიმე ახალმა კვლევამ ეჭვქვეშ დააყენა კატეგორიული მოსაზრება, თითქოს ალკოჰოლის მცირე რაოდენობაც კი პრინციპულად საზიანო იყოს. აქ გადამწყვეტი ნაკლებად არის ამ კვლევების არსებობა — ისინი ადრეც არსებობდა — და უფრო მეტად ის ფაქტი, რომ ამჯერად ისინი წაიკითხეს. უფრო მეტიც: მათ რედაქციულ გადაწყვეტილებებში ადგილი დაიმკვიდრეს. უცებ კვლავ დადგა დღის წესრიგში ის, რაც ჟურნალისტური სტანდარტი უნდა იყოს: აწონ-დაწონვა, კონტექსტი, გადამოწმება.
ამით აქცენტი იცვლება. მარტივი გზავნილის ნაცვლად ჩნდება უფრო კომპლექსური ხედვა, რომელიც კვლავ ერთიანად განიხილავს ცხოვრებისეულ რეალობას, მოხმარების კულტურასა და ინდივიდუალურ პასუხისმგებლობას. სწორედ აქ იკვეთება მეორე, შესაძლოა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი ფაქტორი: თავად რედაქციები. ბევრ მედიასახლში, როგორც ჩანს, კლებულობს მზადყოფნა, გააგრძელონ იმ არგუმენტაციული ხაზის მხარდაჭერა, რომელიც სულ უფრო ნაკლებად აღიქმებოდა ჟურნალისტიკად და უფრო მეტად — საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ჩარევად. ბოლო წლების ყველაზე ხმამაღალი ხმები — ხშირად მკაფიო პოზიციისა და ფართო აუდიტორიის მქონე ახალგაზრდა კოლეგები — გავლენას კარგავენ. არა იმიტომ, რომ მათი პოზიციები უარყოფილია, არამედ იმიტომ, რომ მათი ტონი აღარ არის დამაჯერებელი.
ამას ემატება ერთი ასპექტი, რომელიც აქამდე თითქმის ღიად არ განხილულა: ზოგიერთი მთავარი მოქმედი პირის ბიოგრაფიული სიახლოვე ამ თემასთან. რამდენიმე შემთხვევაში ცხადი გახდა, რომ ალკოჰოლის მიმართ განსაკუთრებით აგრესიული პოზიციები არცთუ იშვიათად პირადი, ადრეული გამოცდილებებით იყო განპირობებული. ეს ადამიანურად გასაგებია, თუმცა ჟურნალისტურად პრობლემურია, როდესაც პირად ისტორიას ზოგად ნორმად აქცევენ.
ამ ცვლილების მკაფიო ნიშანია ZEIT ONLINE-ზე ცოტა ხნის წინ თვალსაჩინო ადგილას გამოქვეყნებული სტატია, რომელიც ანტიალკოჰოლური კომუნიკაციის სისტემას საფუძვლიანად აყენებს კითხვის ნიშნის ქვეშ. სულ რაღაც ერთი წლის წინ ასეთი ტექსტი თითქმის წარმოუდგენელი იქნებოდა. დღეს ის ერთგვარ გარდატეხის წერტილს აღნიშნავს: კრიტიკა უკვე გარედან კი არ მოდის, არამედ თავად მედიის შიგნიდან.
ყოველივე ეს მიანიშნებს, რომ 2027 წელს აქამდე არსებული კამპანიური ლოგიკის გაგრძელებას აღარ ვიხილავთ. არც გერმანიაში და არც ანგლოსაქსონურ წამყვან მედიაში ამჟამად არ ჩანს ის ენერგია, რომელიც დისკურსის აქამდე არსებული სიმწვავით გასაგრძელებლად იქნებოდა საჭირო. მოძრაობა ძალას უეცრად კი არ კარგავს, არამედ ჩუმად — დიფერენცირების, დაღლილობისა და ჟურნალისტური სტანდარტების აღორძინების შედეგად.
და მაინც, დასკვნა ამბივალენტური რჩება. ზიანი უკვე მიყენებულია. წლების განმავლობაში იქმნებოდა სურათი, რომელიც ღვინოს უკვე არა კულტურული პრაქტიკის ნაწილად, არამედ პრობლემად განიხილავდა. ეს სურათი კამპანიის შესუსტებასთან ერთად უბრალოდ არ გაქრება. ის ფონად დარჩება — როგორც ორიენტირი, როგორც გაურკვევლობა, როგორც ლატენტური სკეპტიციზმი.
ამავდროულად, საკითხის გადახედვა არ მოხდება. არც შესწორებები, არც თვითკრიტიკული მიმოხილვები, არც სამართლებრივი დავები სათანადო ალტერნატიული კვლევის ჩაუტარებლობის გამო. არა იმიტომ, რომ ამის საფუძველი არ არსებობდეს, არამედ იმიტომ, რომ ამის ფასი მეტისმეტად მაღალი ჩანს. საჯარო უკურეაქციის, ციფრული აღშფოთების ტალღებისა და საზღვრებგადასული აუდიტორიის განაჩენის შიში უფრო ძლიერია, ვიდრე გარკვევის სურვილი.
რაც რჩება, არის ნამსხვრევების გროვა გადაჭარბებული თეზისებისგან, ზედაპირული ნარატივებისა და დებატისგან, რომელმაც საკუთარი სანდოობა დააზიანა. ღვინო ამას გაუძლებს. საკითხავია უფრო ის, რამდენი დრო დასჭირდება თავად დისკურსს საკუთარ თავთან დასაბრუნებლად.