(მანფრედ კლიმეკი / ფოტო: Isna / წყარო: BBC)
ხშირად სწორედ ყველაზე პატარა, მეორეხარისხოვანი ცნობები გვიყვება უფრო დიდ ისტორიას. თეირანში ძალაუფლებისთვის ბრძოლასა და ირანის ახალი, ძველი ხელმძღვანელობის ანალიზებზე გაკეთებულ სათაურებს შორის, რეჟიმის მიერ შედარებით დამალულ ერთ ცნობაში ეს წინადადება გამოჩნდა: ირანის ქალაქების რესტორნებში ალკოჰოლს, განსაკუთრებით კი ღვინოს, ახლა უკვე უფრო მეტად ითმენენ. არავითარი კანონი. არავითარი რეფორმა. არავითარი დეკრეტი. მხოლოდ მოკლე ჩართული ფრაზა. და მაინც, მას შეიძლება უფრო მეტის თქმა შეეძლოს შიიტური რეჟიმის ქცევაზე, ვიდრე ბევრ საგარეოპოლიტიკურ კომენტარს.
თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ირანში ღვინო იმ საგნებს მიეკუთვნებოდა, რომლებიც ოფიციალურად არ არსებობდა. ისლამურმა რევოლუციამ 1979 წელს მრავალათასწლიანი ღვინის კულტურას ბოლო მოუღო. ის, რაც დიდი ხნის განმავლობაში თავისთავად ცხადი იყო, სარდაფებიდან კი არ გაქრა, არამედ საზოგადოებრივი ცხოვრებიდან. თუმცა სმას მაინც აგრძელებდნენ. ეს ყველამ იცოდა. შავი ბაზარი ყვაოდა, შინ გამოხდილი სპირტიანი სასმელები მთელ ქვეყანაში ვრცელდებოდა, კონტრაბანდული ბოთლები კი ფარულად გადადიოდა ერთი მფლობელიდან მეორეზე. ამბობენ, რომ რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის ზოგიერთი ნაწილიც ამ ბაზრებიდან იღებდა შემოსავალს. სახელმწიფო ალკოჰოლს კრძალავდა — და ამავდროულად მის არსებობას ეგუებოდა.
ახლა, როგორც ჩანს, რაღაც იცვლება. არა დრამატულად, არამედ უფრო ფრთხილი ნაბიჯებით. თუ რესტორნებს ღვინის ან სხვა ალკოჰოლური სასმელების სულ მცირე მოთმენის უფლება მაინც მიეცემათ, შეიცვლება არა მხოლოდ მოხმარება. შეიცვლება საზოგადოებრივი სივრცეც. ღვინო მისაღები ოთახებიდან გამოვა და გასტრონომიულ მაგიდებს დაუბრუნდება. ეს უმნიშვნელოდ ჟღერს. მაგრამ ასე არ არის.
რადგან ღვინო ირანში არასოდეს ყოფილა უბრალოდ სასმელი: სპარსეთი მსოფლიოში ერთ-ერთ უძველეს ღვინის კულტურას ეკუთვნის. ბევრად ადრე, ვიდრე ევროპა თავის დიდ ღვინის რეგიონებს განავითარებდა, ზაგროსის მთებსა და კასპიის ზღვას შორის უკვე აწარმოებდნენ ღვინოს. სპარსული პოეზია ღვინით არის სავსე. ჰაფეზი და ომარ ხაიამი მასზე წერდნენ — ზოგჯერ რელიგიური ალეგორიებით შეფარულად, ხშირად კი საოცრად პირდაპირ. ღვინო ცხოვრების სიხარულის, შემეცნებისა და თავისუფლების სიმბოლო იყო. ის, რომ სწორედ ამ ქვეყანამ თითქმის ორმოცდაათი წლით განდევნა იგი საზოგადოებრივი ცხოვრებიდან, ისტორიული თვალსაზრისით უფრო გამონაკლისი იყო, ვიდრე წესი. თუმცა ულტრაისლამურ ქვეყნებში ეს სწორედ წესად იქცა.
რა თქმა უნდა, ამიტომ ხვალვე დიდი ღვინის ინდუსტრია არ დაბრუნდება. ჯერ არც საკანონმდებლო საფუძველი არსებობს და არც ეკონომიკური პირობები. მაგრამ წინაპირობები გასაოცრად კარგია. ქვეყანაში ისედაც მილიონობით ვაზის ძირი იზრდება. ირანი სუფრის ყურძნისა და ქიშმიშის მნიშვნელოვანი მწარმოებლების რიცხვში შედის. მფლობელებმა, რომელთაგან ბევრი ყოფილი მეღვინეა, საკუთარი ნიადაგი კარგად იციან. მრავალი რეგიონის კლიმატური პირობები მაღალი ხარისხის მევენახეობა-მეღვინეობისთვის შესანიშნავად არის შესაფერისი. ყურძნის მეურნეობიდან მცირე ღვინის მეურნეობამდე გადაულახავი უფსკრული არ არსებობს. მარნის ტექნიკის შეძენა შესაძლებელია. ცოდნისაც. ერთადერთი, რაც აკლია, პოლიტიკური ნებართვაა.
არ არის გამორიცხული, რომ იქ ახლა დაიწყოს ისეთი განვითარება, რომელსაც ჩვენ სათანადოდ ვერ ვაფასებთ. არა დიდი შატოებით ან პრესტიჟული ეტიკეტებით. არამედ უბრალო სუფრის ღვინოებით. რესტორნებით, რომლებიც სტუმრებს კვლავ დაუმასპინძლდებიან საჭმელთან ერთად მისაყოლებელი ერთი ჭიქა ღვინით. მეღვინეებით, რომლებსაც სუფრის ყურძენთან ერთად პირველად კვლავ მიეცემათ ღვინის დაყენების უფლება. ირანის ახალი ღვინის კულტურა, ალბათ, მცირედით დაიწყებს. და სწორედ ამიტომ იქნება დამაჯერებელი. ერთი რამ კი ცხადია: ეს ჰარდკორ-ისლამური რეჟიმი მას ნამდვილად არ მისცემს საშუალებას, ძალიან დიდი გახდეს.
შესაძლოა, ამ პროცესში პოლიტიკამაც აღმოაჩინოს ის, რაც მმართველებმა საუკუნეების განმავლობაში იცოდნენ. ღვინოს შერიგება შეუძლია. არა როგორც დამამშვიდებელ საშუალებას, არამედ როგორც კულტურულ ტექნიკას. ვინც ერთად ჭამს და სვამს, სხვაგვარად კამათობს. ვინც რესტორანში ზის, ქუჩაში არ ზის. რომაული გამოთქმა „პური და სანახაობები“ აქ ახალ ვარიანტს იძენს: შესაძლოა, ზოგჯერ ათწლეულების განმავლობაში აკრძალული ღვინის ერთი ჭიქაც საკმარისი აღმოჩნდეს.
ეს ცინიკურად ჟღერს. თუმცა აუცილებელი არ არის, ასე იყოს. სახელმწიფოები ყოველთვის ცდილობდნენ საზოგადოებრივი დაძაბულობის განმუხტვას კულტურისა და ყოველდღიურობის მეშვეობითაც. კაფეები, თეატრი, ფეხბურთი — ან, უბრალოდ, რესტორნები. ღვინომ ირანში შესაძლოა მართლაც გამოიწვიოს საზოგადოებრივი დაძაბულობის მცირე განმუხტვა. არა როგორც ყველა თავისუფლების თავისუფლებამ. მაგრამ, შესაძლოა, როგორც მათი წინამორბედმა.
და სწორედ ამიტომ ღირს ამ შეუმჩნეველი ჩართული ფრაზისთვის ყურადღების მიქცევა. არა იმიტომ, რომ ხვალ სპარსეთიდან რონის სტილის შირაზი ჩამოვა. არამედ იმიტომ, რომ საზოგადოება ხშირად სწორედ იქ იწყებს ცვლილებას, სადაც მას კვლავ ეძლევა ერთად ჭამის, სმისა და ერთმანეთთან საუბრის უფლება. გასაოცარია, რომ ახლა მმართველი რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი (მოლებმა გავლენა დაკარგეს) ამ განვითარებას უშვებს. თუმცა, ალბათ, იქაც ფული აღარ ჰყოფნით. ტერორისტული ბრიგადა კი შემოსავლის ახალ წყაროებს ეძებს. თუნდაც ეს ალკოჰოლითა და შავი ბაზრით იყოს — ბაზრით, რომელიც შესაძლოა საბოლოოდ შავი აღარ დარჩეს.