(მანფრედ კლიმეკი / ანიმირებული ფოტო: runwayml)
კვირას უნგრეთი ახალ პარლამენტს აირჩევს. პირველად ბოლო წლების განმავლობაში, სოციოლოგები და პოლიტოლოგები ოპოზიციას იმის უნარს მიაწერენ, რომ ვიქტორ ორბანის ფიდესის მთავრობა შეცვალოს. სანამ ხვალ ფიდესის მიერ მეღვინეობაზე განხორციელებულ — და თავადაც ნანახ — პოლიტიკურ ზეწოლას მიმოვიხილავ, დღეს 2023 წელს დავუბრუნდეთ, როდესაც ტოკაიში ორ მეღვინე ქალს ვესტუმრე. ეს ტექსტი სხვა ფორმით ასევე გამოქვეყნდა WELT am SONNTAG-ში, რომლის დაკვეთითაც მომზადდა ეს რეპორტაჟი ადგილზე.
არსებობს ერთი ძველი ამბავი. ის რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში გრძელდებოდა და 1945 წლამდე ასე ჟღერდა: მსოფლიოში საუკეთესო ღვინოებს საფრანგეთში, გერმანიასა და უნგრეთში აყენებენ. შემდეგ კი მეოცე საუკუნე და მკვლელი იდეოლოგიები მოვიდა. ამ ამბავში მოხსენიებული სამი მსოფლიო მეღვინეობის ქვეყნიდან მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მხოლოდ საფრანგეთი დარჩა. მათ კი ახალი მსოფლიო მეღვინეობის ქვეყნები — იტალია, ესპანეთი, ახალი სამყარო — შეუერთდნენ.
იდეოლოგიური რეჟიმების დაცემის შემდეგ აღარაფერი დარჩა ისეთი, როგორიც იყო. მსოფლიოს ღვინის სუფრასთან ადგილები ყველაზე გვიან 1990 წლის შემდეგ გადანაწილდა. და ასე დარჩება. ამიტომ უნგრეთის ყველაზე ცნობილ ღვინის რეგიონში, ტოკაიში, მეღვინეებსა და ღვინის ვაჭრებს საკუთარი თავის თავიდან გამოგონება მოუხდათ. ბოლო ათი წლის განმავლობაში ეს ხელახალი გამოგონება — და ეს ისეთ ქვეყანაში, სადაც მაჩიზმი, განსაკუთრებით სოფლად, ყოველდღიურობის ნაწილია — სულ უფრო მეტად მეღვინე და ღვინის მენეჯერი ქალების ხელში გადადის. ისინი, ძალიან ჩუმად და შეუმჩნევლად, ტოკაის ღვინოებს თავიდან აყალიბებენ: უფრო ელეგანტურს, ზუსტს, მშვიდს, ევროპულს და, უპირველეს ყოვლისა, უფრო სასიამოვნოდ დასალევს; ეს ისეთი განვითარებაა, რომელიც დასავლეთის ზოგიერთ ღვინის რეგიონსაც წაადგებოდა.
ჯუდით ბოტი ძროხებში კარგად ერკვევა. დღეს 47 წლის აგრონომს ძროხების მოშენება სურდა — ოცნებად ძროხების ფერმა ჰქონდა, ბედნიერი მცოხნელები ბუნებრივ საძოვრებზე აღმოსავლეთ სლოვაკეთში, საიდანაც ჯუდითი და მისი მეუღლე იოზეფი არიან — ამავე სახელწოდების ტრანსსასაზღვრო ღვინის ზონის პატარა, მივიწყებული ნაწილიდან.
მაგრამ შემდეგ მეღვინეობა მოვიდა — ეს „უფრო მაღალი ინტერესი“, როგორც ბოტი ამბობს, ალბათ იმისთვის, რომ გაცვეთილ სიტყვა „ვნებას“ აარიდოს თავი. ჯუდით ბოტის მთავარი ინტერესი უპირველესად და თითქმის მხოლოდ ტოკაის რეგიონს, ფურმინტისა და ლიპოვინას ვაზის ჯიშებს და იმ საკითხს უკავშირდება, თუ რისი მოყოლა შეუძლიათ ამ ავტოქთონურ ჯიშებს ღვინის სამყაროსთვის მშრალი წესით დაყენებისასაც. ცხადია, ბოტს ტკბილი ღვინოების დაყენებაც შეუძლია — აქ ყველას შეუძლია ტკბილი ღვინოების დაყენება. თუმცა ტოკაიში დაახლოებით ათი წელია უმაღლეს ხელოვნებად მშრალი ფურმინტი და ლიპოვინა ითვლება — დღეს ტოკაის მშრალი ღვინოები უფრო მეტია, ვიდრე საუკუნეების განმავლობაში სახელგანთქმული ხილთან დაკავშირებული ტკბილი ღვინოები. შეიძლება ითქვას, რომ ტოკაიმ საკუთარი თავი თავიდან გამოიგონა? „შეიძლება ითქვას“, ამბობს ბოტი, რომელსაც დღეს უნგრეთის მოქალაქეობაც აქვს, „რადგან მშრალი ღვინოების გარეშე ტოკაის დღეს ალბათ უკვე აღარ ექნებოდა დიდი მნიშვნელობა.“
ჯუდით ბოტი და მისი მეუღლე იოზეფი უკვე ექვსი წელია თავიანთ ღვინის მამულში, საკუთარ Bott-Pince-ში ბოდროგკერესტურში ცხოვრობენ — ადრე საცხოვრებელი და სამუშაო ადგილი ფინანსური გაჭირვების გამო ერთმანეთისგან განცალკევებული იყო. ეს სახლი ოდესღაც კულტურული შეხვედრების ადგილი იყო, მას კი ყოფილი კერამიკის ქარხანა ეკვროდა; დიდი, ნაწილობრივ გამოუყენებელი ტერიტორია, რომლის შეძენაც ბოტებმა იაფად შეძლეს. ვისაც სურს გაიგოს, როგორ შეიძლება მცირე თანხით საერთაშორისო მასშტაბით ცნობილი ღვინის მამულის შექმნა, ბოტებთან შეუძლია სწავლა. ოდესღაც სიტყვასიტყვით ღარიბმა ადამიანებმა ბოლო ოცი წლის განმავლობაში მდგრადი საწარმო შექმნეს, რომელიც დღესაც ყურძნის უმეტესობას იჯარით აღებული ვენახებიდან იღებს — მცირე საკუთრება, დიდი რეპუტაცია. გახდა თუ არა ტოკაიში მეღვინეობა უფრო ქალური? „არ ვიცი, შეიძლება თუ არა ამის ზოგადად ასე თქმა“, პასუხობს ბოტი, „მაგრამ რეგიონში დაახლოებით თხუთმეტი მეღვინე ქალის დასახელება შემიძლია. უნგრეთისთვის ეს ძალიან დიდი რიცხვია.“ და არა მხოლოდ უნგრეთისთვის.
მეღვინე ქალები? ორმოცი წლის წინ ისინი მეღვინეობაში თითქმის არ არსებობდნენ. და თუ არსებობდნენ, ეს იმიტომ ხდებოდა, რომ მამრობითი სქესის მემკვიდრე არ იყო, რომელსაც მშობლები — ანუ მამა — მეღვინეობის გაგრძელებას ანდობდნენ. მეღვინეების ხედვა ღვინოზე სრულიად მამაკაცური იყო, რადგან ბაღსა და მარანში მუშაობა მძიმე, ფიზიკური შრომაა, რომელიც წლების განმავლობაში ძვლებზე აისახება. მეღვინეები კაცები იყვნენ, რომლებიც ხშირად სამოცი წლის ასაკში უკვე ვეღარ იდგნენ გამართულად — თუ საერთოდ აღწევდნენ სამოც წლამდე.
მაგრამ როდესაც მეღვინეობამ — მსოფლიოში ერთადერთმა კულტურულმა სოფლის მეურნეობამ — სულ უფრო მეტი ფულის მოტანა დაიწყო, პატარა ღვინის მამულებსაც შეეძლოთ მძიმე სამუშაოს სხვებისთვის გადაბარება. ხოლო როდესაც ამ ახალ, შემოსავლიან მეღვინეობას დამატებით ინტელექტუალური პოტენციალი დასჭირდა — ანუ ფიქრი ადგილმდებარეობაზე, მიკროკლიმატზე, მარნის ტექნიკასა და საწარმოების გაყიდვის პოლიტიკაზე — მთელ მსოფლიოში მეღვინეების ქალიშვილებსაც მიეცათ შესაძლებლობა, საწარმოში ჩართულებს ან სრულიად დამოუკიდებლად, მართვის სადავეები აეღოთ. ამან სხვა, ბევრად უკეთესი და უფრო ადვილად დასალევი ღვინოები მოიტანა. და ისიც, რომ ბევრმა მეღვინემ გააცნობიერა: ისინი ქალებისთვისაც აყენებენ ღვინოს — ახლა კი უპირველესად იმ ქალებისთვის, რომლებიც ღვინოებს თავად უკვეთავენ, ყიდულობენ და სვამენ.
სამყაროში გასვლისა და შემდეგ უნგრეთში დაბრუნების კიდევ ერთ ისტორიას გვიყვება მეღვინე ქალი ვივიენ უივარითუმცა ამ ბიოგრაფიაში ძალიან ბევრი უნიკალური რამ არის — ისეთი, რომლის მსგავსსაც ღვინის სამყაროში სხვაგან ასე მარტივად ვერ მოისმენთ, რადგან 39 წლის უივარი არა მხოლოდ Barta-Pince-ის ღვინოებზე მადშიაგებს პასუხს, არამედ ბალატონის ტბასთან მდებარე თავისი ძველი საოჯახო ღვინის მამულის ღვინოებზეც. თუმცა ამ საოჯახო მამულს მხოლოდ 0,65 ჰექტარი ველშრისლინგი და ვაისბურგუნდერი აქვს, რაც, ასე ვთქვათ, არაფერია, რადგან ვაზის ამ რამდენიმე რიგიდან წელიწადში მხოლოდ დაახლოებით 2000 ბოთლისთვის საკმარისი ყურძნის მიღებაა შესაძლებელი. მაგრამ რადგან უივარის ბალატონის ღვინოებს უნგრეთის საუკეთესო ვარსკვლავიან რესტორნებში — Winekitchen-სა და Textura-ში — ასხამენ და უნგრულ ენოთეკებში მათ დამალულ აღმოჩენად მიიჩნევენ, ქვეყანაში იგი გამორჩეულ მეღვინედ ითვლება. სწორედ ამან და მისმა საერთაშორისო კარიერამ — რომელიც კალიფორნიასა და ახალ ზელანდიაში მეღვინის შეგირდად დაიწყო — Barta-Pince-ის მფლობელებს უბიძგა, თავიანთი საწარმო მიენდოთ მეღვინე ქალისთვის, რომელიც არა მხოლოდ მაშინვე ავლენს მომხიბვლელ პიროვნულ თვისებებს, არამედ უკიდურესად გააზრებულად შეუძლია ისაუბროს რეგიონზე, ნიადაგებსა და კლიმატზე. ბარტას ღვინოებში იგი თანმიმდევრულად ახორციელებს მეღვინეობის იმ კულტურას, რომელსაც სრულიად სამართლიანად შეიძლება ქალური ეწოდოს და რომელიც დღეს მეღვინეობის თანამედროვე ნაწილის სახით არის დამკვიდრებული. ეს არის ელეგანტური, მრავალშრიანი ხელობა, რომელიც კასრის ხეს აბსოლუტურად დელიკატურად, თუმცა ეფექტურად იყენებს და გუშინდელ ხმაურიან ღვინოებს შორს ჩრდილავს. არსებობს თუ არა ტოკაიში ქალთა რევოლუციის მსგავსი რამ? „რისი თქმაც შემიძლია“, პასუხობს უივარი, „ის არის, რომ აქ, ტოკაიში, მეღვინე ქალებს ალბათ ნაკლები სკეპტიციზმი ხვდებათ, ვიდრე უნგრეთის სხვა ადგილებში. ყოველ შემთხვევაში, ჩემთვის არავის დაუდია დაბრკოლება, გამეკეთებინა ის, რაც სწორად მიმაჩნია.“