(რედაქცია)
მევენახეობა დიდი ხნის განმავლობაში საკუთარ თავს აღიქვამდა როგორც სისტემას, რომელიც თავისთავად, ბუნებიდან გამომდინარე ფუნქციონირებს. ვაზი, ნიადაგი, კლიმატი — კლასიკური ნარატივის თანახმად, მეტი არაფერი იყო საჭირო. ყველაფერი დანარჩენი ხელისშემშლელად მიიჩნეოდა. ან კორექტივად, რომლის არსებობასაც შეძლებისდაგვარად შეუმჩნევლად ტოვებდნენ. ეს ნარატივი დღემდე შემორჩა, ნაწილობრივ იმიტომაც, რომ განსაკუთრებით ბუნებრივ მევენახეობაში კარგად ჟღერს. ის ადვილად ერგება სხვადასხვა კონტექსტს, იყიდება. და მასზე ზეწოლა სულ უფრო იზრდება. ამასთან ერთად, ზეწოლის ქვეშ ექცევა ტრადიციული „მწვანე“ მცენარეთა დაცვის საშუალებებიც.
პროექტი Grape4vine მილანის უნივერსიტეტის პროექტი აჩვენებს, რამდენად დაშორდა რეალობა ამას უკვე. პროექტს, სხვებთან ერთად, ხელმძღვანელობენ მოლეკულური ბიოლოგი ვიტორია კატარა და აგრარული მეცნიერი ჯოვანი პერაცოლი, რომლებსაც მხარს უჭერს კვლევითი დაწესებულებებისა და ინდუსტრიული პარტნიორების კონსორციუმი, მათ შორის იტალიის კვლევითი ცენტრი CREA, ასევე რამდენიმე ბიოტექნოლოგიური კომპანია და მევენახეობის საწარმო.
მიდგომა ერთდროულად პროზაული და რადიკალურია. ის, რაც მევენახეობაში აქამდე ნარჩენად რჩებოდა — ჭაჭა, ვაზის გასხვლის ნარჩენები, გადამუშავების ნარჩენები — აღარ იყრება, არამედ ახალი წარმოების ლოგიკის საწყის წერტილად იქცევა. ამ ნარჩენი მასალებიდან მიიღება ე.წ. dsRNA-მოლეკულები ეს მოლეკულები მიზანმიმართულად ერევიან დაავადების გამომწვევთა გენეტიკურ პროცესებში. ისინი „თიშავენ“ გარკვეულ გენებს, რომლებიც სოკოებისა და სხვა პათოგენების გავრცელებისთვისაა აუცილებელი. კიბოთი დაავადებულებმა და კვლევით დაინტერესებულმა ადამიანებმა ეს პროცესი იციან. Grape4vine კი კიბოს კვლევის გვერდითი პროდუქტია — რაც არ უნდა აბსურდულად ჟღერდეს ეს.
მიზანი ნათელია: ნაკლები კლასიკური მცენარეთა დაცვის საშუალება, ნაკლები ქიმიური ჩარევა, მეტი სიზუსტე. ინდუსტრიაში, სადაც ვაზის დამუშავება რეგიონების მიხედვით სეზონზე ოცჯერამდეც კი არის საჭირო, ეს მნიშვნელოვანი დაპირებაა. და ის უფრო დიდი იდეის ნაწილია, რომელსაც პროექტი პირდაპირ მისდევს: გადასვლა ცირკულარულ ეკონომიკაზე მევენახეობაში. არაფერი უნდა დაიკარგოს, ყველაფერი უნდა გადამუშავდეს.
ეს პროგრესს ჰგავს. და ასეც არის.
ამასთან ერთად, ბუნებრიობის ცნება იცვლება. ჩარევა მცენარეზე ხილული სახით აღარ ხორციელდება, არამედ მოლეკულურ დონეზე ხდება. ყურადღების ცენტრში თავად საშუალება კი აღარ დგას, არამედ მისი მოქმედება ბიოლოგიური პროცესების შიგნით. ვენახი იქცევა მართვის ადგილად, რომელიც უშუალო აღქმას ემალება. სწორედ ეს, ტექნიკური მიდგომა, ბუნებით შეყვარებულ ბუნებრივი ღვინის მეღვინეობაში უნდობლობას გამოიწვევს, რადგან აქ თავს იჩენს ავისმომასწავებელი ტერმინი „გენეტიკური ინჟინერია“.
თუმცა ჩართული მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ საქმე კლასიკურ გენეტიკურ ინჟინერიასთან არ გვაქვს. გენები არ იცვლება და ორგანიზმები მუდმივად არ მოდიფიცირდება. dsRNA-მოლეკულები დროებით მოქმედებენ, იშლებიან და ვაზის გენეტიკურ მასალაში მუდმივ კვალს არ ტოვებენ. ეს არის გადამწყვეტი განსხვავება — და ამავე დროს ის წერტილი, საიდანაც დისკუსია იწყება.
რადგან საკითხი მხოლოდ ის არ არის, თუ რა არის ტექნიკურად შესაძლებელი. არამედ ისიც, თუ რა იქნება მიღებული.
ინდუსტრიის პირველი განცხადებები განსხვავებულ სურათს აჩვენებს. ზოგიერთი მსხვილი საწარმო და კოოპერატივი ასეთ მეთოდებში აუცილებელ განვითარებას ხედავს. კლიმატის ცვლილება, დაავადებების წნეხი, მარეგულირებელი მოთხოვნები — ეს ყველაფერი მევენახეობას ახალი გადაწყვეტილებების ძიებას აიძულებს. უფრო ზუსტი, მიზანმიმართული მეთოდები აქ ლოგიკურ ნაბიჯად მოჩანს.
სხვები ეჭვებს გამოთქვამენ. უპირველესად, ბიოდინამიკური და ტრადიციული მეთოდებით მომუშავე მარნების წარმომადგენლები სვამენ კითხვას, თავსებადია თუ არა ასეთი ჩარევა მათი საქმიანობის თვითაღქმასთან. არა ტექნოლოგიებისადმი მტრული დამოკიდებულების გამო, არამედ ჩარევისა და პროცესის სხვაგვარი გაგებიდან გამომდინარე. როდესაც მევენახეობა გენეტიკურ დონეზე მართვას იწყებს, იცვლება ის ზღვარი, რასაც „ბუნებასთან მუშაობაში“ ვგულისხმობთ.
მომხმარებელთა მხრიდანაც ვითარება ღიაა. ბაზარი მგრძნობიარედ რეაგირებს იმ ტერმინებზე, რომლებიც ბიოტექნოლოგიასთან ასოცირდება. ამავდროულად, იზრდება ზეწოლა უფრო მდგრადი წარმოებისკენ. ნაკლები შესაწამლი საშუალება, ნაკლები ზიანი, მეტი ეფექტიანობა — ეს ის მოლოდინებია, რომელთა იგნორირებაც შეუძლებელია. Grape4vine ზუსტად ამ დაძაბულობის ველში იმყოფება. ტექნოლოგიურ ინოვაციასა და კულტურულ თვითაღწერას შორის. ჩარევების შემცირების სურვილსა და ახალი, უფრო კომპლექსური ჩარევების შემოტანას შორის.
ღვინისთვის ეს მშვიდ, მაგრამ ღრმა ცვლილებას ნიშნავს. უცვლელი პროდუქტის ნარატივს, რომელიც მხოლოდ ნიადაგისა და კლიმატისგან წარმოიქმნება, სულ უფრო ხშირად ემატება ცოდნა, რომელიც ლაბორატორიებიდან მოდის. არა ჩანაცვლების, არამედ გაფართოების სახით. თუმცა ეს გაფართოება ხედვას ცვლის. ამის გამო მევენახეობა ნაკლებად რთული არ ხდება. პირიქით. ის უფრო კომპლექსური ხდება. და მოითხოვს კლასიფიკაციის ახალ ფორმას. ისეთს, რომელიც დაუყოვნებლივ არ განსჯის, არამედ გაიგებს, რა ხდება აქ. რადგან საკითხი ის არ არის, შეიცვლება თუ არა მევენახეობა. ეს უკვე დიდი ხანია ხდება.
საკითხავია, როგორ ვსაუბრობთ ამაზე.