მევენახეობაში ოდითგანვე არსებობს მიწის ნაკვეთის ღირებულების გაზრდის შესანიშნავი შესაძლებლობა — თუნდაც ერთი ვაზის დარგვის, ახალი მარნის აშენების ან განსაკუთრებული ღვინის დაყენების გარეშე. მფლობელები ვენახს „დიდ კლასად“ აცხადებენ. მისამართი მაშინვე უფრო მნიშვნელოვანად ჟღერს, ბოთლი შეიძლება უფრო ძვირი იყოს, ბანკმა კი მიწის ნაკვეთებს შესაძლოა უფრო კეთილგანწყობით შეხედოს.
ცხადია, ყველაფერი ასე მარტივად არ მუშაობს. მაგრამ ოფიციალური ადგილების კლასიფიკაციის ეკონომიკურ მნიშვნელობას ვერავინ უნდა დაუკარგოს. ავსტრიაში ამ საკითხზე წლებია დავა მიმდინარეობს, რომელიც ახლა საკონსტიტუციო სასამართლომდეც მივიდა — მევენახეობის საკითხებში უმაღლეს სასამართლომდე მისვლის საკმაოდ უჩვეულო გზა. მოსამართლეებმა ახლა დაადგინეს, რომ სწორედ იმ ინსტიტუციას, რომელსაც ვენახების კლასიფიკაციაზე არსებითი გადაწყვეტილება უნდა მიეღო, ამისთვის საკმარისი საკანონმდებლო საფუძველი არ გააჩნდა. მარტივად რომ ვთქვათ, ეროვნულმა ღვინის კომიტეტმა მიიღო უფლებამოსილებები, რომლებსაც მოქმედი ღვინის კანონი მას არ ანიჭებს. მნიშვნელოვანი ამბავია იმ დარგისთვის, რომელიც ჩვეულებრივ ამჯობინებს ყინვაზე, გვალვასა და გაყიდვების პრობლემებზე საუბარს.
ამასთან, კლასიფიკაციის მიღმა არსებული იდეა სულაც არ არის უაზრო. პირიქით. ვინც ბურგუნდიას იცნობს, იცის, რა მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს ღვინის წარმოშობას. ჩვეულებრივ სოფლის ღვინოსა და გრან კრუს შორის ზოგჯერ მხოლოდ რამდენიმე მეტრია, მაგრამ ეკონომიკურად — მთელი სამყარო. ავსტრიის ტრადიციული მეღვინეობის მამულები ათწლეულების განმავლობაში მუშაობდნენ ცალკეული ვენახების ხარისხისადმი მსგავსი ცნობიერების შესაქმნელად. განსაკუთრებით კამპტალში, კრემსტალში და ვახაუში არის ვენახები, რომელთა სახელებიც დიდი ხანია საერთაშორისო აღიარებით სარგებლობს. ის, რომ ეს წარმოშობა უფრო მკაფიოდ უნდა იქნეს კომუნიცირებული და გასაგები კრიტერიუმების მიხედვით კლასიფიცირებული, პრინციპში გონივრულია. ავსტრიას დიდი ღვინის ადგილები აქვს. აბსურდული იქნებოდა, გვეთქვა, თითქოს ყველა ვენახი თანაბარი ღირებულებისაა. თუმცა საკითხავია, ვინ დაადგენს ამ განსხვავებებს სავალდებულო წესით. რადგან საგნობრივ რწმენას, რომ კონკრეტული ფერდობი გამორჩეულ ღვინოებს იძლევა, და სახელმწიფოებრივად დაცულ უფლებას, მისი „დიდ კლასად“ მარკეტინგისთვის შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. განსაკუთრებით მათთვის, ვის ნაკვეთებსაც „ტიტულების“ განაწილებისას არაფერი ხვდებათ.
ამიტომ რამდენიმე მეღვინემ ამ კონსტრუქციის წინააღმდეგ გაილაშქრა. მათი ერთ-ერთი წარმომადგენელია კამპტალელი მევენახე ალოის ჰიოლერერი. მისი კრიტიკა შესაძლო ინტერესთა კონფლიქტებს, გამჭვირვალობის ნაკლებობასა და ასეთი გადაწყვეტილებების ეკონომიკურ შედეგებს ეხება. რადგან კლასიფიკაცია სულაც არ შემოიფარგლება ღვინის ბოთლის ეტიკეტით. მას შეუძლია გავლენა მოახდინოს მიწის ნაკვეთების ღირებულებაზე, შეცვალოს მათი დაგირავების შესაძლებლობები და განსაზღვროს, რამდენად თავდაჯერებულად გამოვა საწარმო ბაზარზე. ვინც ფლობს ვენახს, რომელიც გუშინ ჯერ კიდევ გამორჩეულ ადგილად ითვლებოდა, ხვალ კი ოფიციალურად მხოლოდ მეორე ხარისხად იქნება მიჩნეული, განსხვავებას გაყიდვისას აუცილებლად შეამჩნევს. ჰიოლერერი იმასაც აღნიშნავს, რომ კარგი ღვინო მეღვინის ოსტატობასაც უკავშირდება. საკმაოდ სიმპათიური მოსაზრებაა იმ ეპოქაში, როცა ზოგიერთი ვენახი, როგორც ჩანს, მხოლოდ საკუთარი სახელის ხსენებით უნდა იძლეოდეს შესანიშნავ ღვინოებს. თუმცა ახლა, ბოდიშის მოხდით, ჰიოლერი ავსტრიის ნამდვილად დიდ სახელებს არ მიეკუთვნება.
თუმცა საკონსტიტუციო სასამართლოს ღვინოები არ გაუსინჯავს. მას არც ის გადაუწყვეტია, ჰაილიგენშტაინი ჯობია თუ ლამი, და არც ის დაუდგენია, რამდენად დამაჯერებელია ავსტრიული კლასიფიკაცია პროფესიული თვალსაზრისით. მისი გადაწყვეტილება სამართლებრივ კონსტრუქციას ეხება. ეროვნულ ღვინის კომიტეტს ვენახები „პირველი კლასისა“ და „დიდი კლასის“ აღნიშვნებისთვის უნდა დაეკლასიფიცირებინა. სოფლის მეურნეობის მინისტრს შემდგომ ამ კლასიფიკაციების დადგენა დადგენილებით შეეძლო. თუ კომიტეტი კლასიფიკაციაზე უარს იტყოდა ან უმოქმედოდ დარჩებოდა, მინისტრს გადაწყვეტილების გადამოწმების ან თავად მოქმედების შესაძლებლობა არ ჰქონდა. ამგვარად, მოსამართლეთა აზრით, კომიტეტს ფაქტობრივად ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებები გააჩნდა. მხოლოდ საჭირო საკანონმდებლო უფლებამოსილება აკლდა. ამას ემატებოდა ისიც, რომ ამ გადაწყვეტილებების მიღებისას ორგანო არც მინისტრის მითითებებს ექვემდებარებოდა და არც მის ზედამხედველობას. ეს ავსტრიული ადმინისტრაციის ფუნდამენტურ წესებს ეწინააღმდეგება. მევენახეობაშიც კი არ შეიძლება ადმინისტრაციული ორგანოების უბრალოდ საკუთარი სურვილის მიხედვით შექმნა.
მიხაელ მოსბრუგერი, ავსტრიის ტრადიციული მეღვინეობის მამულების თავმჯდომარე და კლასიფიკაციის სისტემის ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი, გადაწყვეტილებას მშვიდად შეხვდა. მისი აზრით, საქმე ფორმალურ შეცდომას ეხება, რომლის გამოსწორებაც 2027 წლისთვის დაგეგმილი ახალი ღვინის კანონის ფარგლებში იქნება შესაძლებელი. მისი არგუმენტი გასაგებია: ტრადიციული მეღვინეობის მამულებმა მნიშვნელოვანი სამუშაო ჩადეს სისტემაში, რომელმაც ავსტრიული ღვინო საერთაშორისო აუდიტორიისთვის უფრო გასაგები და კონკურენტუნარიანი უნდა გახადოს. რატომ არ უნდა ისარგებლოს ამით მთელმა დარგმა? მართლაც, ნაკლებად გონივრული იქნებოდა წლების განმავლობაში შემუშავებული კლასიფიკაციის უარყოფა მხოლოდ იმიტომ, რომ მისი საკანონმდებლო განხორციელება წარუმატებელი აღმოჩნდა. მეორე მხრივ, საკმაოდ ავსტრიული წარმოდგენაა სამართლებრიობის პრინციპის დარღვევა შემაწუხებელ ფორმალობად მიიჩნიო, რომლის გამოსწორებასაც საჭიროების შემთხვევაში შეძლებ. სამართლებრივი სახელმწიფოობა ღვინის დადგენილების წვრილ შრიფტში ჩასმული სქოლიო არ არის.
კონფლიქტს გარკვეული სიმწვავე იმ მიზეზითაც აქვს, რომ გადამწყვეტ ორგანოებში სოფლის მეურნეობისა და ეკონომიკის პალატების, ღვინის რეგიონების, სამინისტროსა და ღვინის მარკეტინგის ორგანიზაციის წარმომადგენლები სხედან. აუდიტის სამსახურმა უკვე გააკრიტიკა ის, რომ ყველა დაინტერესებული მევენახე სათანადოდ არ იქნა ჩართული. სწორედ აქ იწყება ნამდვილი პრობლემა. როდესაც დარგი საკუთარი ხარისხის წესრიგს თავად ქმნის, ეს თავდაპირველად კომპეტენციისა და თვითპასუხისმგებლობის გამოხატულებაა. მაგრამ თუ ეს წესრიგი სახელმწიფოებრივ სავალდებულო ძალას იძენს და ეკონომიკურ გამარჯვებულებსა და დამარცხებულებს ქმნის, სხვა სტანდარტები მოქმედებს. მაშინ წესები გამჭვირვალე, გადამოწმებადი და ყველა დაინტერესებული მხარისთვის სამართლიანი უნდა იყოს. ვენახი საბოლოოდ არ უარესდება იმიტომ, რომ მისი მფლობელი არასწორ ასოციაციაშია გაერთიანებული ან კენჭისყრისას ცუდი ბარათები უჭირავს.
ამ ყველაფრისას ერთი რამ არ უნდა დაგვავიწყდეს: ყველაზე ცნობილი ევროპული ადგილების კლასიფიკაციებიც კი საბუნებისმეტყველო კანონები არ არის. ისინი ეფუძნება ისტორიას, გამოცდილებას, ეკონომიკურ განვითარებას და ზოგჯერ გადაწყვეტილებებს, რომლებიც დიდი ხნის წინ, სრულიად სხვა პირობებში იქნა მიღებული. ბურგუნდიაში რანგები საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა. ბორდოში 1855 წლის კლასიფიკაციისას იმდროინდელი საბაზრო ფასი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კრიტერიუმი იყო. ორივე შემთხვევაში შესანიშნავი ღვინის კულტურები შეიქმნა. მაგრამ აქედან არავინ უნდა დაასკვნას, რომ ოფიციალური კლასიფიკაცია ავტომატურად აცხადებს სიმართლეს ღვინის ხარისხის შესახებ. ვისაც ოდესმე საშუალო 1er Cru და შეუმჩნეველი ადგილიდან შესანიშნავი ღვინო დაულევია, იცის განსხვავება კლასიფიკაციასა და რეალობას შორის.
ავსტრიას თავისი საუკეთესო ღვინის ადგილების გასაგები წესრიგი სჭირდება. ამაში ჩემთვის მცირე ეჭვიც არ არსებობს. მას შეუძლია მეღვინეებს დაეხმაროს საკუთარი წარმოშობის გასაგებად გადმოცემაში და მომხმარებლებს ორიენტირი მისცეს. თუმცა ასეთი წესრიგი სანდო უნდა იყოს. სანდოობა კი არ ჩნდება იმით, რომ მათ, ვინც უკვე ფლობს ყველაზე ცნობილ ვენახებს, ასევე არსებითად ეძლევათ უფლება გადაწყვიტონ, რომელ სხვა ვენახებს ექნებათ მომავალში ცნობილი გახდომის უფლება. ეს შესაძლოა პროფესიული თვალსაზრისით კეთილგანზრახული იყოს, მაგრამ პოლიტიკურად და ეკონომიკურად რთული კონსტრუქციაა.
ახლა ღვინის კანონის გადახედვა გახდება საჭირო. ხელსაყრელი შესაძლებლობა იქნებოდა არა მხოლოდ გასაჩივრებული პარაგრაფების შეკეთება, არამედ პროცედურების, კრიტერიუმებისა და მონაწილეობის უფლებების ფუნდამენტურად გადამოწმებაც. დიდ ღვინის მამულებს კარგი არგუმენტები აქვთ. მცირე საწარმოებსაც. გონივრული სისტემა ორივე მხარეს სამართლიანად უნდა მოეპყროს. რადგან ადგილების კლასიფიკაციის აზრი ძნელად შეიძლება იყოს არსებული იერარქიის ოფიციალური ბეჭდებით სამუდამოდ გამყარება.
და კიდევ ერთი: საბოლოოდ გადაწყვეტილებას მაინც ღვინის მსმელი იღებს. მას შეუძლია დიდი კლასის ღვინო იმედგამაცრუებლად მიიჩნიოს და სრულიად უცნობი ვენახიდან მიღებული ღვინო — შესანიშნავად. საბედნიეროდ, ეს თავისუფლება ჯერჯერობით დადგენილების საგანი არ გამხდარა.