(მანფრედ კლიმეკი / WELT am SONNTAG / ანიმაციური სურათი: rumwayml)
ლენც მოზერ V-ს (მეხუთეს) ტელეფონით ვესაუბრე. ეს რიცხვი აღნიშნავს ლენც მოზერის მეხუთე თაობას ავსტრიულ მეღვინეთა ამ დინასტიაში, რომელიც საერთაშორისო ღვინის ბიზნესში ცნობილია იმის გამო, რომ მოზერის ბაბუამ, ანუ ლენც მოზერ მესამემ, 1950-იან წლებში ვენახში ვაზების „აღზრდა“ რევოლუციურად შეცვალა. ვენახების უმეტესობა, რომლებშიც დღეს ფეხით დავდივართ ან ველოსიპედით გადავკვეთავთ, გერმანიასა და ავსტრიაში — ისევე როგორც საფრანგეთისა და იტალიის მრავალ ღვინის რეგიონში — მოზერის „მაღალი კულტურის“ პრინციპით არის გაშენებული. ეს ნიშნავს, რომ ჰექტარზე ადრე ჩვეულებრივი 10 000 ვაზის ნაცვლად ნიადაგში მხოლოდ დაახლოებით 3 000 ძირი იდგამს ფესვებს და ვაზები, ბოძებისა და მავთულების კონსტრუქციას მიყოლილი, დაახლოებით 120–140 სანტიმეტრის სიმაღლეზე ცისკენ იზრდება. ამან მევენახეობაში ცალკეული ძირებისა და პერგოლას კულტურა (გადახურვა) ჩაანაცვლა და მევენახეების სამუშაო ვენახში მნიშვნელოვნად გაამარტივა. მანამდე ვენახში მომუშავე ყველას ის აწუხებდა, რასაც დღეს „ზურგის პრობლემებს“ ვუწოდებთ — დაუსრულებელ წელის ტკივილს.
მოზერმა მიამბო თავის ახალ ღვინოზე, რომელიც მალე გამოვა ბაზარზე, დაახლოებით 40 ევრო ეღირება და მისი Grüner Veltliner-ის პროექტის, New Chapter-ის, გაგრძელებაა: New Chapter „Elevated“. ამ ბიოღვინის განსაკუთრებული თავისებურება, რომელსაც მოზერი ტრაისენტალის მეღვინე მარკუს ჰუბერთან ერთად აყენებს, არის კუპაჟირება, რადგან ავსტრიის ძალიან მკაცრი ღვინის კანონმდებლობის თანახმად, მოზერს უფლება აქვს, სხვა ვაზის ჯიშის 15%-მდე შეურიოს, ისე რომ ღვინოს ეტიკეტზე კუპაჟად მოხსენიება არ დასჭირდეს. ღვინის კრიტიკის ზოგიერთი ფუნდამენტალისტი ამ მეთოდში იმ ჯიშის განზავებას ხედავს, რომელიც ღვინოს საფუძვლად უდევს, სხვები კი, მათ შორის მეც, აღიარებენ იმ შესაძლებლობებს, რასაც ასეთი ინდივიდუალური დაყენება იძლევა. მოზერმა და ჰუბერმა თავიანთი Grüner Veltliner რამდენიმე კასრი რისლინგით დახვეწეს — მართლაც არცთუ მარტივი კუპაჟია. თუმცა მოზერი ამბობს, რომ სწორედ ტრაისენტალში დომინანტური კირქვიანი ნიადაგები, რომლებიც დუნაის მეორე ნაპირზე, ანუ ვაჰაუს, კრემსტალის, კამპტალისა და ვაგრამის რეგიონებში, შედარებით იშვიათია, აქ ვაზის ჯიშებს უფრო დახვეწილ და ელეგანტურ საფუძველს აძლევს კუპაჟირებისთვის.
და შემდეგ უნგრეთი!
უნგრეთზე თითქმის ერთი საათი ვილაპარაკეთ, განსაკუთრებით ტოკაიზე, სადაც ლენც მოზერი რამდენიმე პროექტში მუშაობდა და დღემდე მუშაობს. იმ ტოკაიზე, რომელზეც გადაყენებულ უნგრეთის პრემიერ-მინისტრ ვიქტორ ორბანსაც „გული მიუვიდა“. ეს ძველვენური გამოთქმა ნიშნავს, რომ ორბანი ტოკაიზე იყო შეყვარებული. და ამას თავისი შედეგები მოჰყვა.
2010-დან 2024 წლამდე ლენც მოზერთან ერთად ტოკაიში ოთხჯერ ვიყავი და მასთან ერთად თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი და პროგრესული ღვინის მამული მოვინახულე. ასევე ვხედავდი, თუ რამდენი ახალი ინფრასტრუქტურა ააშენა ორბანის სისტემამ ტოკაიში — გაცილებით მეტი, ვიდრე ქვეყნის სხვა კუთხეებში. თუმცა ისიც ვნახე, როგორ გაათავისუფლეს და შეცვალეს ერთ ღამეში, ჩვენი ვიზიტის დროს, უზარმაზარი ინვესტიციებით სრულად განახლებული სახელმწიფო მარნის, Grand Tokaj-ის, კოსმოპოლიტი დირექტორი, თავის ბორდთან ერთად — მეორე დილით, მომდევნო შეხვედრაზე, ის უბრალოდ აღარ იყო, გაუჩინარდა, ტელეფონსაც აღარ პასუხობდა. თანამშრომელმა მითხრა, რომ ადამიანები, რომლებიც ახლა სადავეებს ჩაიბარებდნენ, ბუდაპეშტის მთავრობის უფრო დიდი კეთილგანწყობით სარგებლობდნენ. კარგი: სახელმწიფო მარანი სახელმწიფოს ეკუთვნის. მაგრამ აშკარა იყო, რომ კულისებში პარტიულ და სამთავრობო ინტერესებს, მეღვინეობის ფარგლებს გარეთაც, როლი ჰქონდათ. სახელმწიფო მარნები გერმანიასა და ავსტრიაშიც არსებობს — და ისინი, როგორც წესი, ძალიან კარგად მუშაობენ. თუმცა გერმანიის სახელმწიფო მარნებიც არ არიან თავისუფალი პოლიტიკური ჩარევისგან. ხელმძღვანელი პერსონალის ასეთი უხეში შეცვლა კი ჩვენთან საკმაოდ უჩვეულოა. და თუ ეს ხდება, ამას მედია ამჩნევს და კრიტიკულად აშუქებს. Grand Tokaj-ის შემთხვევაში, ცხადია, ასე არ მომხდარა.
ლენც მოზერი ტოკაიში დაახლოებით 2014 წლიდანაც აქტიურად არის ჩართული — ის რეგიონს კარგად და დეტალურად იცნობს. და ის იქ მცხოვრები იმ იშვიათ უცხოელთაგანია, რომელიც რეგიონს სიყვარულით, მაგრამ ამავე დროს საღი გონებითაც უყურებს. მან იცის მისი პრობლემების შესახებ. და ამ პრობლემებს, შესაძლოა, გერმანული მეღვინეობის პრობლემებსაც არ ჩამოუვარდება. საკითხი ერთ კითხვაში შეიძლება შევაჯამოთ: მხოლოდ მშრალ ღვინოებზე დადება შეცდომა იყო?
ამ კითხვას, ცხადია, მარტივად და ამომწურავად ვერ ვუპასუხებთ. თუმცა შევეცდები, შევაჯამო ის, რაც მოზერთან და ტოკაის სხვა მეღვინეებთან — ასევე გერმანელ მეღვინეებთან — საუბრისგან მივიღე. თავდაპირველად ისტორიული ხედვა: ჯერ კიდევ 1938 წელს საერთაშორისო ღვინის სამყაროში — იქ, სადაც ფულის შოვნა იყო შესაძლებელი და რომელიც მხოლოდ აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროსა და გაერთიანებული სამეფოსგან შედგებოდა — მხოლოდ სამი დიდი ღვინის ერი არსებობდა. საფრანგეთი (ბორდო, ბურგუნდია და ლუარა). გერმანია (მოზელით, საარითა და რაინგაუს რეგიონებით). და უნგრეთი ტოკაით და, შედარებით მცირე მასშტაბით, ქალაქ ეგერის გარშემო მდებარე ღვინის რეგიონიდან მიღებული ტკბილი წითელი ღვინოებით (ეგერის ხარის სისხლი). იტალია მსოფლიო ღვინის ბაზარზე მონაწილეობას ჯერ კიდევ ძალიან შორს იყო. ესპანეთი, ჩილე, ავსტრალია და ნაპას ველიც მხოლოდ საკუთარ რეგიონსა და ერს ამარაგებდნენ. ეს შეიცვალა მსოფლიო ღვინის ბაზარზე გაჩენილი სიცარიელით, რომელიც ნაცისტების გამანადგურებელმა მმართველობამ და აღმოსავლეთ ევროპის დამანგრეველი კომუნიზმის გეგმიურმა ეკონომიკამ დატოვა. გერმანიის ნარჩენი სიტკბოს ღვინოებმა, კაბინეტიდან დაწყებული, Trockenbeerenauslese-ით დამთავრებული, ბაზრები დაკარგა. ხოლო უნგრული ნარჩენი სიტკბოს ტოკაის ღვინოები, რომლებიც გერმანული ტკბილი ღვინოების მსგავსად ბუტების სისტემით მზადდებოდა, ხარისხის ნაცვლად მასაზე გადააწყვეს და სახელმწიფომ სახელმწიფო მარნებში მოაქცია, სადაც ხარისხს მნიშვნელობა არ ჰქონდა. პირველი საექსპორტო ბაზარი საბჭოთა კავშირი გახდა, სადაც ნომენკლატურა ტოკაის ღვინოს ჯერ კიდევ მეფის დროიდან ტრადიციულად ეტანებოდა.
რეჟიმის შეცვლისა და გეგმიური ეკონომიკის დასრულების შემდეგ ტოკაის მეღვინეობაში ზუსტად ის გარდაქმნა მოხდა, რაც გერმანულ მეღვინეობაშიც, 1985 წლის ღვინის სკანდალის გამო, როცა ხილის სიტკბოს მქონე ღვინოებში აკრძალული კონსერვანტი გლიკოლი აღმოაჩინეს: ნარჩენი სიტკბოს ღვინოებით ცნობილ რეგიონებში მეღვინეობა, იმდროინდელი ახალგაზრდა მომხმარებლების მოთხოვნითაც, მშრალ ღვინოებზე გადაერთო. და ორივე წამყვანი ვაზის ჯიში, რისლინგი და ფურმინტი, ამისთვის შესანიშნავად არის შესაფერისი, რასაც გერმანიის მშრალი რისლინგები დაახლოებით 1995 წლიდან მოყოლებული ადასტურებს. ასევე დაახლოებით 2005 წლიდან — მშრალი ფურმინტებიც. მხოლოდ ერთი პრობლემაა: საერთაშორისო გაყიდვები ისე არ მუშაობს, როგორც უნდა მუშაობდეს. მით უმეტეს მას შემდეგ, რაც ათასწლეულის მიჯნაზე დაბადებული თაობა სულ უფრო მეტად შორდება ღვინოს.
ლენც მოზერს ტოკაისთვის ამის ახსნა აქვს, რომელიც გარკვეულწილად მოზელისა და რაინგაუსთვისაც მართებულია: რეგიონებსა და ერებს აკლიათ ერთ დროს არსებული ისტორიული სიდიადის შეგნება. და ასევე — სიამაყე ამით. უნგრეთში, მოზერის თქმით, ეს უფრო მეტადაც იგრძნობა, ვიდრე გერმანიაში, სადაც პატრიოტიზმი, სამწუხაროდ, კვლავ არასწორად, ნაციონალიზმის იდეოლოგიურ ჩარჩოებშია მოქცეული. ამიტომ მოზერს, თითქმის 70 წლის ასაკში, სურს წამოიწყოს ინიციატივა, რომელიც მშრალი და ტკბილი ტოკაის ღვინოების ექსპორტს ახალ ხმას მისცემს. დასასრულს კი მინდა გავრისკო მტკიცება, რომ ახალგაზრდა თაობის — თანამედროვეობის ნიშნად Generation Z-დ შემოკლებული თაობის — ღვინის სამყაროში დაბრუნება შესაძლებელი იქნებოდა ნახევრად მშრალი ღვინოებით, შესანიშნავი კაბინეტის ღვინოებითა და ასევე ნახევრად მშრალი ფურმინტებით. რადგან მხოლოდ მშრალი ღვინოების ინტელექტუალური პროექტი იმ რეგიონებში, რომლებიც ხილის სიტკბოს მქონე ღვინოებით იყვნენ ცნობილი, დღეს უკვე შეგვიძლია დავინახოთ, რომ ისე არ მუშაობს, როგორც მეღვინეები და მეღვინეობის პოლიტიკოსები ფიქრობდნენ.