(მანფრედ კლიმეკი / ფოტო: ბუნდესარქივი, ანიმაცია: runwayml)
1 მაისი ის დღეა, როდესაც მუშათა კლასზე ვსაუბრობთ. და შრომაზე — ხელით შესრულებულზე, რომელიც ხელებს მოითხოვს. წარმოებაზე, კლასებზე, იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც ადამიანებს გარკვეულ როლებში აქცევს — ან მათგან გათავისუფლების შესაძლებლობას აძლევს. და ეს კარგი დღეა იმის გასახსენებლადაც, რომ ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ღვინო არ ყოფილა დახვეწილი განსხვავებების კულტურული მონაპოვარი, არამედ იმ მატერიალური ყოველდღიური კულტურის განუყოფელი ნაწილი იყო, რომელსაც დღეს, გარკვეული დისტანციიდან, წინამოდერნულს ვუწოდებდით.
ჯერ კიდევ ორმოცდაათი წლის წინ ღვინო ევროპული სამხრეთის დიდ ნაწილში მუშათა და გლეხთა კლასის სასმელი იყო. არა ფუფუნება, არა სიმბოლური დატვირთვის მქონე რამ, არამედ ფუნქციური ყოფითი მოცემულობა. დაწურული ღვინოების ოთხმოც პროცენტზე მეტი მარტივი, ადვილად დასალევი სასმელი იყო — ხშირად უხეში, იშვიათად უნაკლო, მაგრამ დასალევი, ნოყიერი და საჭმლის თანმხლები. ის სუფრაზე იდგა როგორც შუადღისას, ისე საღამოს, წყლით განზავებული და ჩართული კვების წესში, რომელიც ჰედონიზმზე მეტად აუცილებლობით იყო განპირობებული. ღვინო აქ არ იყო სოციალური გამორჩევის საშუალება — ის კალორიების წყარო, სითხე და რიტუალი იყო.
ეს პრაქტიკა ესთეტიკას კი არა, ეკონომიკას ემორჩილებოდა. ის აგრარული ცხოვრების გამოხატულება იყო, რომელშიც წარმოება და მოხმარება ერთმანეთისგან თითქმის არ იყო გამიჯნული. მევენახე-მეღვინე და მისი ხალხი საკუთარ ღვინოს სვამდნენ, მუშა კი — ადგილობრივს. არ არსებობდა გემოს დახვეწილი სემანტიკა, ადგილების, რთველების ან დაძველების ფორმების დახვეწილი იერარქიზაცია. მნიშვნელობა ხელმისაწვდომობას ჰქონდა.
გვიანმოდერნულ საზოგადოებაზე გადასვლასთან ერთად ეს წყობა ფუნდამენტურად შეიცვალა. აღმავალმა ახალმა ბურჟუაზიამ — ეკონომიკურად გაძლიერებულმა, კულტურულად კი ძიებაში მყოფმა — ამ ცხოვრების წესის ადაპტაცია დაიწყო. არა აუცილებლობის, არამედ არჩევანის გამო. ღვინო, რომელიც მანამდე უმეტესწილად უბრალო მოხმარების საგანი იყო, რეფლექსიის ობიექტად იქცა. ხარისხი აღმოაჩინეს, დაახარისხეს და სისტემატიზაცია გაუკეთეს. მასთან ერთად კი სოციალური გამორჩევაც მოვიდა.
ის, რასაც პიერ ბურდიემ სიმბოლური კაპიტალი უწოდა, ღვინოში განსაკუთრებით ნათლად შეინიშნებოდა. ღვინის არჩევანი სოციალური კუთვნილების მარკერად იქცა. წარმომავლობას, ჯიშს, დაყენების მეთოდს — ყველაფერს მიენიჭა მნიშვნელობა. უბრალო სუფრის ღვინო უკეთეს ოჯახებში გაქრა და მის ნაცვლად უფრო რთული, „მაღალი ხარისხის“ ღვინოები გამოჩნდა, რომლებსაც მხოლოდ კი არ სვამდნენ, არამედ განიხილავდნენ კიდეც. ღვინო დისკურსის საგნად იქცა.
ამ ფაზამ თანამედროვე მეღვინეობა ჩამოაყალიბა. მან ინოვაციის შესაძლებლობა შექმნა, ხარისხზე ორიენტირებული აზროვნება დაამკვიდრა და რეგიონები რუკაზე მოათავსა. მაგრამ ის ყოველთვის ექსკლუზიურიც იყო. და ამ ფორმით ის დასრულებულია.
მუშათა კლასი, რამდენადაც ის ჯერ კიდევ არსებობს თავისი კლასიკური სახით, დღეს სამუშაო ყოველდღიურობაში ალკოჰოლს თითქმის აღარ სვამს. შრომის სამართლის რეგულაციებმა, უსაფრთხოების წესებმა და რისკების შესახებ გაზრდილმა ცნობიერებამ — ამ ყველაფერმა ღვინო საწარმოო პროცესებიდან განდევნა. რაც ადრე დღის სტრუქტურის ნაწილი იყო, დღეს მისგან გამორიცხულია.
ამას ემატება დემოგრაფიული ცვლილება, რომელზეც იშვიათად საუბრობენ ღიად. ევროპის ბევრ ქვეყანაში დღევანდელი მუშათა კლასის მნიშვნელოვანი ნაწილი მუსლიმური წარმოშობის ადამიანებისგან შედგება. მათთვის ალკოჰოლი კულტურულად დამკვიდრებული ყოველდღიური პროდუქტი კი არა, ხშირად შეგნებულად არიდებული ნივთიერებაა. აქ ღვინო არა მხოლოდ თავის ფუნქციას, არამედ ადამიანებთან დაკავშირების შესაძლებლობასაც კარგავს.
ამასთან პარალელურად ბურჟუაზიული სოციალური გამორჩევის მოდელიც იშლება. უკეთესი ღვინის, ექსკლუზიური სიამოვნებისა და მცოდნის კულტურული კაპიტალის შესახებ დიდმა ნარატივებმა დამაჯერებლობა დაკარგა. არა იმიტომ, რომ დიდი ღვინოები აღარ არსებობს. არამედ იმიტომ, რომ სოციალური ფუნქცია, რომელსაც ისინი ოდესღაც ასრულებდნენ, მყიფე გახდა. მოხმარება გამრავალფეროვნდა, ფრაგმენტული და დეიდეოლოგიზებული გახდა.
და მაინც, აქედან დასასრულის წინასწარ გამოცხადება ნაადრევი იქნებოდა. ღვინომ უკვე გადაიტანა ისეთივე რადიკალური ტრანსფორმაცია, როგორიც დღევანდელია. მუშებისა და გლეხების ყოველდღიური სასმლიდან ბურჟუაზიის კულტურულ მონაპოვრამდე — ეს ხაზოვანი პროცესი კი არა, გარღვევა იყო. ის, რომ ეს გარდაქმნა წარმატებული აღმოჩნდა, დიდწილად ღვინის უნარის დამსახურებაა — თავიდან დაეკოდირებინა საკუთარი თავი, ახალი მნიშვნელობები მიეღო და ამავდროულად მატერიალური საფუძველი არ დაეკარგა.
დღეს ის კვლავ ასეთ გარდამტეხ წერტილთან დგას. გარკვეულ სეგმენტებში ბაზარი მცირდება, ჩვევები იცვლება, საზოგადოებრივი პირობები გადაადგილდება. მაგრამ ღვინის ძირითადი ხარისხი — მისი უნარი, ერთ ფორმაში შეკუმშოს ადგილი, დრო და შრომა ისე, რომ ეს უშუალოდ აღსაქმელი იყოს — რჩება.
შესაძლოა, მომავალში ღვინო ნაკლებად დალიონ. შესაძლოა, ალბათ ასეც იქნება, ის კვლავ შეიცვლის თავის როლს. მაგრამ ისტორია გვაფიქრებინებს, რომ ის არ გაქრება. ის ზედმეტად ღრმად არის ფესვგადგმული ევროპის კულტურულ, ეკონომიკურ და სიმბოლურ სტრუქტურებში.
1 მაისი გვახსენებს, რომ ყველა ეს სტრუქტურა შრომას ეფუძნება. ღვინოც. და შესაძლოა, სწორედ ამაში მდგომარეობდეს მისი მნიშვნელობის ყველაზე მდგრადი ფორმა.