Kan Robert Pattinson Robola van Assyrtiko onderscheiden? Kent hij de grote Bordeaux-jaargangen van de afgelopen eeuw? Weet hij de voordelen van een laat gedegorgeerde champagne te waarderen? En bij welke temperatuur zou hij een Dom Pérignon laten serveren?
Het zijn vragen die naar mijn weten niet zijn gesteld tijdens de screentests voor de nieuwe bezetting van de rol van James Bond. Grondige kennis van goede wijnen maakte echter decennialang deel uit van het beroepsprofiel van de Britse geheimagent. Die kennis redde hem zo nu en dan zelfs het leven.
Toen Sean Connery in 1971 in ‘Diamonds Are Forever’ – ‘Diamantenkoorts’ – voor de laatste keer voor de officiële Bond-reeks voor de camera stond, bevond hij zich tegen het einde van de film met Tiffany Case, gespeeld door Jill St. John, aan boord van een cruiseschip. Twee huurmoordenaars, Mr. Wint en Mr. Kidd, vermomd als bedienend personeel, serveren een uitgebreid diner waarvan het dessert een bom bevat. Bij het eten wordt een Château Mouton Rothschild 1955 geschonken, overigens de jaargang waarvan het etiket was ontworpen door de Franse kubist Georges Braque.
Bond, die al argwaan heeft gekregen, vindt de wijn uitstekend, maar merkt op dat hij bij zo’n geweldig diner eigenlijk een Claret had verwacht. De vermeende sommelier verontschuldigt zich met de mededeling dat men aan boord helaas nauwelijks Clarets in de kelder heeft.
Mouton Rothschild is nu juist een Claret. Iedere enigszins ontwikkelde Engelsman die zich destijds met wijn bezighield, wist dat. Claret is de traditionele Britse benaming voor rode Bordeaux. Bond ontmaskert de vermeende sommelier, waarna de twee huurmoordenaars worden afgevoerd op de hun toegedachte manier. Daarbij wordt onder andere een fles Courvoisier ingezet.
Ian Lancaster Fleming, geboren in 1908 in Londen en in 1964 op slechts 56-jarige leeftijd overleden, schonk zijn romanpersonage James Bond enkele van zijn eigen talenten en talrijke van zijn persoonlijke genoegens. Fleming, telg uit een welgestelde Britse bankiersfamilie, had in Oostenrijk, Duitsland en Zwitserland gewoond en gestudeerd, voor het persbureau Reuters gewerkt, was effectenmakelaar geweest en had tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de Britse marine-inlichtingendienst gewerkt. Hij kende de wereld, haar betere hotels, haar betere restaurants en haar betere dranken. En hij consumeerde die laatste in hoeveelheden waar zijn huisarts waarschijnlijk nauwelijks blij mee zal zijn geweest.
Fleming was een gepassioneerde champagnedrinker. Een bewaard gebleven brief van de schrijver aan het huis Taittinger in Reims documenteert hoe hij hen bedankte voor de toezending van enkele flessen Blanc de Blancs 1953, die eigenlijk voor James Bond bestemd waren. Fleming beloofde zijn romanheld redelijk fair te behandelen, maar kon niet uitsluiten dat die bij zijn terugkeer uit Japan alleen nog de lege flessen zou aantreffen.
De man had humor. En dorst.
Al in ‘Casino Royale’, de eerste Bond-roman, verschenen in 1953, laat Fleming zijn held mijmeren over de kwaliteiten van de Taittinger Blanc de Blancs 1943. De champagne behoorde voor Bond destijds tot het beste wat de Champagne had voortgebracht. Twee jaar later, in de roman ‘Moonraker’, is dat enthousiasme alweer voorbij. Bond heeft Dom Pérignon ontdekt, in dit geval de jaargang 1946. Zijn chef M, met wie hij dineert in de Londense privéclub Blades, geeft de voorkeur aan een Mouton Rothschild 1934.
Stel je een dergelijk gesprek voor in een hedendaagse actiefilm. Twee mannen die zich beroepshalve bezighouden met de veiligheid van de westerse wereld, praten tijdens het diner over de kwaliteiten van Franse wijnen uit verschillende decennia. Niemand legt het publiek uit waarom de jaargang van belang is. Fleming ging ervan uit dat zijn lezers daar óf al van op de hoogte waren, óf door het lezen nieuwsgierig genoeg zouden worden om het uit te zoeken.
In de roman ‘Goldfinger’ uit 1959 krijgt Bond van de schurk Auric Goldfinger onder andere een Pommery 1950, een Mouton Rothschild 1947 en een Piesporter Goldtröpfchen 1953 geserveerd. Ja, ook de Moezel kende James Bond. Hij dronk Chianti tijdens zijn treinreizen door Europa, sake in Japan en in ‘Live and Let Die’ zelfs Liebfraumilch in Amerika.
Bond was een wijnkenner, geen etikettendrinker. Een niet geheel onbelangrijk verschil.
In de vroege verfilmingen van de romans van Fleming werd deze grondige wijnkennis van de agent zo nu en dan een verrukkelijk onderdeel van de scripts. Al in 1962, in ‘Dr. No’, de eerste officiële Bond-film, grijpt Sean Connery in een dreigende situatie naar een champagnefles om die eventueel als wapen in te zetten. Zijn tegenstander waarschuwt hem ervoor de kostbare Dom Pérignon 1955 te breken. Bond laat hem weten dat hij sowieso de 1953 prefereert. In ‘Goldfinger’, twee jaar later, oordeelt Bond dat men een Dom Pérignon 1953 beslist niet bij meer dan drie graden Celsius mag drinken. Dat zou ongeveer even erg zijn als naar de Beatles luisteren zonder gehoorbescherming.
We zullen Bond zijn oenologisch nogal twijfelachtige drinktemperatuur door de vingers zien. Bij drie graden Celsius krijgt men zelfs een Dom Pérignon qua smaak redelijk monddood. Ook wat de Beatles betreft zat de man ernaast. Maar dat een actieheld zijn mening gaf over de serveertemperatuur van een bepaalde champagnejaargang, was toch een culturele prestatie.
Deze vorm van oenologische subplot bracht Roger Moore vervolgens tot meesterschap. Zijn vertolking van de Britse geheimagent kreeg in de loop der jaren steeds meer trekken van een goed geklede, behoorlijk sluwe en bij tijd en wijle verveelde privébankier.
In ‘For Your Eyes Only’ – ‘In dodelijke opdracht’ – uit 1981 zit Moore als James Bond met de Griekse zakenman Aristotle Kristatos op Corfu aan het diner. Bond bestelt garnalen uit Preveza en bourdetto, een typisch visgerecht van de Ionische Eilanden. Kristatos beveelt hem daarbij een Robola van zijn thuiseiland Kefalonia aan.
En nu komt een van mijn favoriete scènes uit de hele Bondgeschiedenis.
Bond kent deze wijnen uiteraard. Hij vindt ze voor zijn smaak iets te geparfumeerd en geeft de voorkeur aan een Theotoky Aspro, een witte wijn van een traditioneel wijnbedrijf op Corfu.
Bedenk wel: in 1981 was de internationale wijnwereld nog lang niet zo ontsloten als tegenwoordig. Zelfs Europeanen die professioneel met wijn bezig waren, zouden destijds moeite hebben gehad om het druivenras Robola geografisch te situeren. En waarschijnlijk zou ook vandaag nog een aanzienlijk deel van de Duitse sommeliers zich ruimschoots bezighouden met de vraag naar Theotoky Aspro.
James Bond wist het. Zonder internet. Zonder smartphone. Zonder Vivino. Ik mis dergelijke dialogen in de bioscoop.
Met Roger Moore begon ook de buitengewone relatie tussen James Bond en het champagnehuis Bollinger. Al in 1973 verscheen Bollinger in ‘Live and Let Die’. Aan het einde van de jaren zeventig ontstond er een vriendschap tussen Bond-producent Albert ‘Cubby’ Broccoli en Christian Bizot, de toenmalige directeur van het champagnehuis, waaruit in 1979 een van de duurzaamste merkpartnerschappen uit de internationale filmgeschiedenis voortkwam.
In ‘Moonraker’ dronk Roger Moore Bollinger R.D. 1969, in ‘A View to a Kill’ de R.D. 1975. Timothy Dalton kreeg later de R.D. 1979, Pierce Brosnan onder andere de Grande Année 1988, 1989 en 1990. Voor ‘Die Another Day’ uit 2002 werd zelfs een Bollinger uit de legendarische jaargang 1961 geselecteerd.
Bollinger paste bij deze man. De vineuze, krachtige, door pinot noir gekenmerkte champagnes van het huis hadden iets van die betrekkelijk robuuste elegantie die men in de vorige eeuw met de Britse gentleman associeerde. De Britten hadden sowieso al generaties lang een zwak voor deze stijl van de Champagne.
En toen kwam Daniel Craig. Een Bond die eruitzag alsof men hem direct na een verblijf in de gevangenis in een zondig dure smoking had gehesen. Een fysieke, kwetsbare, bij tijd en wijle ronduit bruut handelende Bond, wiens culinaire ontwikkeling gelukkig niet volledig ten offer was gevallen aan de nieuwe interpretatie van de rol.
In ‘Casino Royale’ uit 2006 zit Craig met de betoverende Eva Green als Vesper Lynd in de restauratiewagon van een trein. Op tafel staat een fles Château Angélus 1982. Michael G. Wilson, stiefzoon van Cubby Broccoli en jarenlang producent van de Bond-films, was persoonlijk betrokken bij de keuze van deze wijn. Wilson is een groot liefhebber van Bordeaux. De vriendschap van de producentenfamilie met de familie de Boüard de Laforest, de eigenaren van Angélus, bracht de Saint-Émilion uiteindelijk op het witte doek. Men had bewust gekozen voor de 1982, een van de belangrijkste Bordeaux-jaargangen van de twintigste eeuw.
Angélus 2005 verscheen vervolgens in 2015 in ‘Spectre’ en in 2021 in ‘No Time to Die’. In de laatste Bond-film met Daniel Craig belandt de fles zelfs in het enigszins nerdy huishouden van de Britse kwartiermeester Q. Ook een vorm van democratisering van de grote Bordeaux.
Toch was zelfs de Bond van Daniel Craig al een flinke portie kwijtgeraakt van die genotzuchtige arrogantie die zijn voorgangers had gekenmerkt. Men zag hem grote wijnen drinken, maar hoorde hem naar verhouding zelden over die wijnen praten. De fles en het etiket namen steeds meer de karakterisering over van het personage, waarvoor vroeger nog een dialoog nodig was geweest.
Dat is een interessante en vanuit het oogpunt van een wijnliefhebber beslist betreurenswaardige verandering. Want ook de toeschouwer die geen verstand van wijn had, leerde bij Connery en Moore iets over de wereld van de wijn. Bij Craig leerde hij vooral welke merken zich een optreden in een Bond-film konden veroorloven.
En nu dus Robert Pattinson.
De Brit, die als jeugdige vampier in de ‘Twilight’-films wereldberoemd werd en later als Batman door de nachten van Gotham City zwierf, zal onder regie van de uitstekende Canadese filmmaker Denis Villeneuve de zevende Bond uit de officiële filmreeks vertolken. De Britse scenarioschrijver Steven Knight, bedenker van ‘Peaky Blinders’, schrijft het scenario.
Na de jarenlange discussies over de vraag of James Bond überhaupt nog een James Bond moest zijn, of een vrouw zijn opvolging moest overnemen, of men zich kon beperken tot het voortbestaan van een agent met dienstnummer 007, is ten minste deze vraag beantwoord. James Bond blijft James Bond. Maar blijft hij ook die precieze drinker die Ian Fleming ooit heeft bedacht?
Fleming beschreef met zijn James Bond een bepaald, tegenwoordig grotendeels uit de mode geraakt type man. Een man die was gesocialiseerd binnen de Europese burgerij en de Britse hogere kringen van de vorige eeuw, voor wie kennis van goede wijnen, goede kleermakers, goede restaurants en goede hotels ook een kwestie van mannelijke ontwikkeling was.
Deze vorm van mannelijkheid was uitgesproken zinnelijk. Ze stond de man toe zich uitgebreid met de mooie dingen van het leven bezig te houden, zonder dat iemand hem daarom zijn mannelijkheid ontzegde. Hij wist waar een parfum vandaan kwam, kende de kwaliteit van een stof, de eigenschappen van leer en het smaakverschil tussen twee champagnejaargangen. Hij kon belangstelling hebben voor bloemen en enkele uren later een Sovjetspion wurgen. Dat ging destijds in de bioscoop heel goed samen.
Natuurlijk kunnen vrouwen uitstekende wijnkenners zijn. Alleen was de manier waarop Fleming zijn Bond liet drinken, genieten en zo nu en dan ook zuipen, onderdeel van een historisch mannelijk levensontwerp. Men hoeft dat levensontwerp niet in al zijn uitingsvormen goed te keuren om het als wezenlijk onderdeel van het literaire personage te begrijpen.
En voor het voortbestaan daarvan is met de keuze voor een mannelijke acteur voor de rol nog lang niet gezorgd. Robert Pattinson zal de eerste Bond van de millennialgeneratie spelen. Van deze generatie wordt onder andere gezegd dat zij zich minder definieert via het genot van alcoholische dranken dan haar ouders en grootouders. Ik zou graag weten hoe het nieuwe scenario daarmee omgaat. Mag Bond weer een ontwikkelde levensgenieter zijn, voor wie de inhoud van een wijnglas ook een intellectuele aangelegenheid vormt? Of zal men, voor zover de contracten met de betreffende merken nog bestaan, af en toe een fles Bollinger in beeld zetten en het daarbij laten?
Ook de martini, geschud en niet geroerd, heeft allang zijn vroegere vanzelfsprekendheid verloren. Al in 2006 liet men Daniel Craig in ‘Casino Royale’ buitengewoon kribbig reageren op de desbetreffende vraag van een barkeeper. Na een nederlaag aan de pokertafel kon de bereidingswijze van zijn martini hem hartelijk gestolen worden. Dat was destijds een geslaagde grap ten koste van de eigen filmgeschiedenis. Mogelijk was het ook een vooraankondiging.
