(Gerhard Retter / Redactie / Foto: Manfred Klimek)
Zuid-Tirol is klein. Tenminste op de kaart. Nog geen 5.800 hectare wijngaard tussen Alpen, Dolomieten, appelboomgaarden, steile hellingen en terrassen. Een wijnland dat zich in enkele cijfers laat beschrijven – en zich toch aan elke eenvoudige beschrijving onttrekt. Want Zuid-Tirol is geen wijnbouwgebied dat je begrijpt aan de hand van hectares, liters of druivenrassen. Zuid-Tirol leeft van tegenstellingen. Alpien en mediterraan. Duitstalig en Italiaans. Boerenland en designregio. Coöperatieland en laboratorium voor kleine wijnboeren. Traditiebewust en tegelijkertijd verbazingwekkend beweeglijk. Zuid-Tirol is zo “much much”.
De eigenlijke juveliniteit van Zuid-Tirol heeft weinig te maken met de leeftijd van zijn vaak zeer jonge wijnmakers. Ze toont zich in het denken. In de omgang met herkomst. In de omgang met traditie. In de omgang met verandering. Zo ontstaan hier wijnen met frisheid, precisie en herkomst. Wijnen die zelden behaaglijk overkomen en toch over een groot drinkplezier beschikken. Wijnen die hun omgeving weerspiegelen: koel en helder van structuur, en tegelijk gekenmerkt door die warmte die het leven ten zuiden van de Brennerpas nu eenmaal typeert.
Daarbij leeft Zuid-Tirol geenszins alleen van romantische kleinschalige bedrijven. De coöperaties van Alto Adige behoren tot de meest slagvaardige en kwaliteitsgerichte van Europa. Ze hebben er wezenlijk toe bijgedragen dat Zuid-Tirol tegenwoordig internationaal niet alleen als een mooi landschap, maar ook als een betrouwbare wijnherkomst wordt gezien. Juist daarin ligt de bijzonderheid van de regio. Grote, uiterst professionele wijnbedrijven bestaan naast piepkleine familiebedrijven. Historische kloosterwijnbedrijven naast jonge low-interventionprojecten. Coöperatielogica naast radicaal perceelwerk. De wijnstokken groeien tussen 200 en 1.000 meter boven zeeniveau, op kalk, porfier, morene, dolomiet, grind, leem, kwarts en vulkanisch gesteente. Tussen dag en nacht liggen vaak temperatuurverschillen die elders hele jaargetijden van elkaar scheiden.
Het resultaat zijn wijnen met spanning. Pinot Bianco met een opmerkelijke architectuur. Sauvignon Blanc met alpiene frisheid in plaats van exotische overdrijving. Chardonnay die Bourgogne niet hoeft te kopiëren. Kerner die de hoogte laat proeven. Pinot Noir met meer nervositeit dan spierballenvertoon. Lagrein, die steeds preciezer wordt. En Vernatsch, misschien wel het cultureel belangrijkste druivenras van Zuid-Tirol, dat eindelijk weer wordt begrepen als wat het kan zijn: identiteit in het glas.
Ook Zuid-Tirol kampt met klimaatverandering, hagel, late vorst, stijgende kosten en veranderend consumentengedrag. De regio vertrekt echter vanuit een ongewoon sterke positie. Herkomst, vakmanschap en premiumisering zijn hier geen achteraf bedachte marketingideeën, maar al decennialang onderdeel van de realiteit. Hoge liggingen zijn geen romantisch decor, maar een strategisch voordeel. Tegelijkertijd groeit er een generatie wijnmaaksters en wijnmakers op die niet langer hoeft te bewijzen dat Zuid-Tirol grote wijnen kan produceren. Zij is sterker geïnteresseerd in precisie dan in effecten. In herkomst in plaats van stijl. In eigenheid in plaats van herkenbaarheid van internationale voorbeelden. Hier zijn twee bedrijven en twee wijnen die ik wil voorstellen
Haderburg – Zuid-Tirols grote mousserendewijntraditie
Laten we beginnen bij Haderburg in Salurn: de familie Ochsenreiter werkt op de Hausmannhof in Buchholz boven Salurn, op hoogtes tussen 350 en 550 meter. Haderburg behoort tot de bedrijven die in het internationale discours over mousserende wijn veel vaker genoemd zouden moeten worden. De omstandigheden zijn ideaal: koele nachten, kalkhoudende en zanderige verweringsbodems, traditionele flesvergisting en lange rijping op de gist. Maar vooral: geduld. Haderburg produceert geen mousserende wijnen voor snelle effecten, maar voor ontwikkeling en diepgang.
De Pas Dosé 2019 staat exemplarisch voor deze stijl. Chardonnay en Pinot Noir ontmoeten elkaar in precisie, frisheid en structuur. De ontbrekende dosage werkt hier niet ascetisch, maar vanzelfsprekend. Niets wordt verhuld. En niets hoeft verborgen te worden. Het resultaat is geen mousserende wijn voor de ontvangst vóór het eten. Het is een wijn die een maaltijd kan begeleiden. Oesters, crudo, schaaldieren, gevogelte, paddenstoelen of truffel vinden hier een sekt (gemaakt volgens de champagnemethode) die op gelijke hoogte staat.
Klooster Neustift / Abbazia di Novacella – Geschiedenis als echt voordeel
Oud, maar jong van geest: het augustijner koorherenstift werd al in 1142 gesticht. De abdijwijnmakerij Neustift behoort tot de oudste nog actieve wijnbedrijven ter wereld. Geschiedenis wordt hier niet museaal beheerd, maar productief benut. Ze levert ervaring, kennis en continuïteit. En veel oude kelderboeken die veel verhalen over het wijnmaken vertellen. Het Eisacktal heeft binnen Zuid-Tirol een eigen taal. De hooggelegen wijngaarden zorgen voor frisheid en zuurgraadspanning; de wijnen komen precies, rechtlijnig en aromatisch helder over. Nauwelijks een druivenras profiteert daar sterker van dan Kerner.
De Kerner Praepositus 2024 laat zien waarom dit ras in het Eisacktal misschien wel zijn meest overtuigende thuis heeft gevonden. Kerner kan al snel te veel worden: te aromatisch, te exotisch, te behaaglijk. Hier gebeurt het tegenovergestelde. Het fruit blijft aanwezig, maar wordt gedragen door mineraliteit, droogheid en structuur. De wijngaarden liggen tussen 650 en 750 meter boven zeeniveau. Morenebodems, glimmerschist, paragneis en kwartsiet bepalen het karakter. De koele nachten bewaren frisheid en spanning.
De Praepositus komt daardoor niet modieus, maar tijdloos over. Hij past bij terrines, Aziatisch geïnspireerde gerechten, gevogelte, kruidige groentekeuken of gerijpte bergkaas. Bij dergelijke wijnen wordt duidelijk dat aromatiek nooit het probleem is. Het probleem begint daar waar ze geen structuur meer bezit.