(Kunsthistorisches Museum Wien)
Wijn was nooit alleen een drank. Hij was altijd ook een verhaal – over landschappen, over beschaving, over herinnering. Cadeau gekregen!
Van de eerste kruik van aardewerk in de Kaukasus tot de hofetiquette van de Grand Siècle, van de Bourgogne in de kelk van Hildegard van Bingen tot de Riesling van één enkele wijngaard op het menu van de Japanse keizer: wijn was een wereldformule. Een culturele techniek. Een teken dat de mens niet alleen consumeert, maar zich via consumptie ook cultureel wil verbinden. Met bodems. Met ritmes. Met herkomst.
In deze functie was wijn nooit luidruchtig, maar altijd diepgaand. Nooit vluchtig, maar altijd levend. Een drank die herinneringen opsloeg – en tegelijk het heden mee ensceneerde.
Maar ergens op de weg naar het heden is precies die herinnering vrijwel volledig verloren gegaan.
Vandaag is de taal van de wijnwereld uiteengevallen in marketingnarratieven, in collecties, in conceptflessen die als hype worden geboren en als restpartij worden begraven.
Dat begon niet met natuurwijn. Maar daar werd het zichtbaar.
In plaats van het culturele erfgoed van wijn voort te dragen, lieten wijnbouwers en handelaren zich meeslepen door een rebelse houding. Niet uit onwetendheid, maar vanwege de tijdgeest: men wilde anders zijn, vrij, puristisch, nieuw.
Maar de prijs was hoog: de lijnen naar het grote verhaal werden doorgeknipt.
Het gevolg:
Wijn werd pop.
Een houding.
Een filter.
Oranje, troebel, ongezwaveld – dat alles kan heerlijk zijn. Maar te vaak werd het als een houding verkocht, niet als vakmanschap. En hoe modieuzer de wijn werd, hoe onduidelijker zijn stem werd.
Terugblikkend blijkt vandaag: de afgelopen twintig jaar waren een triomf van de esthetiek – en een verlies aan diepgang. Wijn heeft veel nieuwe vrienden gewonnen. Maar zijn culturele gewicht heeft eronder geleden.
Hij maakt nauwelijks nog deel uit van een mondiaal cultuurverhaal. In literatuur, in film, in politieke symboliek, in filosofische redevoeringen – wijn komt nog maar nauwelijks voor. Niet omdat hij slechter is geworden. Maar omdat hij sprakeloos is geworden.
Want wie zijn eigen geschiedenis niet vertelt, zal op een gegeven moment niet meer worden begrepen.
En dat wreekt zich.
In tijden, waarin conservatieve stromingen wereldwijd de overhand krijgen – in de politiek, de media en de maatschappij – had wijn de grote taak gehad om te laten zien dat cultuur geen achteruitgang betekent, maar verbondenheid; dat herkomst geen uitsluiting betekent, maar verantwoordelijkheid; dat genot geen decadentie is, maar maat.
Toch hebben zelfs conservatieve wijnbouwers er de laatste tijd moeite mee gehad om wijn nog uit te leggen als onderdeel van een bindende cultuur. Hun taal is vaak leeg, hun beeldtaal van gisteren, hun optreden moedeloos.
De liberalen flirten met trends. De conservatieven graag met gemeenplaatsen. En beide kanten zijn vergeten dat wijn alleen effect heeft wanneer hij meer is dan louter smaak: een symbool voor de menselijke maat – tussen natuur en orde, tussen vrijheid en vorm.
Nu de slinger terugzwaait en veel mensen opnieuw op zoek gaan naar houvast, ontbreekt het de wijn aan de stem die hun iets te zeggen zou hebben.
Niet door een gebrek aan substantie. Maar door een gebrek aan verhaal.
Misschien is het dus tijd om terug te keren naar het begin. Niet uit nostalgie. Maar met het oog op culturele wederopbouw.
Wijn heeft geen nieuw etiket nodig.
Hij heeft verhalen nodig over zijn culturele waarde en zijn bijdrage aan het ontstaan van de beschaving, en ook aan het ontstaan van het Westen.
Pas dan is wijn “over de berg heen”.