(Manfred Klimek / Foto: Thomas Schwarz, Kloster am Spitz – een man van de moderniteit)
Het valt op. Niet wetenschappelijk – dat onderzoek moet nog komen. Niet representatief. Maar opvallend genoeg om erover na te denken. Telkens wanneer ik over alcoholarme of gedealcoholiseerde wijnen schrijf, komen de scherpste bezwaren bijna uitsluitend van mannen. Meestal van mijn generatie. Soms iets jonger. Zelden jonger dan veertig. Bijna nooit van vrouwen. De verwijten lijken verbazingwekkend veel op elkaar. Dit zou niets meer met wijn te maken hebben. Dit zou verraad zijn aan een duizenden jaren oude cultuur. Dit zou marketing zijn. Dit zou capitulatie zijn. De toon doet minder aan een proeverij denken dan aan een cultuuroorlog.
Daarbij gaat het allang niet meer om de kwaliteit. Die is bij de nieuwe producten van de wijnwereld de afgelopen jaren dramatisch verbeterd. Moderne procedés brengen tegenwoordig veel aromastoffen uit de alcohol terug in de alcoholarme wijn. Van een product van ontzegging is een nieuwe wijncategorie ontstaan. Wie dat ontkent, proeft niet meer. Hij verdedigt een voorstelling. Misschien is het juist daar de moeite waard om verder te kijken dan de wijn. Ook de auto-industrie maakt momenteel iets vergelijkbaars mee. Voor veel mannen is de verbrandingsmotor veel meer dan een technisch systeem. Hij staat voor vrijheid, controle, prestaties en een bepaald zelfbeeld. De elektrische auto wordt daarom niet alleen technisch besproken. Hij wordt cultureel bestreden. Bij wijn ligt dat vergelijkbaar. Alcohol is voor sommigen niet slechts een bestanddeel van een drank. Het hoort bij een voorstelling van mannelijkheid, genot en zelfverzekerdheid. Wie daaraan raakt, raakt aan het zelfbeeld.
Dat betekent niet dat mannen principieel conservatiever drinken. Maar zij verdedigen vaker de rituelen waarmee ze zijn opgegroeid. Vrouwen lijken daar vaak pragmatischer mee om te gaan. Velen drinken tegenwoordig bewuster, willen ’s middags een glas wijn drinken zonder daarna moe te worden, of zoeken voor een lange restaurantavond alternatieven voor de klassieke wijn van twaalf of dertien procent. Daarachter schuilt zelden ideologie. Meestal gaat het om het dagelijks leven. Precies daar begint de werkelijke tekortkoming van de wijnbouw.
Decennialang richtte de sector zich opvallend sterk op een door mannen bepaald ideaal: grote rode wijnen, hoge alcoholpercentages, maximale concentratie, zoveel mogelijk extract. Zelfs veel witte wijnen werden steeds krachtiger. Wat vroeger als slank gold, leek plotseling onvolledig. Intussen waren de vrouwelijke consumenten allang veranderd. Ze wilden geenszins minder kwaliteit. Ze wilden vaak alleen minder alcohol. De wijnbouw luisterde lange tijd naar de luidste stemmen. En dat waren vaak mannen. Vrouwen behoren tegenwoordig juist tot de betrouwbaarste kopers van hoogwaardige levensmiddelen en dranken überhaupt. In veel huishoudens beslissen zij over de boodschappen, interesseren zij zich voor herkomst, duurzaamheid en gezondheid en zijn zij vaak eerder bereid om nieuwe producten onbevooroordeeld te proberen. Uitgerekend deze groep werd bij de ontwikkeling van nieuwe wijnstijlen verbazingwekkend lang onderschat.
Daarbij gaat het er helemaal niet om de klassieke wijn te vervangen. Grote Rieslings, gerijpte Bordeaux of gerijpte Blaufränkisch of Spätburgunder zullen hun plaats behouden. Niemand vraagt om hun afschaffing. Maar waarom zou een moderne wijnmakerij niet net zo vanzelfsprekend een overtuigende wijn met zes of zeven procent alcohol kunnen maken? Waarom zou een alcoholvrije Sauvignon Blanc minder serieus worden genomen dan een rosé of een Pet Nat? Wijn was altijd het succesvolst wanneer hij nieuwe gelegenheden schiep.
Zeer waarschijnlijk beleven we daarom momenteel geen generatiewisseling, maar een cultuurverandering. De vraag luidt niet langer of een wijn twaalf of nul procent alcohol bevat. De vraag is of hij plezier geeft. Of hij bij het eten past. Of we een tweede glas willen bestellen. Al het andere beslist de markt. En misschien zouden juist de mannen van mijn generatie één gedachte moeten toelaten. Vrijwel alles wat wij tegenwoordig vanzelfsprekend vinden, gold ooit als heiligschennis in de wijnwereld: temperatuurcontrole. Roestvrijstalen tank, schroefdop, biodynamie, Orange Wine, natuurwijn. Tegenwoordig maakt bijna niemand daar nog ruzie over.
Waarom dan niet ook onder zes procent alcohol? Niet omdat de klassieke wijn verdwijnt. Maar omdat de wijnwereld groter is geworden.