Het is begin oktober. In grote delen van Europa is de wijnoogst beëindigd of bevindt die zich op de eindstreep. Normaal gesproken zou dit nu het seizoen zijn waarin wijnbouwers, verenigingen en wijnmedia over de nieuwe jaargang vertellen. Over mostgewichten en zuren, kleine bessen, grote bessen en gezonde druiven, over de beslissende regen op het juiste moment en natuurlijk over een jaargang die als minstens zeer goed, af en toe groots en vanzelfsprekend volledig gedifferentieerd ten opzichte van zijn voorganger zal worden beschouwd. We kennen dit ritueel. Het hoort bij de wijnwereld zoals de eerste vatproeverij.
In 2026 is het verbazingwekkend stil.
Natuurlijk wordt er bericht. Vakmedia schrijven, verenigingen versturen oogstberichten, regionale kranten fotograferen wijnboeren met druivenkisten. Maar vergeleken met eerdere jaren lijkt de Europese oogst merkwaardig geluidloos. Er zou nochtans veel te vertellen zijn. In Frankrijk begon de oogst zo vroeg als nauwelijks ooit tevoren. Bourgogne meldde een nieuw record, in Bordeaux werden begin augustus (!) de eerste druiven voor Crémant gesneden, in Champagne begon de oogst afhankelijk van de gemeente al tussen 8 en 22 augustus. In Italië startte Sicilië in juli (!). Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Spanje en Portugal volgden eveneens duidelijk vroeger dan gebruikelijk. 2026 is een Europees hittejaar, gekenmerkt door droogte, kleine bessen, hoge rijpheid en de vraag of het zuur het suikergehalte kon bijhouden. Er zou dus genoeg stof zijn.
Vermoedelijk heeft het zwijgen minder met het weer te maken dan met de stemming. De Europese wijnsector bevindt zich in een crisis waarvan we de omvang niet moeten bagatelliseren. De consumptie daalt, belangrijke exportmarkten verzwakken, productiekosten stijgen, wijngaarden worden gerooid. In Duitsland werd in 2026 zelfs een door de staat respectievelijk Europa gesteunde crisisdistillatie voor Württemberg en Rheinhessen overwogen. De EU motiveert die met sterk dalende consumptie, dalende prijzen en groeiende voorraden; in Rheinhessen lagen de prijzen voor rode en roséwijn tijdelijk meer dan een kwart onder het vijfjaarsgemiddelde. Frankrijk had al tienduizenden hectare wijngaarden met staatssteun laten rooien. In Italië lag kort voor het begin van de oogst bijna 50 miljoen hectoliter wijn in de kelders. Wie zoveel oude wijn niet heeft verkocht, juicht begrijpelijkerwijs terughoudender over de nieuwe.
Of dit daadwerkelijk de grootste crisis sinds de oorlogs- en onmiddellijke naoorlogse jaren is, valt nauwelijks serieus te meten. Het is zonder twijfel een van de diepste structurele crises in decennia. En juist daarom lijkt de communicatieve reactie daarop mij verkeerd. De wijnwereld praat momenteel voortdurend over haar crisis en verbazingwekkend weinig over haar wijn. Terwijl de jaargang decennialang een van de sterkste verhalen van dit cultuurproduct was. Mensen wisten dat 1982 in Bordeaux iets bijzonders was, dat 1990 bijna overal in Europa groots uitviel of dat 2010 aan de Moezel anders smaakte dan 2009. Jaargangen gaven wijn tijd, herinnering en individualiteit. Tegenwoordig communiceert de sector liever verkoopstatistieken, gezondheidsdebatten, alcoholvrije innovaties en nieuwe doelgroepen. Allemaal belangrijk. Alleen verkoop je een cultuurgoed op de lange termijn slecht als je vooral uitlegt waarom het momenteel moeilijkheden heeft.
En juist 2026 zou een jaargang zijn waarover iets te vertellen valt. In de Pfalz begon de eerste oogst voor Federweißen op 12 augustus. De zomer was heet en droog, de ontwikkeling ver vooruit, de druiven gezond, al werden ze regionaal zwaar getroffen door hagelschade. De Duitse wijnbouw citeerde eind augustus laboratoriumdeskundige Günter Braun met een zin die waarschijnlijk voor grote delen van Centraal-Europa geldt: "Het juiste oogstmoment en het tijdmanagement tijdens de wijnoogst zullen van doorslaggevend belang zijn." Het oogstvenster zou bij afzonderlijke rassen slechts enkele dagen kunnen bedragen. Precies dat was 2026: rijpheid was niet het probleem. Die kwam eerder te snel.
Ook in Oostenrijk begon de hoofdoogst ongewoon vroeg. Vroege uitloop, vroege bloei, hitte en droogte versnelden de vegetatie; de hoeveelheden vallen door de droogte lager uit, terwijl de kwaliteit optimistisch wordt beoordeeld. Voorzitter van de wijnbouw Johannes Schmuckenschlager verwacht een "expressieve, aromatische jaargang". Dat klinkt aanvankelijk als een klassieke oogstpersconferentie, maar wordt plausibel door de meteorologische gegevens: gezonde druiven, kleine bessen, hoge concentratie. De beslissende vraag zal ook daar zijn hoeveel frisheid de wijnen bij deze snelle suikerverrijping behouden.
Nog interessanter is Zwitserland. In het kanton Vaud spreekt men van een "millésime solaire", een zonnejaargang. De droogte verkleinde de bessen aanzienlijk, vooral bij rode rassen, maar verhoogde de concentratie en het suikergehalte. Olivier Viret van het competentiecentrum voor wijnbouw van het kanton zegt: "We hebben zeer hoge suikergehalten, met name in de rode wijnen." François Montet van de wijnbouwersvereniging van Vaud formuleert het nog duidelijker: "Wat de gezondheid betreft was het gewoon perfect." Gezondheidstechnisch waren het voor hem ideale oogstomstandigheden. Tegelijkertijd zag Wallis er voor het eerst van af een richtprijs voor de druivenoogst vast te leggen – hoewel de sector de jaargang zelf als uitstekend beoordeelt. De situatie van de Europese wijn kan nauwelijks beter worden samengevat: in de wijngaard uitstekend, op de markt verontrustend.
Italië heeft deze spanning nog drastischer ervaren. Gambero Rosso gaf zijn vroege balans de kop "Il grande caldo incombe sulla vendemmia 2026" – de grote hitte hangt boven de oogst. Opmerkelijk genoeg zagen Assoenologi, Ismea en Unione Italiana Vini aanvankelijk zelfs af van hun traditionele nationale oogstprognose. Het weer zou te wisselvallig zijn geworden om serieuze hoeveelheden te voorspellen. Nicola Biasi, een van de interessantste Italiaanse oenologen, noemde 2026 in Gambero Rosso "estrema ma non difficile": extreem, maar niet moeilijk. Een slim onderscheid. Een heet jaar hoeft geen slecht jaar te zijn. Beslissend is of wijngaarden, druivenrassen en wijnboeren met de hitte kunnen omgaan. In Montalcino begon de Brunello-oogst minstens een week eerder; tegelijkertijd werd de toegestane oogsthoeveelheid opnieuw beperkt. Niet omdat er geen druiven zouden zijn, maar omdat de markt geen extra hoeveelheid nodig heeft.
Frankrijk levert het meest extreme beeld. La Revue du Vin de France schreef al in juli: "Les prochaines semaines seront déterminantes." In Fitou viel de eerste snede op 15 juli – volgens het tijdschrift zo vroeg als nooit tevoren in Frankrijk. In Bourgogne zei Marc Sangoy na bijna veertig jaar als wijnboer: "Les records tombent. Ça va vite." De Crémant-oogst begon daar op 8 augustus. Later kwam de andere kant van de jaargang aan het licht: Frankrijk verwacht volgens eerste schattingen minder dan 34 miljoen hectoliter, zes procent minder dan in het toch al kleine jaar 2025 en 17 procent onder het gemiddelde van de jaren 2021 tot en met 2025. Als dit wordt bevestigd, zou het de kleinste Franse oogst sinds 1957 zijn. Hitte en droogte hebben dus tegelijkertijd geconcentreerd en vernietigd.
Op het Iberisch Schiereiland is het beeld minder somber. In Rioja sprak Alejandra Rubio, technisch directeur van de Consejo Regulador, half september over het vooruitzicht van "una gran añada". De druiven zouden gezond zijn, zonnige dagen en koelere nachten bevorderden de kwaliteit. De analyses lieten echter ook zien wat in 2026 overal speelt: snel stijgende potentiële alcohol, dalende totale zuurgraad en afnemend appelzuur. La Rioja Alta noemt 2026 nu al "la vendimia más precoz de nuestra historia" – de vroegste oogst uit zijn geschiedenis – en bericht tegelijkertijd over uitzonderlijk gezonde druiven. In Ribeira Sacra begon de oogst op 12 augustus, acht dagen eerder dan in 2025; eind september meldde de herkomstbenaming uitstekende oogstdruiven en een historisch hoogtepunt voor Godello.
Portugal klinkt bijna als het tegenovergestelde programma. Revista de Vinhos vatte de jaargang eind augustus samen als "Vindima antecipada, quantidade majorada": vroege oogst, grotere hoeveelheid. Na het zwakke voorgaande jaar werden in veel regio's duidelijke stijgingen verwacht, bij over het algemeen uitgebalanceerde druiven en mosten. Toen kwam de regen en maakte die de balans regionaal ingewikkelder. Ook hier dus geen eenvoudig eeuwjaar, maar een jaar waarin het oogstmoment bovengemiddeld veel heeft bepaald.
Wat valt hier begin oktober uit af te leiden? Nog geen definitief oordeel. Wijn wordt niet in de wijngaard voltooid, en sommige van de interessantste wijnen van 2026 gisten nog maar net. Maar er is een Europees patroon herkenbaar. Zeer vroege vegetatie. Extreme hitte. Droogte. Kleine en vaak kerngezonde bessen. Hoge suikerwaarden. Regionaal lage opbrengsten. De beste wijnen zullen vermoedelijk daar ontstaan waar oude wijnstokken, een goede watervoorziening, geschikte bodems en een precies oogstmoment hebben voorkomen dat rijpheid simpelweg alcohol betekent. 2026 zal vermoedelijk minder een jaargang van regio's dan van plaatsen worden. Twee wijngaarden op enkele kilometers van elkaar kunnen totaal verschillende verhalen vertellen.
En juist deze verhalen zou de wijnsector moeten vertellen. Wie in de zwaarste verkoopcrisis in decennia alleen over dalende consumptie praat, versterkt uiteindelijk het gevoel dat wijn een product op zijn retour is. Wie daarentegen uitlegt waarom een Riesling 2026 binnen drie dagen moest worden geoogst, waarom een oude wijnstok de droogte beter doorstond, waarom in Vaud piepkleine bessen ontstonden of waarom koele septembernachten in Rioja plotseling beslissend werden, herinnert eraan waarom we überhaupt in wijn geïnteresseerd zijn.
De crisis verdwijnt daardoor niet. De kelders worden niet leger omdat iemand over zuurgehalten vertelt. Jongeren beginnen ook niet automatisch wijn te drinken omdat Bourgogne op 8 augustus Crémant heeft geoogst.
Maar zelfvertrouwen begint ermee dat een sector nog weet wat er interessant is aan haar product. 2026 lijkt een behoorlijk interessante jaargang te worden. We zouden erover moeten praten.