(Manfred Klimek / redactie / geanimeerde afbeelding: runwayml)
Er zijn nauwelijks beroepsgroepen die de klimaatverandering directer ervaren dan wijnboeren. Zij zien de vegetatie niet in statistieken, maar in de wijngaard. De uitloop vindt eerder plaats dan nog maar enkele decennia geleden. De oogst begint steeds vaker al in augustus. Hittegolven veranderen zuurgraad, waterhuishouding en aroma's. Hagel, zware regenval en periodes van droogte komen vaker voor. Wie wijn maakt, werkt al jaren in een openluchtlaboratorium waarvan de omstandigheden zichtbaar veranderen. En snel ook.
Des te opmerkelijker is een observatie die ik de afgelopen maanden, maar vooral tijdens de laatste vijf hittegolven, steeds vaker ben tegengekomen. Er zijn wijnboeren die klimaatverandering ontkennen. Natuurlijk zijn het er niet veel. Nog geen twee dozijn in socialemediafora. Maar toch genoeg, ook in Duitsland, om ze serieus te nemen. Want ze zijn actief.
Natuurlijk mogen ze dat. In onze landen heerst, vreemd genoeg moet dat worden benadrukt, vrijheid van meningsuiting. En daar hoort nu eenmaal ook bij dat de meerderheid de totale onzin van een minderheid moet (en zou moeten) verdragen die zichzelf als meerderheid beschouwt (wat alle complotdenkers nu eenmaal doen), hoewel ze dat niet is. Het is vooral die aanspraak om namens een meerderheid te spreken die irriteert. En opwindt. Het zij zo!
De meeste van deze wijnboeren verklaren het als een natuurlijke klimaatschommeling. Anderen doen de huidige opwarming af als niets meer dan een overdrijving van de media. Weer anderen, helaas afkomstig uit de natuurwijnscene, bewegen zich allang in een milieu waarin begrippen als geo-engineering, weersmanipulatie of geheime ingrepen in het klimaat volkomen vanzelfsprekend worden gebruikt.
In eerste instantie komt dat over als edgy uit Absurdistan. Bij nader inzien is het vooral menselijk. Klimaatverandering is geen abstract politiek debat. Voor wijnboeren betekent het in eerste instantie economische onzekerheid. Ervaringen die tientallen jaren hebben gewerkt, verliezen hun betrouwbaarheid. Druivenrassen lopen tegen hun grenzen aan. Water wordt een thema. Verzekeringen worden duurder. Opbrengsten schommelen sterker. Wie zijn hele beroepsleven op ervaring heeft gebouwd, merkt plotseling dat ervaring alleen niet meer volstaat.
Juist daarom zoeken sommigen naar andere verklaringen. Niet uit kwaadaardigheid. Zelfs niet per se uit ideologie. Maar omdat complotverhalen iets bieden wat de werkelijkheid vaak niet levert: duidelijkheid. Plotseling zijn er verantwoordelijken. Plotseling bestaat er een plan. Plotseling verandert een complexe ontwikkeling in een eenvoudig verhaal.
Het probleem begint daar waar dit verhaal botst met het eigen werk. Want dezelfde wijnboeren die klimaatverandering af en toe op sociale netwerken relativeren, investeren – ik heb het nagekeken – tegelijkertijd in irrigatie, planten hittebestendigere onderstammen aan, veranderen hun loofwerk of experimenteren met nieuwe druivenrassen. Ze reageren dus allang op precies die veranderingen waarvan ze het bestaan publiekelijk ter discussie stellen.
Nog opmerkelijker wordt deze observatie op politiek gebied. We zien conservatief of rechts georiënteerde wijnboeren die het probleem, de problemen, wel degelijk correct herkennen – en bijgevolg de klimaატideologie van een zeer rechtse partij die ze graag zouden willen stemmen als een obstakel voor hun stem zien – en dat zijn er niet weinig. Hun dagelijkse werk spreekt daarmee vaak de politieke verhalen tegen waarmee ze zich verbonden voelen. Het gaat daarbij noch om links, noch om rechts. Noch om groen, noch om conservatief. Het gaat om het vermogen de eigen werkelijkheid te erkennen. En ernaar te handelen. Niets aan dit handelen tegen de gevolgen van klimaatverandering is politiek!
De wijnbouw was altijd succesvol wanneer hij veranderingen accepteerde. Phylloxera, schimmelziekten, nieuwe keldertechnieken, andere druivenrassen of biologische wijnbouw werden aanvankelijk bijna altijd sceptisch bekeken. Uiteindelijk zette niet de ideologie zich door, maar de praktijk. Met klimaatverandering zal het vergelijkbaar gaan. We kunnen twisten over oorzaken, snelheid of geschikte maatregelen. De wijngaard zelf interesseert dat niet. Hij reageert uitsluitend op water, zon en het werk van de wijnboeren.