Achteraf bezien was de naam van de wijn bijna profetisch. In 2011 maakten Andrea Wirsching en haar jongere halfzus Lena samen een wijn en noemden die „Sister.Act“. Silvaner en riesling van oude wijnstokken, spontaan vergist en opgevoed op groot hout. Voor het traditionele Frankische wijngoed Hans Wirsching was dat destijds een kleine ontsnapping aan de eigen orde. Andrea had aan de Saar ervaring opgedaan met spontane vergisting, Lena had in Geisenheim gestudeerd en onder anderen geleerd bij de biodynamisch werkende Alois Lageder in Zuid-Tirol. Twee zussen in Iphofen met hun eigen ding. Vijftien jaar later krijgt de naam een tweede betekenis. Lena von Gemmingen neemt de bedrijfsleiding van het familiewijngoed over. Andrea vertrekt.
En wel niet met pensioen. Met 62 zou dat zeker een mogelijkheid zijn geweest. Andrea Wirsching doet iets veel interessanters: ze begint opnieuw.
Op 1 oktober neemt ze de bedrijfsleiding van de Karthäuserhof aan de Ruwer over. Niet als eigenares, zoals sommige berichten ten onrechte gelezen zouden kunnen worden. Het wijngoed blijft eigendom van Albert Behler, wiens familie het sinds 1811 bezit. Er wordt daar echter aanzienlijk langer wijn gemaakt. Kartuizermonniken stichtten het hof in 1335. Bijna 700 jaar later komt er nu een Frankische vrouw die de leiding overneemt.
Het gebied is haar niet helemaal onbekend. Andrea Wirsching werkte al vanaf 1993 op Schloss Saarstein aan de Saar, destijds aan de zijde van haar toenmalige echtgenoot Christian Ebert. Na de scheiding keerde ze terug naar Franken en nam ze uiteindelijk de bedrijfsleiding van het familiewijngoed Hans Wirsching over. Sinds 2016 stond ze officieel aan het hoofd ervan. Wirsching is een van de grote huizen van Franken: silvaner en riesling, Julius-Echter-Berg, een familiegeschiedenis die teruggaat tot 1630. Een onderneming waar de achternaam al een merk is.
Nu doet Andrea Wirsching vrijwillig afstand van deze machtspositie. En daarmee wordt ze paradoxaal genoeg nog belangrijker. Want als je betekenis in de wijnbouw niet uitsluitend meet in hectaren, flessen en punten, maar ook afmeet aan wie verschillende wijnwerelden met elkaar kan verbinden, is Andrea Wirsching met deze overstap momenteel de belangrijkste wijnmaakster in de Duitse wijnbouw. Ze kent het grote Frankische familiewijngoed van binnenuit, heeft aan de Saar en de Moezel gewerkt, is thuis in de VDP, kent handel, politiek en brancheorganisaties en verhuist nu naar de Ruwer, naar een van de historische rieslingbedrijven van Duitsland. Nieuw voor haar is juist de biodynamie. In Iphofen, zegt ze, was dat gezien de omvang van het bedrijf eenvoudigweg niet haalbaar – duurzaam gewerkt wordt daar uiteraard al wel. Bij de Karthäuserhof, met zijn 24 hectare, ziet ze andere mogelijkheden.
En daar wacht Mathieu Kauffmann. Dat maakt de zaak pas echt interessant.
De geboren Elzasser is een van die oenologen wier cv een beetje leest alsof iemand bij wijn-Monopoly alleen de dure straten heeft gekocht. Kauffmann begon met mousserende wijn in de Elzas, kwam in 2000 bij Champagne Bollinger in Aÿ en bleef daar tot 2013. Als chef de cave gaf hij daar jarenlang mede vorm aan een stijl die Bollinger onmiskenbaar maakte. Daarna stapte hij over naar Reichsrat von Buhl in Deidesheim, waar hij van 2013 tot 2019 keldermeester en technisch directeur was en vooral de Duitse rieslingsekt liet zien dat die zich niet voor grote champagne hoeft te verstoppen. In 2019 werd hij zowel door Falstaff als door Gault & Millau uitgeroepen tot wijnmaker van het jaar.
Zijn grote thema was en is hout. Maar niet het soort houtgebruik waardoor een wijn daarna naar een timmerwerkplaats smaakt. Bollinger bezit tegenwoordig ongeveer 4.000 oude vaten en daarmee een van de grootste vatencollecties van de Champagne. Nieuwe barriques zijn daar uitdrukkelijk ongewenst. De gebruikte vaten laten zuurstof in minuscule hoeveelheden toe tot de wijn, zonder die een nadrukkelijke houtsmaak op te dringen. Grote vintagechampagnes worden bij Bollinger op hout vergist; ook een deel van de Special Cuvée en de reservewijnen doorloopt deze oude, ingewikkelde wereld van vaten, magnums, gisten en tijd. Tijdens zijn jaren bij Bollinger proefde Kauffmann duizenden afzonderlijke vatpartijen om daaruit vintage, reserve en non-vintage te assembleren.
Hij behoorde tot die generatie keldermeesters die de champagnewereld er opnieuw aan herinnerde dat hout niet automatisch een toastingsmaak betekent. Correct toegepast is het een instrument voor gecontroleerde oxidatie, textuur en rijpingsvermogen. Kauffmann formuleerde het eenvoudiger: het hout laat de most ademen. Onder zijn leiding werden bij Bollinger de vintagecuvées volledig op hout vergist. Wie wil begrijpen waarom tegenwoordig weer zoveel ambitieuze champagn huizen met vaten werken, zou deze periode moeten bestuderen.
Daarna bracht Kauffmann deze manier van denken naar Duitsland. Ik bezocht hem in 2014 bij Reichsrat von Buhl, toen daar het nogal bescheiden plan werd gelanceerd om de beste rieslingsekt van Duitsland te maken. Dat klonk destijds sterk als marketing. Enkele jaren later klonk het daar aanzienlijk minder naar. Kauffmann behandelde rieslingsekt niet als een bijproduct van een wijngoed, maar met dezelfde ernst die hij uit Aÿ kende.
Nu is hij oenologisch directeur van de Karthäuserhof. En het interessante aan deze nieuwe personele constellatie is dat Andrea Wirsching niet is gekomen om hem uit te leggen hoe hij wijn moet maken. De rollen zijn duidelijk verdeeld. Kauffmann is verantwoordelijk voor wijnfilosofie en stijl, Dominik Völk voor wijnbouw, productie en de operationele bedrijfsvoering, Wirsching neemt de algehele leiding op zich. Drie mensen met behoorlijk uitgesproken persoonlijkheden moeten dus iets doen wat in de Duitse topwijnbouw allerminst vanzelfsprekend is: samenwerken.
Daar komt een wijngoed bij dat zelf juist uit een lange slaap lijkt te ontwaken (helaas nog niet op het gebied van sociale media). De Karthäuserhofberg behoort tot de historische grote rieslingwijngaarden van Duitsland. Eigenaar Albert Behler investeert in de zorgvuldige vernieuwing van het huis en een nieuwe vinotheek. Samen met Kauffmann heeft hij inmiddels zelfs een Karthäuserhof Brut ontwikkeld. Het wijngoed wil geen museum zijn. Het wil weer meer richting het heden – dat geen gemakkelijk heden is.
En precies daarom is Andrea Wirschings beslissing zo enthousiasmerend. Carrières in de wijnbouw worden normaal gesproken verteld als wijnstokken: je wordt ergens geplant en blijft daar. Vooral bij Duitse familiewijngoederen wordt afkomst al snel als lot beschouwd. De volgende generatie neemt het over, de vorige trekt zich op een gegeven moment terug, familiefoto’s worden opnieuw gerangschikt.
Andrea Wirsching doet het anders. Ze draagt het over aan Lena en trekt verder.
Daarmee wordt ook het kleine verhaal van Sister.Act afgerond. In 2011 wilden twee zussen samen uitproberen wat er buiten de vertrouwde Wirsching-wereld mogelijk was. In 2026 doen ze dat op grotere schaal. Lena neemt Iphofen over. Andrea neemt aan de Ruwer de verantwoordelijkheid op zich voor een wijngoed met bijna zeven eeuwen geschiedenis. En ontmoet daar een Elzasser die Bollinger mede heeft gevormd, de Duitse rieslingsekt heeft veranderd en kennelijk nog altijd geen zin heeft in zijn pensioen.
Dit is geen generatiewissel. Dit is een Sister Act Fact.
Over Andrea Wirsching, haar afscheid van Iphofen en haar nieuwe begin bij de Karthäuserhof volgt binnenkort ook een interviewrubriek in de WELT am SONNTAG.