(Manfred Klimek / geanimeerde afbeelding: runwayml)
Alois Lageder is een man die men in Zuid-Tirol ook buiten de wijnwereld kent als iemand die zich jarenlang op sociaal-politiek vlak heeft ingezet. Zuid-Tirol, toch al een regio tussen etniciteiten en situaties in, vond al vroeg in Lageder iemand die deze tussenruimtes niet als een probleem zag, maar als een mogelijkheid.
Ik heb Alois Lageder eind jaren tachtig niet vanwege zijn wijnen leren kennen. Ik was destijds voor een politieke reportage in Zuid-Tirol; het ging om de heropleving van ultrarechtse, Duits-nationalistische krachten in de schaduw van de eerste successen van de Oostenrijkse FPÖ. Twintig jaar na de laatste bomaanslagen van de Tiroler Vrijheidsbeweging was de stemming in het land weer gespannen, de verhouding tussen de taalgroepen opnieuw zeer fragiel. Veel leek opnieuw te wijzen op het etnische conflict.
En toen, midden in deze reportage, dat bezoek aan Lageder. Geen gesprek over politiek, althans niet in engere zin. Maar een rondleiding door een net verworven, half vervallen Tiroler landgoed. En daar, bijna terloops, de presentatie van een idee: Löwengang. Destijds alleen de rode wijn (waaraan ik sinds die ervaring al jaren trouw ben). Internationaal gedacht. Maar niet als een breuk, eerder als een uitbreiding. Lageder was ervan overtuigd dat er in Zuid-Tirol iets verschoof. Dat economische toenadering in het land ook maatschappelijke spanningen zou bedaren. Een vertrouwen dat in die tijd allesbehalve vanzelfsprekend was. En Alois Lageder had gelijk.
Vandaag de dag lijkt veel daarvan werkelijkheid te zijn geworden. Zuid-Tirol is economisch stabiel, meertalig en internationaal verbonden. Lageder heeft deze weg niet alleen begeleid, maar in zijn sector en daarbuiten vormgegeven. Het bedrijf in Magrè (met de Osteria en Vinotheek “Paradeis” – een waar paradijs) behoort tot de eerste in deze oenologisch boeiend geworden regio die consequent biodynamisch werken. Niet als greenwashing natuurlijk, maar als systeem. Wijnbouw als kringloop, als een agrarisch geheel waarin wijnstokken, dieren en bodems samen worden beschouwd.
De wijnen dragen deze werkwijze in zich, zonder ermee te koop te lopen. De Löwengang is gebleven, inmiddels in meerdere varianten. De Chardonnay behoort tot de bekendste interpretaties van het ras in Italië, met substantie maar zonder overdrijving. De Cabernet Löwengang laat zien hoe dit internationale druivenras hier een eigen vorm kan vinden, zonder zijn herkomst als kwaliteitsras voor de massa te verloochenen.
Daarnaast zijn er wijnen die sterker vanuit de regio zijn gedacht. De Terra Alpina Pinot Grigio, vaak onderschat omdat hij toegankelijk is, maar tegelijkertijd precies en helder. De Porer Pinot Grigio, die laat zien wat dit ras kan bieden voorbij vrijblijvendheid. En ten slotte de Casòn Bianco (druivenrassen: Viognier, Petit Marsanne, Rousanne, Marsanne, Semillon en Assyrtiko), een cuvée die zich aan elke snelle classificatie onttrekt en juist daarom zo buitengewoon spannend blijft.
Vandaag wordt het wijngoed geleid door de zoon van Alois Lageder, Alois Clemens Lageder. De overgang verliep zonder breuk, wat bij het zorgvuldig geleide bedrijf ook geen wonder is. De richting blijft behouden, de beslissingen worden verder ontwikkeld. Je merkt dat hier geen afgesloten model wordt beheerd, maar dat een open systeem blijft voortbestaan.
Een keer per jaar wordt dit systeem ook naar buiten toe opengesteld. SUMMA heet de kleine wijnbeurs die Lageder organiseert, gelijktijdig met de Vinitaly in Verona, maar in een volledig andere dimensie. Geen groots evenement, geen beursdrukte, maar een geconcentreerde bijeenkomst van wijnmakers die een vergelijkbaar begrip van wijn delen. Hier staan flessen die je anders zelden naast elkaar vindt. Hier wordt geproefd, gediscussieerd en vergeleken. Hier wordt over wijn nagedacht, zoals de filosofisch begaafde Alois Lageder het ooit voor ogen had.
SUMMA is daarmee meer dan zomaar weer een wijnbeursevenement. Het is een verdichting van wat Lageder in de loop van tientallen jaren heeft opgebouwd: een netwerk, een idee van wijnbouw, een manier om met elkaar om te gaan. Je ontmoet er wijnmakers uit Frankrijk, Oostenrijk, Duitsland en Italië die zichzelf niet definiëren aan de hand van marktaandelen, maar aan de hand van hun werk.
Als je vandaag naar Lageder kijkt, zie je geen afzonderlijke wijn en geen afzonderlijk project, maar een geheel. Een wijngoed dat in de loop der jaren is veranderd zonder zichzelf opnieuw te moeten uitvinden, doordat het zichzelf steeds opnieuw uitvindt. Giovanni di Lampedusa doet de groeten. Een regio die ooit zo sterk in etniciteiten en dalen verdeeld was, groeide naar elkaar toe en vormt een internationaal voorbeeld van het succes van ook politiek moeilijke regio’s. Dat zou vandaag, in tijden van haat op sociale media, niet meer mogelijk zijn.