(Manfred Klimek / animated pic: Runwayml)
Je moet deze gang van zaken eens op je laten inwerken: Rieslings die al tientallen jaren – ja, al generaties lang – als Brauneberger Juffer de wereld in worden gebracht, moeten vanaf het oogstjaar 2026 plotseling als Maring-Noviander Juffer worden geëtiketteerd. Om de consumenten niet te misleiden, zo luidt het. Dat lees ik in de doorgaans regionaal goed geïnformeerde Trierer Volksfreund – de krant voor de Moezel, de Saar en de Ruwer.
Consumenten? Welke precies? De Japanse verzamelaar, de Amerikaanse handelaar, de Moezelfan in Scandinavië? Gelooft er werkelijk iemand dat zij er tot nu toe van uitgingen dat een wijngaard iets te maken had met de kadastrale kaart van de gemeente? Ja, de Duitse bureaucrate (mannen inbegrepen) maakt zich hier ontroerend zorgen om mensen die haar bezorgdheid afwijzen. Of maakt de bureaucratie zich er eerder zorgen om dat haar de onderwerpen voor regelgeving binnenkort opraken. Dan wordt het tijd nieuwe onderwerpen te vinden – uit te vinden. Anders zijn de banen bij de volgende hervorming (die in dit land toch nooit komt) verdwenen. Is dat de angst die in het ambtelijke paard hinnikt? En als blijkt dat dit zelfs een EU-verordening is, dan heeft de Brusselse bureaucratie opnieuw bewezen dat daar met de grasmaaier doorheen moet worden gegaan. En dat er banen verloren zouden moeten gaan. Nu!
Want hier wordt geen terroir verdedigd. Hier wordt kadastraal recht geëxecuteerd.
Een paar hectare van de Piesporter Goldtröpfchen ligt formeel in Dhron – dus wordt de Goldtröpfchen voortaan een Dhroner Goldtröpfchen. De Piesporter Grafenberg wordt de Dhroner Grafenberg. Zeltinger wordt Rachtiger. En de grote wijngaard Kröver Nacktarsch krijgt plichtsgetrouw het aanvullende etiket „Region“. Je zou willen lachen als het niet zo destructief was.
De autoriteiten spreken van consumentenbescherming. Maar wie beschermt hier eigenlijk wie? De consumenten? Of het eigen bestaansrecht?
Sinds 1971 bestaat de wijnwet in haar moderne vorm. 55 jaar lang waren gemeentegrenzen geen aanleiding om eeuwenoude benamingen van wijngaarden als misleidend te bestempelen. 55 jaar lang fronste geen ambtenaar, geen ministerie, geen commissie de wenkbrauwen. En nu, nu vrijwel alles gereguleerd, in kaart gebracht, opgemeten en gedigitaliseerd is, ontdekt men plotseling een morele scheefgroei in de naam.
Men mag op zijn minst de vraag stellen of autoriteiten waarvan de oorspronkelijke taken steeds meer zijn vervuld, niet beginnen nieuwe taken voor zichzelf te creëren. Als de grote bouwplaatsen gereguleerd zijn, zoekt men wel naar kleinere. Als er geen echte misstanden meer zijn, construeert men formele. Dat is geen complottheorie, maar een bekend organisat iesociologisch patroon: instellingen neigen naar zelfbehoud.
En wat leent zich daar beter voor dan wijn? Zichtbaar, emotioneel, doordrenkt van traditie – en politiek niet systeemrelevant genoeg om serieus verzet uit te lokken.
Hier gaat het om meer dan etiketten. Het gaat om merkwaarde, om gegroeide culturele identiteit, om moeizaam opgebouwde internationale reputatie. „Brauneberger Juffer“ is een belofte. Een historisch gebied waarvan de naam generaties lang met kwaliteit is geladen. Het terugbrengen tot de exacte kadastrale benaming is geen daad van helderheid, maar van culturele verarming.
De vergelijking met Bourgogne kan niet vaak genoeg worden gemaakt: daar voegt men gemeentelijke en wijngaardbenamingen zelfbewust samen om hiërarchie en herkomst aan te scherpen. In Duitsland haalt men gegroeide namen uit elkaar omdat ze niet overeenkomen met het huidige gemeentebestuur. Alsof terroir ooit halt heeft gehouden bij plaatsnaamborden.
Maar wat het meest bevreemdt, is de gelatenheid van de betrokkenen.
Waarom pikken de wijnboeren dit? In plaats van één keer duidelijk te zeggen: tot hier en niet verder? Waarom steken ze deze autoriteit niet de vinger toe en verklaren ze niet publiekelijk dat hier geen consumenten worden beschermd, maar waarden worden vernietigd?
Zonder het werk van de Moezelwijnboeren op hun steile hellingen zou het dal economisch een randgebied met ansichtkaartromantiek zijn. Deze bedrijven houden landschappen open, creëren banen en genereren internationale aandacht. En juist tegen hen zegt men nu dat hun decennialang gevoerde benaming van de wijngaard potentieel misleidend zou zijn.
Het is deze combinatie van formele correctheid en inhoudelijke blindheid die het Duitse bestuursapparaat zo onbehaaglijk maakt. Centimeterlint in plaats van visie. Paragraaf in plaats van pragmatisme. Men reguleert omdat men kan reguleren. En het ook – een toch wel typisch Duitse waanzin – per se moet.
Juist nu zou het moment zijn voor een radicale hervorming van de Duitse bureaucratie. Minder detailzucht, meer verantwoordelijkheidsbesef. Minder eigenbelang, meer controle op effectiviteit. Elke nieuwe regelgeving zou de vraag moeten beantwoorden: welk reëel probleem lossen we op – en welke schade richten we daarbij aan?
Want als „consumentenmisleiding“ erin zou bestaan dat een wereldberoemde wijngaard niet millimeterprecies overeenkomt met de huidige gemeentegrens, dan heeft deze bureaucratie een luxeprobleem. Of een legitimiteitsprobleem.
De Duitse wijnsector kampt sowieso met teruglopende afzet. Wie in deze situatie denkt dat gegroeide namen met administratieve nauwgezetheid uit elkaar moeten worden gehaald, is zijn gevoel voor de realiteit kwijtgeraakt.
Hervorming betekent maat houden. Autoriteiten zijn geen doel op zich. Ze bestaan om problemen op te lossen – niet om nieuwe te creëren.
Misschien hebben de wijnboeren een regionale partij nodig die hun belangen ter plaatse behartigt.