WinepartyThe Wineparty

Wineparty / free

Kiedy BOND jeszcze PIŁ

Robert Pattinson jest nowym Jamesem Bondem. Czy czterdziestoletni Brytyjczyk w roli agenta wywiadu będzie dysponował również niezwykłą wiedzą o winie swoich poprzedników, to pytanie, które w świecie wina powinno nas niewątpliwie zajmować.

Czy Robert Pattinson potrafi odróżnić Robolę od Assyrtiko? Czy zna wielkie bordoskie roczniki minionego stulecia? Czy wie, jakie zalety ma późno dégorgowany szampan? I w jakiej temperaturze kazałby podać Dom Pérignon?

Z tego, co wiem, podczas prób ekranowych związanych z obsadzeniem na nowo roli Jamesa Bonda nie zadano takich pytań. Tymczasem dogłębna znajomość dobrych win przez dziesięciolecia należała do zawodowych wymagań stawianych brytyjskiemu agentowi wywiadu. Od czasu do czasu ratowała mu nawet życie.

Kiedy Sean Connery w 1971 roku po raz ostatni wystąpił przed kamerą w oficjalnej serii o Bondzie, w filmie „Diamonds Are Forever” – „Diamenty są wieczne” – pod koniec filmu znajdował się wraz z Tiffany Case, graną przez Jill St. John, na pokładzie statku wycieczkowego. Dwaj zabójcy na zlecenie, Mr. Wint i Mr. Kidd, przebrani za obsługę, serwują wystawną kolację, której deser zawiera bombę. Do posiłku podany zostaje Château Mouton Rothschild 1955, zresztą rocznik, którego etykietę zaprojektował francuski kubista Georges Braque.

Bond, który już nabrał podejrzeń, uznaje wino za wyśmienite, zauważa jednak, że do tak wspaniałego posiłku spodziewałby się właściwie claretu. Domniemany sommelier tłumaczy się, że niestety na pokładzie mają w piwnicy niewiele claretów.

Otóż Mouton Rothschild jest claret. Każdy w miarę wykształcony Anglik, który interesował się wówczas winem, wiedział o tym. Claret to tradycyjna brytyjska nazwa czerwonego Bordeaux. Bond demaskuje rzekomego sommeliera, a obaj zabójcy zostają unieszkodliwieni w sposób, jaki dla nich przewidziano. Jednym z użytych do tego przedmiotów jest butelka Courvoisier.

Ian Lancaster Fleming, urodzony w 1908 roku w Londynie i zmarły w 1964 roku w wieku zaledwie 56 lat, obdarzył swoją literacką postać Jamesa Bonda niektórymi własnymi talentami i licznymi prywatnymi przyjemnościami. Fleming, potomek zamożnej brytyjskiej rodziny bankierskiej, mieszkał i studiował w Austrii, Niemczech i Szwajcarii, pracował dla agencji informacyjnej Reuters, był maklerem giełdowym, a podczas drugiej wojny światowej służył w brytyjskim wywiadzie marynarki wojennej. Znał świat, jego lepsze hotele, lepsze restauracje i lepsze trunki. A te ostatnie spożywał w ilościach, które raczej nie mogły cieszyć jego lekarza rodzinnego.

Fleming był namiętnym miłośnikiem szampana. Zachowany list pisarza do domu Taittinger w Reims dokumentuje, jak dziękował za przysłanie kilku butelek Blanc de Blancs 1953, które w założeniu przeznaczone były dla Jamesa Bonda. Fleming obiecał, że będzie w miarę fair wobec swojego bohatera, nie mógł jednak wykluczyć, że po powrocie z Japonii ten zastanie już tylko puste butelki.
Ten człowiek miał poczucie humoru. I pragnienie.

Już w „Casino Royale”, pierwszej powieści o Bondzie, wydanej w 1953 roku, Fleming pozwala swojemu bohaterowi rozważać zalety Taittinger Blanc de Blancs 1943. Szampan ten należał wówczas dla Bonda do najlepszych, jakie wydała Szampania. Dwa lata później, w powieści „Moonraker”, ten entuzjazm już minął. Bond odkrył dla siebie Dom Pérignon, w tym przypadku z rocznika 1946. Jego przełożony M, z którym je kolację w londyńskim klubie prywatnym Blades, preferuje Mouton Rothschild 1934.

Wyobraźmy sobie taką rozmowę we współczesnym filmie akcji. Dwaj mężczyźni, którzy zawodowo zajmują się bezpieczeństwem zachodniego świata, rozmawiają podczas kolacji o zaletach francuskich win z różnych dekad. Nikt nie wyjaśnia widzom, dlaczego rocznik ma znaczenie. Fleming zakładał, że albo jego czytelnicy już o tym wiedzą, albo lektura wzbudzi w nich wystarczającą ciekawość, by to sprawdzić.

W powieści „Goldfinger” z 1959 roku Bondowi podano między innymi Pommery 1950, Mouton Rothschild 1947 i Piesporter Goldtröpfchen 1953 – przez złoczyńcę Aurica Goldfingera. Tak, James Bond znał także Mozelę. W czasie podróży koleją po Europie pił Chianti, w Japonii sake, a w „Live and Let Die” nawet Liebfraumilch w Ameryce.

Bond był znawcą wina, a nie pijącym dla etykiety. To niemała różnica.

We wczesnych ekranizacjach powieści Fleminga ta dogłębna wiedza agenta o winie stała się niekiedy wyśmienitym elementem scenariuszy. Już w 1962 roku, w „Dr. No”, pierwszym oficjalnym filmie o Bondzie, Sean Connery w groźnej sytuacji sięga po butelkę szampana, by w razie potrzeby użyć jej jako broni. Jego przeciwnik ostrzega go, żeby nie rozbił cennego Dom Pérignon 1955. Bond daje mu do zrozumienia, że i tak woli rocznik 1953. W „Goldfingerze”, dwa lata później, Bond stwierdza, że Dom Pérignon 1953 pod żadnym pozorem nie powinien być podawany w temperaturze wyższej niż trzy stopnie Celsjusza. To mniej więcej tak straszne, jak słuchanie Beatlesów bez nauszników.

Możemy wybaczyć Bondowi nieco wątpliwą enologicznie temperaturę picia. W temperaturze trzech stopni Celsjusza nawet Dom Pérignon staje się pod względem smaku w pewnym sensie niemy. Również w kwestii Beatlesów mężczyzna się mylił. Ale sam fakt, że bohater filmu akcji wypowiadał się na temat temperatury serwowania konkretnego rocznika szampana, był już osiągnięciem kulturowym.
Do mistrzostwa ten rodzaj enologicznego wątku pobocznego doprowadził Roger Moore, którego interpretacja brytyjskiego agenta wywiadu z biegiem lat coraz bardziej nabierała cech elegancko ubranego, dość przebiegłego i chwilami znudzonego prywatnego bankiera.

W filmie „For Your Eyes Only” – „Tylko dla twoich oczu” – z 1981 roku Moore jako James Bond siedzi podczas kolacji na Korfu z greckim biznesmenem Aristotlem Kristatosem. Bond zamawia krewetki z Prewezy i bourdetto, typowe dla Wysp Jońskich danie rybne. Kristatos poleca mu do tego robolę ze swojej rodzinnej wyspy Kefalonia.
A teraz nadchodzi jedna z moich ulubionych scen w całej historii Bonda.

Bond oczywiście zna te wina. Uważa, że są nieco zbyt perfumowane jak na jego gust, i wybiera Theotoky Aspro, białe wino z tradycyjnej winnicy na Korfu.

Pamiętajmy: w 1981 roku międzynarodowy świat wina nie był jeszcze nawet w przybliżeniu tak dobrze rozpoznany jak dziś. Nawet Europejczycy zawodowo zajmujący się winem mieliby wówczas trudności z geograficznym przyporządkowaniem szczepu Robola. I prawdopodobnie także dziś znaczna część niemieckich sommelierów byłaby wystarczająco zajęta pytaniem o Theotoky Aspro.
James Bond to wiedział. Bez internetu. Bez smartfona. Bez Vivino. Brakuje mi takich dialogów w kinie.

Wraz z Rogerem Moorem rozpoczęła się także niezwykła relacja między Jamesem Bondem a domem szampańskim Bollinger. Bollinger pojawił się już w 1973 roku w „Live and Let Die”. Pod koniec lat siedemdziesiątych między producentem filmów o Bondzie Albertem „Cubbym” Broccolim a Christianem Bizotem, ówczesnym szefem domu szampańskiego, rozwinęła się przyjaźń, z której w 1979 roku narodziło się jedno z najtrwalszych partnerstw marek w historii międzynarodowego kina.

W „Moonrakerze” Roger Moore pił Bollinger R.D. 1969, a w „A View to a Kill” R.D. 1975. Timothy Dalton otrzymał później R.D. 1979, a Pierce Brosnan między innymi Grande Année 1988, 1989 i 1990. Na potrzeby „Die Another Day” z 2002 roku wybrano nawet Bollingera z legendarnego rocznika 1961.

Bollinger pasował do tego mężczyzny. Winne, mocne, zdominowane przez Pinot Noir szampany tego domu miały w sobie coś z tej stosunkowo krzepkiej elegancji, którą w minionym stuleciu kojarzono z brytyjskim dżentelmenem. Brytyjczycy od pokoleń mieli zresztą słabość do tego stylu Szampanii.

A potem pojawił się Daniel Craig. Bond, który wyglądał tak, jakby bezpośrednio po pobycie w więzieniu wciśnięto go w grzesznie drogi smoking. Fizyczny, bezbronny, chwilami wręcz brutalnie działający Bond, którego wykształcenie kulinarne, na szczęście, nie padło całkowicie ofiarą nowego rozumienia tej roli.

W „Casino Royale” z 2006 roku Craig siedzi z czarującą Evą Green, grającą Vesper Lynd, w wagonie restauracyjnym pociągu. Na stole stoi butelka Château Angélus 1982. Michael G. Wilson, pasierb Cubby’ego Broccoliego i wieloletni producent filmów o Bondzie, osobiście zaangażował się w wybór tego wina. Wilson jest wielkim miłośnikiem Bordeaux. Przyjaźń rodziny producenta z rodziną de Boüard de Laforest, właścicielami Angélusa, sprawiła w końcu, że Saint-Émilion trafił na ekran. Z rozmysłem wybrano rocznik 1982, jeden z najważniejszych bordoskich roczników XX wieku.
Angélus 2005 pojawił się następnie w 2015 roku w „Spectre”, a w 2021 roku w „No Time to Die”. W ostatnim filmie o Bondzie z Danielem Craigiem butelka trafia nawet do nieco nerdowskiego domu brytyjskiego kwatermistrza Q. To także pewna forma demokratyzacji wielkiego Bordeaux.

Jednak już Bondowi Daniela Craiga brakowało sporej dawki tej lubiącej przyjemności arogancji, która wyróżniała jego poprzedników. Widzieliśmy, jak pił wielkie wina, ale stosunkowo rzadko słyszeliśmy, jak o nich mówił. Butelka i jej etykieta coraz częściej przejmowały charakteryzowanie postaci, do którego dawniej potrzebny był jeszcze dialog.
To interesująca i z perspektywy miłośnika wina niewątpliwie godna ubolewania zmiana. Bo również widz, który nie miał pojęcia o winie, dowiadywał się od Connery’ego i Moore’a czegoś o świecie wina. W przypadku Craiga dowiadywał się przede wszystkim, które marki mogły sobie pozwolić na występ w filmie o Bondzie.

A teraz Robert Pattinson.

Brytyjczyk, który jako nastoletni wampir zdobył światową sławę w filmach „Twilight”, a później jako Batman przemierzał nocą Gotham City, pod reżyserią znakomitego kanadyjskiego filmowca Denisa Villeneuve’a wcieli się w siódmego Bonda oficjalnej serii filmowej. Brytyjski scenarzysta Steven Knight, twórca „Peaky Blinders”, pisze scenariusz.
Po wieloletnich dyskusjach o tym, czy James Bond w ogóle musi pozostać Jamesem Bondem, czy jego następczynią powinna zostać kobieta, czy też można ograniczyć się do dalszego istnienia agenta o numerze służbowym 007, przynajmniej na to pytanie udzielono odpowiedzi. James Bond pozostaje Jamesem Bondem. Ale czy pozostanie również tym precyzyjnym pijącym, którego wymyślił niegdyś Ian Fleming?

Fleming opisał za pomocą swojego Jamesa Bonda określony typ mężczyzny, dziś w dużej mierze niemodny. Mężczyznę zakorzenionego w europejskiej burżuazji i brytyjskich wyższych sferach minionego stulecia, dla którego znajomość dobrych win, dobrych krawców, dobrych restauracji i dobrych hoteli była również kwestią męskiego wykształcenia.
Ten rodzaj męskości był niezwykle zmysłowy. Pozwalał mężczyźnie obszernie zajmować się pięknymi rzeczami życia, bez narażania się przez to na odebranie mu męskości. Wiedział, skąd pochodzi perfum, jaka jest jakość tkaniny, właściwości skóry i smakowa różnica między dwoma rocznikami szampana. Mógł interesować się kwiatami, a kilka godzin później udusić radzieckiego agenta wywiadu. W tamtych czasach w kinie całkiem dobrze się to łączyło.

Oczywiście kobiety mogą być znakomitymi znawczyniami wina. Jednak sposób, w jaki Fleming pozwalał Bondowi pić, delektować się, a czasem także upijać, był elementem historycznie ukształtowanego, męskiego projektu życia. Nie trzeba aprobować tego projektu we wszystkich jego przejawach, by rozumieć go jako istotny składnik postaci literackiej.

A obsadzenie tej roli przez męskiego aktora wcale jeszcze nie gwarantuje jego przetrwania. Robert Pattinson zagra pierwszego Bonda pokolenia millenialsów. O tym pokoleniu mówi się między innymi, że mniej niż jego rodzice i dziadkowie definiuje się poprzez czerpanie przyjemności z napojów alkoholowych. Ciekawi mnie, jak nowy scenariusz sobie z tym poradzi. Czy Bond znów będzie mógł być wykształconym smakoszem, dla którego zawartość kieliszka wina jest również kwestią intelektualną? Czy też, o ile umowy z odpowiednimi markami nadal obowiązują, od czasu do czasu postawi mu się w kadrze butelkę Bollingera i na tym poprzestanie?

Również martini, wstrząśnięte, nie mieszane, już dawno straciło swoją niegdysiejszą oczywistość. Już w 2006 roku w „Casino Royale” pozwolono Danielowi Craigowi zareagować na odpowiednie pytanie barmana wyjątkowo opryskliwie. Po porażce przy pokerowym stole sposób przyrządzenia jego martini był mu serdecznie obojętny. Był to wówczas udany żart kosztem własnej historii filmowej. Być może była to również zapowiedź.