Rod Phillips, który również nie jest już młody, nie reprezentuje tego ruchu w dziedzinie polityki zdrowotnej, który dostrzega w alkoholu przede wszystkim zło społeczne. Jest historykiem. I przygląda się obecnemu rozwojowi sytuacji ze spokojem człowieka, który wie, że kultury powstają, zmieniają się i czasami także zanikają. Jego diagnoza zasługuje na uwagę. Jego niemal wyłącznie pesymistyczna prognoza również zasługuje jednak na wyraźny sprzeciw.
Phillips opisuje pokolenie młodych dorosłych, którzy znacznie różnią się swoimi zwyczajami życiowymi od rodziców i dziadków. Piją mniej alkoholu, spędzają mniej czasu z przyjaciółmi, wcześniej chodzą na kolację, coraz częściej unikają klasycznego życia nocnego, a sprawność zawodową, zdrowie i bezpieczeństwo ekonomiczne uważają za najważniejsze cele życiowe. Wspólne picie traci tym samym swoją trwającą od dziesięcioleci, oczywistą pozycję w życiu społecznym.
Do tego dochodzi demografia. W Europie grupa wiekowa od 20 do 34 lat jest obecnie znacznie mniejsza niż grupa od 40 do 54 lat. Nawet gdyby młodsi pili tyle samo co ich rodzice, konsumpcja w dłuższej perspektywie musiałaby się zmniejszyć. Jeśli dodatkowo piją mniej, proces ten przyspiesza. To argument, wobec którego niewiele może zdziałać nawet najbardziej kreatywny copywriter. Można zainteresować ludzi winem. Nie można jednak reklamować konsumentów, którzy w ogóle się nie urodzili.
Szczególnie interesujące jest spojrzenie Phillipsa na społeczne osamotnienie. Według przywoływanych przez niego amerykańskich badań osoby w wieku od 18 do 29 lat spędzały w 2010 roku średnio trzynaście godzin tygodniowo z przyjaciółmi. W 2024 roku było to już tylko pięć godzin. Jednocześnie rośnie liczba gospodarstw jednoosobowych. W Europie mniej więcej co piąte gospodarstwo domowe jest obecnie jednoosobowe, a w Stanach Zjednoczonych — co trzecie.
Jeśli wino jest napojem towarzyskim, ta sytuacja musi mu dawać się we znaki. Kto siedzi sam w domu i patrzy w smartfon, nie potrzebuje do tego ani blaufränkischa, ani grüner veltlinera, lecz czegoś, co porządnie odetnie mu kontakt z rzeczywistością.
Phillips opisuje ponadto przenoszenie życia społecznego na wcześniejsze godziny dnia. W Londynie i Nowym Jorku coraz częściej jada się o piątej lub szóstej po południu. Kluby nocne się zamykają, podczas gdy kawiarnie pozostają otwarte dłużej, a młodzi ludzie chodzą rano na bezalkoholowe imprezy taneczne. Noc, niegdyś ulubione terytorium towarzyskiej konsumpcji alkoholu, traci na znaczeniu.
Są to obserwacje wykraczające poza branżę winiarską. Dotyczą gastronomii, miast, sposobu spędzania wolnego czasu, a ostatecznie także organizacji naszego wspólnego życia społecznego. Do tego miejsca w dużej mierze zgadzam się z Phillipsem.
Potem jednak jego esej zaczyna wyprowadzać z obecnych zachowań przyszłość, która wydaje mi się nieco zbyt przesądzona.
Phillips argumentuje, że młodsze pokolenia zerwały z kulturowymi wyobrażeniami swoich poprzedników. Wino nie jest już przez nie postrzegane jako szczególny napój kultury, lecz po prostu jako napój alkoholowy pośród innych. Wielowiekowa opowieść o kulturowej wyjątkowości wina traci swoją siłę przekonywania. Początkowo niewiele można temu zarzucić. Kto wyjaśnia dwudziestolatkowi, że musi pić wino, ponieważ już starożytni Grecy pili wino, może liczyć się z pewną konsternacją rozmówcy. Historyczne znaczenie nie tworzy jeszcze współczesnego entuzjazmu.
Phillips idzie jednak o krok dalej. Uważa, że próby branży winiarskiej przeciwstawienia się spadkowi za pomocą zmienionych form komunikacji, turystyki winiarskiej i nowych okazji do konsumpcji są w dużej mierze skazane na niepowodzenie. Zmiany kulturowe i demograficzne są zbyt głębokie. Tutaj pojawia się problem. Pokolenia nie są bowiem zamkniętymi jednostkami kulturowymi. Zmieniają się w ciągu swojego życia. Nabywają innych przyzwyczajeń, innych możliwości finansowych i innych zainteresowań. Kto nie pije wina w wieku dwudziestu pięciu lat, wcale nie musi być abstynentem w wieku czterdziestu pięciu.
Sytuacja ekonomiczna młodych ludzi zasługuje również na inne ujęcie, niż przyznaje jej Phillips. Opisuje on ich obawy o miejsce pracy, niepewność w obliczu sztucznej inteligencji, rosnące koszty mieszkań i utratę finansowego pola manewru. Na tej podstawie wyciąga wniosek o większej powściągliwości w konsumpcji alkoholu. Ale czy rzeczywiście chodzi tu o kulturowe odejście od wina? Czy może mamy do czynienia także z pokoleniem, którego nie stać już na styl życia, jaki jego rodzicom wydawał się czymś oczywistym? To zasadnicza różnica.
Kto musi przeznaczać znaczną część dochodów na czynsz, energię i żywność, rzadziej pozwoli sobie na wizytę w restauracji z dobrą butelką wina. Nie wynika z tego jednak, że kulturowo odrzuca taką wizytę. Po prostu nie może sobie na nią pozwolić. Nie należy pochopnie mylić wymuszonej ekonomicznie zmiany zachowania z dobrowolną decyzją kulturową.
---------------------------
I tutaj Phillips, choć nie analizuje tego wprost, dotyka szerszego związku społecznego, którym WINEPARTY zajmowało się zaledwie kilka dni temu. (Tekst Manfreda Klimeka)
W swoim eseju „Wolność, dobrobyt i wino” Claude Auguste rozwinął tezę, że niezwykły rozwój międzynarodowej kultury wina od lat siedemdziesiątych był ściśle związany z rozprzestrzenianiem się liberalnej demokracji, gospodarczym awansem szerokich warstw klasy średniej i globalizacją. Otwarcie międzynarodowych rynków, rosnące dochody i nowa mobilność społeczna umożliwiły milionom ludzi dostęp do kultury przyjemności, która wcześniej była w dużej mierze zarezerwowana dla uprzywilejowanych kręgów. Teraz jednak gospodarcze i polityczne warunki tej ewolucji ulegają erozji. Liberalna demokracja traci stabilność na całym świecie, międzynarodowy porządek gospodarczy jest obciążany przez protekcjonizm i konflikty geopolityczne, a siła nabywcza klasy średniej znajduje się pod presją.
Kryzys uprawy winorośli i kryzys liberalnej demokracji mogą zatem nie być zjawiskami od siebie niezależnymi. Mogą stanowić różne symptomy szerszej zmiany społecznej.
I właśnie w tym miejscu Phillips dostarcza naszemu esejowi niezwykle interesującego uzupełnienia. Podczas gdy Claude Auguste analizował polityczne i historyczno-gospodarcze warunki rozkwitu wina, Phillips opisuje zmiany w codziennym życiu ludzi, którzy niegdyś ten rozkwit napędzali. Niepewność, wycofanie z życia publicznego, utratę wspólnego czasu wolnego i malejącą gotowość do wydawania pieniędzy na przyjemności.
Obie refleksje prowadzą z różnych kierunków do podobnego wniosku: branża winiarska zawdzięcza swój niezwykły rozwój warunkom społecznym, których dalsze trwanie wcale nie jest zagwarantowane. Utrzymanie ich wymaga strategii.
----------------------
Phillips nie potwierdza tym samym wprost naszej tezy politycznej. Dostarcza jednak ważnych obserwacji, które ją wspierają. Pokazuje też wyraźnie, dlaczego kryzysu wina nie da się przezwyciężyć wyłącznie za pomocą działań podejmowanych w obrębie branży winiarskiej.
Jeśli teraz kurczą się możliwości finansowe klasy średniej, międzynarodowe stosunki handlowe stają się niepewne, a społeczny optymizm słabnie, dotyczy to również wina. Jego kryzys nie ma zatem wyłącznie charakteru kulturowego. Jest również kryzysem dobrobytu i uczestnictwa społecznego. Interesujące byłoby, gdyby Phillips mocniej rozwinął ten związek.
Również jego opis wina jako napoju kultury, który wcale nie jest wyjątkowy, zasługuje na zróżnicowane ujęcie. Oczywiście istniały znaczące cywilizacje bez wina. Z tego uzasadnionego stwierdzenia nie wynika jednak, że kulturowa wyjątkowość wina byłaby jedynie historycznym wymysłem. Wino jest produktem rolnym, którego jakość w nadzwyczajnym stopniu zależy od pochodzenia, rocznika, klimatu, gleby, decyzji rzemieślniczych i rozwoju w czasie. Łączy naturę i ludzką pracę w sposób umożliwiający szczególną formę namysłu. O winie można rozmawiać tak, jak rozmawia się o architekturze, muzyce czy literaturze. Nie trzeba. Ale można.
Branża winiarska powinna pilnie zrozumieć jedno: nie zabezpieczy swojej przyszłości, domagając się powrotu konsumenta z przeszłości. Musi zająć się społeczeństwem, w którym będą żyli jej przyszli klienci. Ich możliwościami ekonomicznymi, ich zwyczajami życiowymi i ich wyobrażeniami o przyjemności. Musi znów stać się zrozumiała, nie stając się banalna. Musi umieć wyjaśniać wartość swoich produktów, nie czyniąc z ich ceny najważniejszego komunikatu. I nie powinna mylić kulturowego znaczenia wina ze społecznym obowiązkiem jego konsumpcji.
Rod Phillips napisał ważny tekst, ponieważ zmusza branżę winiarską do myślenia wykraczającego poza granice własnej branży. A także dlatego, że jego obserwacje pokazują, jak ściśle przyszłość wina wiąże się z rozwojem społecznym. Jego błąd może polegać na tym, że obecną zmianę kulturową uznaje już za jej historyczny rezultat. Ja jeszcze nie skreślałbym przyszłości.
